|

بار جدید برای دولت

عبدالحسین طوطیایی .عضو هیات‌علمی بازنشسته سازمان تحقیقات کشاورزی

مرکز روابط‌عمومی و اطلاع‌رسانی معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری خبر از آن داده که در جلسه ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور در 11آذر سال‌جاری که به ریاست دبیر شورایعالی انقلاب فرهنگی برگزار شد، بررسی اساسنامه «زیست‌بانک و مرکز ملی مدیریت ذخایر ژنتیکی و زیستی» در دستور کار قرار گرفت و به تصویب رسید. همه ما می‌دانیم که در خلال حداقل 50ساله اخیر و به تناسب فوران نفت و گاز، همواره بر ساختار و حجم دولت افزوده شده و به همین نسبت، چرخ‌های این ماشین سنگین در گل‌ولای ناپویایی روزبه‌روز بیشتر فرومی‌رود. گرچه در سرلوحه راهبردهای روسای‌جمهور چنددوره اخیر، بیش از گذشته بر کاستن از این حجم مخرب تاکید شده، اما تاکنون نشانه‌های آشکاری از چنین روندی به چشم نخورده است و چه‌بسا و ناگزیر، موفقیت یک‌رییس‌جمهور را نه در مسیر این کاهش، بلکه بازداشتن از افزایش بیشتر وزن این ماشین ارزیابی کنیم. به‌نظر می‌رسد با وجود وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نهادی تحت عنوان معاونت علمی فناوری ریاست‌جمهوری باید تمامی مساعی خود را در جهت صیقل‌دادن به چرخ‌های این وزارت سوق دهد. این معاونت قطعا و باید از هرگونه دوباره‌کاری و تاسیس نهادهای موازی با این وزارت و بخش‌های تحقیقاتی دیگر وزارتخانه‌ها؛ از جمله وزارت جهاد کشاورزی پرهیز کند. اما خبر فوق و تلاش‌های بی‌وقفه چندساله اخیر برای سامان‌دادن به دستگاه عریض‌و طویل دیگری به بهانه اهمیت ذخایر توارثی، جای شگفتی دارد. اقدام به تاسیس مرکز ملی ذخایر توارثی کشور و به بهانه اهمیت این ذخایر از نشانه‌های میل ذاتی تشکیلات دولتی، به بیشتر فربه‌شدن است. تردیدی نیست که رییس‌جمهور محترم که در یک‌سال‌ونیم اخیر در تلاش برای تنش‌زدایی بین‌المللی و حاشیه‌های خودساخته سلف خود، بار گرانی را حمل می‌کند اگر که مورد مشورت‌های تخصصی، واقع‌گرایانه قرار بگیرند، هرگز از این افزایش‌ها استقبال نخواهند کرد. اساسا حراست از ذخایر توارثی گرانبهای جامعه‌های گیاهی و جانوری کشورمان باید در زیستگاه‌های آنان صورت بگیرد که بدون هیچ‌تردیدی از بدیهی‌ترین وظایف سازمان حفاظت محیط زیست به‌شمار می‌آید. در صورتی هم که این ذخایر توارثی در معرض انقراض فوری باشند -که متاسفانه در تغییر کاربری‌های‌ لجام‌گسیخته چنددهه اخیر در بسیاری از کانون‌های زیستی رخ داده است-حفاظت از آنان تنها در بانک‌های ژن تخصصی امکان‌پذیر است. اصلی‌ترین هدف این بانک‌های ژن تخصصی ضمن حراست از این ذخایر بهره‌برداری از آنها در برنامه‌های تحقیقاتی است. هم‌اکنون استقرار چنین بانک‌های تخصصی تحت مدیریت موسسات ذیل بخش تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی بوده است. در حال حاضر هم این موسسات اگرچه نه‌چندان مطلوب به این رسالت ملی اهتمام می‌ورزند، اما به‌هرحال در حد ظرفیت موجود، متعهد به اجرای این وظیفه ملی هستند. اینکه در حوزه معاونت فناوری ریاست‌جمهوری پس از سالیانی از دست‌دادن این ثروت ملی اما به فراست قرارشده که به این مهم توجه بیشتری کند، جای بسی شادمانی است. اما اگر به‌جای تجهیز و توسعه نهادهای موجود، تشکیلات پیچیده و پرحجم تازه‌ای را بر شانه‌های خسته دولت بیفزاییم، بدون تردید نه‌تنها به اهداف زیبا و کلیشه‌ای اساسنامه مرکز ملی مزبور دست نخواهیم یازید، بلکه حرکت کند موجود را هم با اختلال بیشتری مواجه خواهیم کرد. به‌خاطر بسپاریم که اهمیت ذخایر توارثی یا کاستی‌های موجود و حتی در هرزمینه دیگری هرگز نباید ما را به سمت‌وسوی افزودن به حجم و تعداد سازمان‌های بیش و بیشتر وادارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.