|

«16 آذر» متفاوت

صادق زیباکلام . استاد دانشگاه تهران

16آذر امسال انصافا از بسیاری جهات با روز دانشجوی سال‌های اخیر متفاوت بود. متولی 16آذرهای سال‌های نه‌چندان دور در دولت گذشته، عمدتا مسوولان دولتی و تشکل‌های دانشجویی وابسته به یک جریان خاص بودند، اما بخش عمده‌ای از مراسم سخنرانی‌هایی که به مناسبت گرامیداشت روز دانشجوی امسال برپا شد توسط تشکل‌های دانشجویی مستقل، برنامه‌ریزی شده بود. مهم نبود که چه شخصیت‌ها و سخنرانانی را دعوت کرده بودند بلکه مهم این بود که متولیان و دست‌اندرکاران، واقعا خود دانشجویان بودند. می‌خواهم این روز را بهانه کنم تا بگویم یکی از دستاوردهای بزرگ انتخابات 24خرداد 92 را باید تغییر در فضای عمومی دانشگاه‌های کشور دانست. تعمدا گفتم انتخابات 92 و نگفتم دولت یازدهم؛ نه به‌واسطه آنکه انسان قدرناشناسی هستم و تلاش روحانی و دولتمردانش را در جهت آنچه رییس‌جمهور، «برداشتن فضای امنیتی از سر دانشگاه‌های کشور» خواندند، نمی‌بینم. اتفاقا اگر بعد از مذاکرات هسته‌ای و تغییر در دیپلماسی ایران و تا حدی فضای اقتصادی، می‌بایستی در حوزه دیگری هم به دولت یازدهم نمره بالا و ممتاز داد، در مورد دانشگاه‌هاست. هرکس کوچک‌ترین آشنایی با فضای دانشگاه‌های کشور داشته باشد، اذعان خواهد کرد آن فضای امنیتی، واهمه از کمیته‌های انضباطی و تحت‌فشار قراردادن تشکل‌های مستقل دانشجویی - به‌نحوی که بسیاری از آنها در فاصله سال‌های 88 تا 92 عملا تعطیل شده بودند- جای خود را به یک فضای پرشور و نشاط و زنده دانشجویی در دانشگاه‌ها داده است. این روزها فرزندانمان در دانشگاه‌های کشور نه نگرانی از احضارشدن از سوی کمیته‌های انضباطی دارند و نه نگران این هستند که به‌واسطه فعالیت‌های سیاسی و صنفی، «پس‌فردا» که در کارشناسی‌ارشد یا دکترا قبول شوند، «گزینش» وزارت علوم مانع ثبت‌نام آنها شود. دَرِ بسیاری انجمن‌های اسلامی و دیگر تشکل‌های مستقل دانشجویی که تا قبل از روی‌کارآمدن دولت روحانی، «سه‌قفله» شده بودند، باز شده و دانشجویان مثل گذشته‌ها و با خیال راحت فعالیت‌های خود را در آنها از سر گرفته‌اند. البته تا فضای مطلوب و برگزاری انتخابات سراسری تشکل‌های دانشجویی منتقد، فاصله بسیاری مانده است که باید به سرعت طی شود. اما اینکه چرا با وجود همه اینها، گفتم فضای بعد از انتخابات 24خرداد و نگفتم فضای ایجادشده توسط دولت آقای روحانی، عمدی داشتم. می‌خواستم به خیلی‌ها که ناامیدانه با هر کنش سیاسی درون نظام از جمله انتخابات مخالفت می‌کنند و همه اینها را عملی بی‌حاصل می‌دانند یادآوری کنم از قضا مشارکت و رای‌دادن می‌تواند نتایجی در پی داشته باشد. درعین‌حال تصاویر مراسم 16آذر امسال در برخی از دانشگاه‌ها، درخور نام این روز نبودند. در برخی مراسم‌ها که قرار بود شخصیت‌ها و میهمانان از طیف اصولگرا باشند، مراسم برگزار نشد. به نظر من در دانشگاه پلی‌تکنیک، دانشگاه صنعتی قم، دانشگاه آزاد اراک یا سایر گردهمایی‌هایی که سخنرانان اصولگرا بودند و مراسم برگزار نشد، جای یک سری فاکتورها خالی بود. اینجا روی سخنم با دانشجویان و احیانا برخی مسوولان است؛ اینکه در گذشته که اصولگرایان دولت را در دست داشتند، در و پنجره تشکل‌های مستقل دانشجویی را بسته بودند توجیه‌کننده این نیست که در دانشگاه حاضر نشوند. یا اینکه ممکن است شماری از دانشجویان علیه سخنران شعار دهند و مراسم به‌هم بریزد، برای مخالفت با برپایی اینگونه مراسم «عذر بدتر از گناه» است. دانشجویان عزیز! ما نه فضایی را که در دانشگاه‌های کشور چند سال گذشته به وجود آمد فراموش می‌کنیم و نه صدها دانشجویی را که به‌واسطه دلایل سیاسی بعد از حوادث 22خرداد به مشکل خوردند از یاد می‌بریم. اما دوستان! اصولگرایان تندرو، نه معلم اخلاق ما هستند و نه قرار است که ما از آنها الگو و سرمشق تعاملات سیاسی بگیریم و تحمل و مدارای شما و یافتن مجراهای تازه آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی، نشان داد که نگرفتیم. اتفاقا در این خصوص اگر قرار است سرمشق بگیریم، بیایید از «ماهاتما گاندی» و «نلسون ماندلا» الگو بگیریم. آزادی و حق آزادی بیان را هرطور که تعریف کنیم، اساس و بنیان آن، به این معناست که مخالف و منتقد من بتواند حرف بزند و اتفاقا ما سال‌هاست از تصلب فکری یک طیف خاص، رنج برده‌ایم؛ همانان که امروز به حذف نام خود از فهرست مدعوین؛ معترض‌اند، خود، سال‌ها قلم قرمز بر روی نام منتقدان می‌کشیدند و مانع حضور آنان در مراسم‌ و نشست‌ها می‌شدند. اما ما باید بپذیریم هر اندیشه و تفکری، هر مرام و مسلکی و هر ایدئولوژی‌ای که به هر دلیلی به مخالف تریبون ندهد، واجد صفت مردمسالاری و آزادی یقینا نیست؛ صرف‌نظر از اینکه خود را اصولگرا بداند یا اصلاح‌طلب یا طرفدار دولت یازدهم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.