سخنی با سردار مومنی
پیمان سلامتی . استاد پزشکیاجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران
ششم فوریه2013 جمعیت چشمگیری از مردم در بیرون سالن کنفرانس ملکهالیزابت لندن در انتظار شنیدن رای کمیسیون معتمد سازمان سلامت ملی انگلیس تجمع کرده بودند. پیش از آن، در یکی از بیمارستانهای منطقه West Midlands طی سالهای 2005 تا 2009 چندصد مورد مرگ قابل پیشگیری رخ داده بود. حال پس از رسیدگیهای حقوقی، جمعی از خانوادههای داغدار، سیاستگذاران و اهالی رسانههای جمعی در این مکان حضور یافته بودند. درنهایت رییس کمیسیون، رای نهایی را به این شرح اعلام کرد: هیچ فرد یا گروه خاصی مسوول اشتباهات پیشآمده نیست. مقصر اصلی، فرهنگ نظام سلامت است. فرهنگ باعث این سهلانگاریهای مجرمانه بوده و فرهنگ نظام سلامت انگلیس، مسوول اصلی است. یکی از روزنامههای انگلیسی در آن زمان نوشت خانوادهها خشمگین بودند. فرهنگ نظام سلامت چیزی نیست که بابت اشتباهات پیشآمده محکوم و مجازات شده یا بتواند از آنها عذرخواهی کند. آنها خواستار تنبیه عاملان این قصور بودند، اما رای صراحت داشت: «فرهنگ نظام سلامت و غیرقابل مجازات». فرهنگ نظام سلامت بود که غفلت کرده بود که چه اختیارات قابلتوجه و خطرناکی را در مورد مراقبت از بیماران به بیمارستانها واگذار کرده
است. این فرهنگ بود که مکررا موجب عدم رسیدگی صحیح به بیماران شده بود و این فرهنگ حاکم بر عملکرد پزشکان، پرستاران، مدیران و روسای بیمارستانها، مسوولان منطقهای و ملی، سیاستگذاران بهداشتی- درمانی و... بود که این مشکلات را ایجاد کرده بود. الف- همانطوری که ریاست محترم پلیس راهور ناجا در نشست خبری خود در تاریخ 08/09/93 اشاره کردهاند، چندسال قبل، کشور ما یکی از ناگوارترین رکوردهای جهانی خود یعنی 40کشته در سوانح ترافیکی به ازای هرصدهزارنفر جمعیت در سال را به ثبترسانید. خوشبختانه با تلاش چشمگیر مسوولان کشوری بهویژه پلیس راهنمایی و رانندگی این روند در این سالهای اخیر رو به نزول بوده است یعنی هماکنون به عدد 21کشته در سوانح ترافیکی به ازای هر صدهزارنفر جمعیت در سال رسیدهایم. خدا قوت سردار. فراموش نمیکنیم که «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق» ب- از شاخصهایی که در حوزه حوادث ترافیکی تهیه، ولی به آن اعتنای زیادی نمیشود، شاخص تعداد مرگ ناشی از حوادث ترافیکی به ازای هر10هزاروسیله نقلیه است. در اینجا با توجه به مخرج کسر-یعنی تعداد وسایل نقلیه-با مقادیر بسیار متفاوتی روبهرو هستیم. در کشور ما که عادت به
استفاده از وسایل نقلیه شخصی در سالیان اخیر فراگیر و رو به تزاید بوده (بهگونهای که برخی از خانوادههای ایرانی دارای چنداتومبیل و موتوسیکلت هستند)، مخرج این کسر بزرگ و در نتیجه مقدار این شاخص کوچک است. در حالی که در برخی از کشورها که عادت به استفاده از وسایل نقلیه عمومی یک رویه اصلی است (همچون برخی از کشورهای آفریقایی یا فقیرنشین که تا 70درصد مردم از وسایل نقلیه عمومی استفاده میکنند و خانوادهها بهطور میانگین خودروهای شخصی کمتری را دارا هستند)، مخرج این کسر کوچک و در نتیجه مقدار این شاخص بزرگتر است. بنابراین این نکته که سردار اشاره کردهاند که تعداد کشتهها در هر10هزار خودرو در ایران 5/6 بوده در حالی که میانگین دنیا 7/3 و آسیا 10/9 بوده، پس تلفات ایران از میانگین دنیا پایینتر است، قابلتامل است. ج- قرآن کریم می فرماید: «هرکس جان کسی را نجات دهد، گویی که تمام مردم را نجات داده است.» سیاستهای کلان موفق حوزه ترافیکی برخی از کشورها به این شرح است: چشمانداز صفر سوئد: این برنامه بهدنبال آن است که هیچمرگ یا جراحت شدید ناشی از سیستم حملونقل جادهای در آینده رخ ندهد. این کشور در حال حاضر سهکشته در سوانح
ترافیکی به ازای هرصدهزار نفر جمعیت را دارا است. برنامه ایمنی پایدار هلند: این برنامه با هدف کاهش مرگ ناشی از مصدومیتهای ترافیکی به میزان 50درصد و جراحات ناشی از آن به میزان 40درصد تا سال2010 به اجرا درآمد. این کشور در حال حاضر 3/9 کشته در سوانح ترافیکی به ازای هرصدهزارنفر جمعیت را داراست. برنامه ایمنیترافیکی کاستاریکا: کاستاریکا که تا پیش از اجرای این برنامه دارای تلفات ناشی از حوادث ترافیکی بالایی بود، کاهش مرگ ناشی از حوادث ترافیکی در طول سالهای 2001 تا 2005 به میزان 19درصد را هدفگذاری کرد. این کشور در حال حاضر 12/7کشته در سوانح ترافیکی به ازای هرصدهزارنفر جمعیت را داراست. اگر ما به شاخص کاستاریکا رسیده بودیم، در سال گذشته بیش از ششهزارنفر کشته کمتری داشتیم. بهراستی ما برای کشورمان برای رسیدن به کدام عدد و در چه زمانی هدفگذاری کردهایم؟ سالهای زیادی است که عادت داریم پس از وقوع حوادث ترافیکی به سراغ پیداکردن مقصر برویم. این خطاکاران پس از رسیدگیهای قضایی طولانیمدت در بهترین حالت رانندگان، خلبانان، خودرو، هواپیما، جاده و... هستند. آیا وقت آن نشده که فکر کنیم مهمترین مقصر فراموششده، فرهنگ
حاکم بر نظام ترافیکی ماست. این فرهنگ به تکتک ما بهعنوان رانندگان، سرنشینان، عابران پیاده و... بازمیگردد. آیا زمان آن نیست که ما دانشگاهیان، حوزویان و مسوولان کشوری که باید نقش نخبگان جامعه را ایفا کنیم، به فکر ساماندهی این فرهنگ بیفتیم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.