|

زخمه «ذوالفقار» پر کشید

غلامحیدر ابراهیمبای‌سلامی . جامعه‌شناس

موسیقی پدیده‌ای اجتماعی است که احساسات مشترک و فرهنگ متراکم مردم یک جامعه را در سطحی متعالی با ‌سازی که در دستان هنرمند است، منتشر می‌کند و از تلخ‌و‌شیرین، عشق‌و‌نفرت، جنگ‌و‌صلح و خوشی‌و‌ناخوشی مردمان اقالیم و دوره‌هایی که بر آنها گذشته یا به امید آن نشسته‌اند با عالی‌ترین صدا سخن می‌گوید. موسیقی به‌مثابه یک رفتار اجتماعی در وجه نوستالژیک خود، میراث گذشته دور و نزدیک و نمادی متشخص از هویت و چیستی اقوام و گروه‌ها و اقشار مختلف است که آدمی را برای تحمل و عبور از دشواری‌ها همچون نفخ صور یاری می‌رساند. در رویکردی فراتر از قشری‌نگری‌ها، موسیقی پدیده‌ای اسطوره‌ای است که خداوند با نغمه ترس، روح را از روشنایی به سیاهی خاک برده است که انسان از آن بروید و از همین‌روست که انسان در حیرانی مداوم خود به‌دنبال صدایی می‌گردد که از آن آوای دوست می‌آید. در بُعد کنش ارتباطی، موسیقی در قالب هنر صوت، در سطحی بالاتر از زبان قرار می‌گیرد و اعلاتر از نثر‌و‌نظم بر روان انسان اثر می‌کند تا آنجا که صدای ساز بر دل می‌نشیند و احساسات درونی و عواطف مشترک دو‌غیرهمزبان را نیز در یک نغمه و ملودی مناسب در عمیق‌ترین حالت‌ها نمایندگی و هماهنگ می‌کند. موسیقی مقامی در سطحی عمیق‌تر از موسیقی سنتی (کلاسیک) و مدرن دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که از زندگی اجتماعی و آیین‌های گوناگون مردم در حالت‌های روحی و روانی مختلف برآمده است به‌گونه‌ای که می‌توان به‌عنوان روح اصیل جمعی اقوام از آن یاد کرد. در فرهنگ عامه خراسان آمده است که تا دست‌و‌دلت یکی نشود صدای سازت درنمی‌آید. اینک «ذوالفقار‌عسگریان» استاد ممتاز و چیره‌دست دوتار پرکشید تا به دگر‌مرغان خوش‌نوای خراسانی همچون «حاج‌قربان سلیمانی»، «حسین سمندریان»، «عبدالله سرور‌احمدی»، «علیجان مرادی» و «غلامعلی پورعطایی» بپیوندد. تبحر «ذوالفقار» در اجراهای ظریف‌ و‌ غنی دوتار بی‌نظیر بود و به‌واسطه زندگی سیاری که داشت، از شمار لولیان خراسان محسوب می‌شد که به‌همراه عشیره خود از شمال تا جنوب را درنوردیده بود. این هنرمند ویژگی‌های ممتازی داشت که هم در ترکیب ساز و هم در تجزیه آن از دیگر نوازندگان خراسان متمایز می‌شد. او دارای تکنیک و سبک خاص خود بود و تکنوازی مبدع و صاحب‌سبک در نواختن آواهای سرزمین مادری به حساب می‌آمد که با زخمه‌های دلبرانه و پنجه شیرین خود در سرایش ترنم عشق و غربت انسان و ترسیم صور خیال از تاریخ و فرهنگ و حماسه‌های شرق، نفس‌ها را در سینه حبس می‌کرد و گوش جان را با نغمه‌های زیر و بم به فرمان درمی‌آورد. از همین‌رو استاد هوشنگ جاوید، موسیقی‌شناس فرهیخته ایران‌‌زمین، او را از نسل کسانی می‌دانست که در زمان بهرام گور به ایران آمده‌اند و او را «چکیده» نامیده چون‌که موسیقی و ساز ذوالفقار میراث گرانبهای خانواده و نژادش بود که نسل‌به‌نسل در این سرزمین نواختند و تداوم یافتند. در تلاقی ‌گذار از جامعه سنتی به مدرن و ظهور رسانه‌های جدید مثل رادیو، گرامافون و تلویزیون، سبک‌های موسیقی نیز متحول می‌شود و استادانی مثل ذوالفقار عسگریان و استاد عثمان محمدپرست سعی کردند تا در این تحول نیز خود را عرضه کنند و به همین دلیل از هشت یا 9 پرده تنبور به‌جا‌مانده از ارغنون فارابی، عدد را به 19پرده جدید ارتقا دادند و هریک به سبک‌وسیاق خویش سر عشق و زندگی را برای مردم سرودند. در برگزاری «همایش نهان‌خانه دل» استاد نورمحمد درپور، ذوالفقار عسگریان و غلامحسین غفاری هریک تاری به دست و آوایی بر لب در نکوداشت استاد عثمان‌ خوافی باهم زمزمه و به‌همراه استاد «علیرضا سلیمانی» فراتر از یک سمفونی یا ارکستر جهانی محشر به‌پا کردند تا اهل‌هنر یک‌بار دیگر تلالو اصالت ملودی‌ها و آهنگ‌های ایران و خراسان را به گوش جان بشنوند. همان‌گونه که «حاج‌قربان سلیمانی» وضو گرفت و در «آوینیون» فرانسه دست بر تارک دوتار نشاند و قلب مردم اروپایی را با ملودی برخاسته از عرفان بخشی صفت خود لرزاند، ذوالفقار عسگریان بارها در جشنواره‌های موسیقی فجر کسب افتخار کرد و در فستیوال‌های ایتالیا، فرانسه، سوییس، هلند و بلژیک مورد تحسین و تشویق هنرمندان قرار گرفت. روحش‌شاد باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.