|

۴ نگاه به اولین تجربه کارگردانی بازیگر «مختارنامه»

آزمون و خطای عرب‌نیا در «رنگ شک»

بهناز شیربانی

تاکنون بازیگران بسیاری عرصه کارگردانی را تجربه کرده‌اند؛ عرصه‌ای که قطعا برای بازیگران، خصوصا آنهایی که جایگاهی ویژه‌ دارند و به نام معتبری در حیطه کاری خود تبدیل شده‌اند، ریسک محسوب می‌شود. برخی از این چالش موفق بیرون می‌آیند و تلاش دسته‌دوم محکوم به شکست و گاهی حتی باعث خدشه‌دارشدن جایگاه بازیگری‌شان است. در سینما و تلویزیون ایران نیز کم نیستند بازیگرانی که عرصه کارگردانی را تجربه کرده‌ و تجربه‌های متفاوتی را رقم زده‌اند. اما طی یک‌هفته گذشته، آنتن شبکه سه سیما به پخش مینی‌سریال بازیگری اختصاص داشت که برای نخستین‌بار کارگردانی را تجربه کرد؛ بازیگری که مخاطبان تلویزیون از نقش‌آفرینی او در سریال «مختارنامه» خاطرات بسیاری دارند و سال‌هاست از عمر بازیگری او می‌گذرد. فریبرز عرب‌نیا دست به تجربه متفاوتی زده است و به‌قول خودش این تجربه‌کردن‌ها را دوست دارد. حتی اگر کارنامه او را زیر سوال ببرد. بدون شک نخستین تجربه کارگردانی او با آزمون و خطاهایی همراه بوده است. انتخاب قصه‌ای پلیسی و روایتی که مبتنی بر استفاده از صحنه‌های اکشن نیست و تفاوتی که در لحن و فضای قصه وجود دارد، مخاطبان «رنگ شک» را به دو دسته مخالف و موافق تقسیم می‌کند. کنجکاوی برای دیدن نخستین تجربه کارگردانی عرب‌نیا زیاد بود. خصوصا اینکه تولید این مینی‌سریال بیش از حد معمول زمان برد و حاصل کار طی یک‌هفته هر شب از شبکه سه سیما پخش شد؛ سریالی که برخی از مخاطبان تلویزیون با ریتم کند و فضای سرد آن ارتباط برقرار نکردند و برخی دیگر این فضا را پسندیدند. درستکار: قریحه فیلمسازی خوبی دارد جدا از مخاطب معمول تلویزیون، منتقدان نیز واکنش‌های متفاوتی نسبت به تجربه نخست کارگردانی او دارند. «رنگ شک» چندپله از سریال‌های معمول تلویزیون بالا‌تر است و مشخص است که برای اثر زحمت زیادی کشیده شده و با دیدن نخستین تجربه کارگردانی عرب‌نیا می‌توان این را درک کرد که او قریحه فیلمسازی خوبی دارد. اینها بخشی از صحبت‌های رضا درستکار، منتقد سینما و تلویزیون است. او می‌گوید باوجود اینکه عرب‌نیا سال‌ها بازیگری کرده است، قادر به ارایه تصویری جدید است و سریال تشخص خوبی پیدا کرده. عرب‌نیا کارش را سردستی نگرفته و در ریتم و فضای داستان توانسته فضای دلهره‌آور را به‌خوبی منتقل کند. با دیدن این سریال می‌توان متوجه این موضوع شد که عرب‌نیا کاملا به کار مسلط بوده است. ریسک در روایت قصه اما این پرسش را که ریتم و لحن روایت قصه تا چه حد توانسته با مخاطب ارتباط بگیرد و آیا از این جهت موفق عمل کرده است یا خیر؟ با عمار تفتی، بازیگر این اثر در میان گذاشتیم. او می‌گوید: «اوایل هم برای من عجیب بود، چرا اینقدر کند و تاریک؟ اما بعد از مدتی از گذشت سریال متوجه می‌شویم که ریتم روایت داستان، ریتم علی نبوی است. اوست که زمان برایش به کندی می‌گذرد. این ریسک در روایت قصه برای واقعی‌تعریف‌کردن آن است و شاید بهتر است سلیقه من هم به‌عنوان مخاطب تغییر کند و کارهایی ببینیم که تنوع گسترده‌تر در تم و اجرا داشته باشد.» تفتی در صحبت‌هایش از اعتماد به عرب‌نیا و دلیل حضورش در این مجموعه اشاره می‌کند و می‌گوید: «وقتی با فریبرز عرب‌نیا این مجموعه را آغاز کردم، با خودم فکر کردم با کسی کار می‌کنم که برای سلیقه‌اش وقت می‌گذارد و هزینه می‌کند و بهتر است به او اعتماد کرد و بعد از یک‌هفته از آغاز کار که ما بخش اول و سه کاراکتر را تصویربرداری کردیم، من و فریبرز عرب‌نیا بر سر ابعاد شخصیتی«غفار» به یک توافق کامل رسیدیم؛ در طول کار، خودم را به دست کارگردان سپردم و با شناخت کامل نسبت به نقش پیش رفتم و این‌روز‌ها در مقام تماشاگر، این سریال هنوز هم برایم جذاب است.» مجیدی: فقر دیدن آثار پلیسی داریم آرش مجیدی دیگر بازیگر این سریال نیز معتقد است که «رنگ شک» را باید به‌عنوان سریال پلیسی ایرانی نگاه کنیم: «این سریال بدون اینکه نگاهی به نمونه‌های خارجی داشته باشد، ساخته شده و این اتفاق در شخصیت‌پردازی من هم رعایت شده است. آدم‌هایی که در این سریال می‌بینیم کسانی هستند که در زندگی روزمره با آنها برخورد می‌کنیم و اگر خیلی با چنین قصه‌هایی ارتباط برقرار نمی‌کنیم به این دلیل است که در تمام این سال‌ها سریال یا فیلم پلیسی به معنی واقعی کلمه نداشته‌ایم و فقری در این رابطه وجود داشته است.» او می‌گوید: «به‌عنوان بازیگر سریال شاید در جایگاه مخاطب با آن احساساتی برخورد کنم. نمی‌توانم از این‌ جایگاه بگویم که حاصل کار می‌توانست بهتر باشد یا خیر؟ اما «رنگ شک» می‌توانست قوت بیشتری داشته باشد و اگر این‌طور نیست بپذیریم که آزمون و خطایی در ساخت سریالی پلیسی است. اما من از نتیجه کار راضی‌ام و تجربه بسیار خوبی برای من بود.» با دست پر نیامده «رنگ شک» به‌‌ همان نسبت که به‌نظر برخی تجربه‌ای موفق برای عرب‌نیا محسوب می‌شود از نگاه عده‌ای دیگر نتوانسته انتظارها را برآورده کند. جبار آذین، منتقد سینما و تلویزیون معتقد است فریبرزعرب‌نیا با دست پر به عرصه کارگردانی وارد نشده است و نخستین تجربه او به‌لحاظ ساختار هنری قابل‌قبول نیست. او می‌گوید: «فیلمنامه این سریال به‌لحاظ داستان‌پردازی و رعایت اصول و قواعد فیلمنامه‌نویسی دچار مشکل است و اغلب کاراکترهای این سریال فاقد شخصیت‌پردازی زنده و پویا هستند و در حد تیپ باقی می‌مانند و مخاطب ارتباط خوبی با آنها برقرار نمی‌کند.» کارگردانی و بازیگری عرب‌نیا در این مجموعه از دیگر نقدهایی است که آذین نسبت به این سریال وارد می‌داند: «در صحنه‌هایی که عرب‌نیا حضور دارد، کارگردانی و میزانسن دوربین بسیار ضعیف است و در کل این اثر را می‌توان متوسط ارزیابی کرد و به‌لحاظ داستان، محتوا و ساختار بصری و هنری مشکلات فراوانی دارد و حتی به‌عنوان یک سریال حادثه‌ای پلیسی نیز نتوانسته موفق عمل کند.» نخستین تجربه کارگردانی عرب‌نیا پس از هفت شب نمایش در شبکه سه سیما به پایان رسید. شاید یکی از اتفاقات منفی، بدعت ساخت سریال‌هایی از این دست که به «مینی سریال» مشهورند، این است که هنوز مخاطب خود را پیدا نکرده، تمام می‌شوند و شاید نیاز است که تمهید بهتری برای دیده‌شدن آثاری از این دست اندیشیده شود. «رنگ شک» با تمام کاستی‌ها یا ویژگی‌هایش تمام شد. باید دید این تجربه برای عرب‌نیا، سبب‌ساز چه تصمیمی درآینده خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.