«مذاکرات» و درک جدید از اولویتهای علم و فناوری
رضا منصوری . معاون پژوهشی وزارت علوم دولت اصلاحات
هیچ رویداد مهمی در دنیای نوین نیست که روی سیاستهای علم و فناوری تاثیر نگذارد یا از آن تاثیر نپذیرد. صدای خردشدن دیوار بیاعتمادی میان ایران و جهان صنعتی که در این مذاکرات شنیده شد، یکی از این رویدادهای مهم جهانی و تاریخی است که از وضعیت علم و فناوری در کشور تاثیر پذیرفته است و در آینده نیز بر آن تاثیر خواهد گذاشت. دوران بیاعتمادی یا اشتباه در ارزیابی میان ملتها، همیشه دورانی بسیار پرهزینه بوده است که معمولا این هزینه هدر میرود و به رشد مدنی ملتها کمک نمیکند. نتیجه مذاکرات نشان داد ما توانستهایم نشان دهیم به بلوغ نسبی بینالمللی رسیدهایم و توانستهایم در مذاکرات دیپلماتیک، نشان دهیم این نظام سیاسی آمریکاست که در غرور قدرت مطلق از یکطرف و سعی در درک واقعیتهای بینالمللی و منطقهای در حال ظهور از طرف دیگر، گرفتار است و در مدت مذاکرات نتوانسته است از این باور رها شود. از این رویداد چه عبرتی میتوانیم بگیریم؟ باید به خودمان تبریک بگوییم و از تیم مذاکرهکننده تشکر کنیم که این بلوغ را به بهترین وجه نمایندگی کرده است. این مذاکرات به ما نیز نشان داد که در دنیای جدید، حق و باطل نه به آن صورت که در کتب
قدما آمده است یا در فرهنگ نامکتوب ما وجود دارد تعریف میشود، بلکه عرف جهانی با توجه به جغرافیای قدرت، تعیینکننده آن است. این عبرتی است بسیار باارزش برای ما ایرانیان در این مقطع تاریخی که برای آینده ما بسیار تعیینکننده است. بنابراین، باید دوباره بیندیشیم حق ما در دنیای جدید چگونه تعریف میشود و برای رسیدن به آن چگونه باید بیندیشیم؟ ما شهروندان، همهروزه به دفعات از حق خودمان میگذریم چون تلاش برای احقاق آن بسیار پرهزینه است. از وقتی صبح سوار ماشین میشویم هر رانندهای که پرروتر است، حق تقدم ما را نادیده میگیرد و مجبوریم از حقمان بگذریم، هر ماشینی که مدل بالاتر است، حق بیشتری دارد و ما باید از حق خودمان بگذریم! این نکته من بسیار جدی است و پدیده جامعهشناختی باارزشی برای مطالعه است! بانیان ایده کسب فناوری هستهای ایران به پرهزینهبودن احقاق حق فکر نکرده و عزمشان را صرفا برای رفع مشکلات علمی و فناوری جزم کرده بودند. هزینههایی که در فناوری هستهای کردیم نشان داد ما در کشور اگر عزم خودمان را جزم کنیم، میتوانیم در زمینههای فنی و علمی به رشد چشمگیری برسیم و اینکه بخش علمی ما، برخلاف گزارههای کلیدی که
تحقیقات باید کاربردی باشد یا رسالهها به درد نمیخورد، بسیار موفق عمل کرده است. همین فارغالتحصیلان خودمان بودهاند که این دستاوردهای فنی را ایجاد کردهاند، اما این بخش سیاسی کشور است که نتوانسته است در بخشهای دیگر علمی هم عزم خود را جزم و سرمایهگذاری کند. در همین جهت اگر این مذاکرات برخی کاستیها را در سطح ملی به ما نشان دهد، همان ضعف درک تبعات سیاست بینالمللی و چگونگی تعاملات قدرت در دنیای مدرن بوده است. ایران باید به هر قیمت، قدرت ملی برای حفظ امنیت، توان بازدارندگی و نیز توان جهتدادن به آینده مردمان این سرزمین را داشته باشد اما قدرت را فقط میتوان با درک دنیای مدرن تعریف کرد. خوشبختانه همکاران ما در علوم سیاسی دانشگاههایمان توان فکری قابلتوجهی برای مشورت به دولتمردان ما دارند، اگر آنها بخواهند! مذاکرات و نتیجه آن، گواه این واقعیت است. درک دنیای مدرن، اولین شرط و زیربنای هر تعریفی از قدرت است. هزینههایی که ایران در زمینه تحقیقات میکند بسیار اندک است و در بودجه کشور قابل اغماض! بهخصوص تمام هزینههایی که در تحقیقات بنیادی ایران میشود از مرتبه بزرگی، صدمیلیاردتومان است. این رقم معادل کرایه
سالانه چند مغازه در یکی از مراکز خرید پرپکوپز تهران است؛ این برای ملت و کشور باسابقه ما دردآور نیست؟ بهخصوص اگر در نظر بگیریم که در هزینهکردن این رقم، هم هیچ ضابطهای وجود ندارد. ما باید هرچه زودتر به این تصمیم ملی برسیم که در چند زمینه تحقیقاتی، همانند گذشته در انرژی هستهای، سرمایهگذاری ملی کنیم با ارادهای قوی در تحقق تصمیمها! انرژی بهطور قطع یکی از اولویتهای مطلق جهان است و تامین آن در آینده برای همه کشورها حیاتی است. ایران، علاوه بر انرژی فسیلی، منبع عمده انرژی خورشیدی است، با نیروی انسانی علمی و فنی لازم برای تولید بهینه و توزیع و صادرات آن. ایران باید هرچه زودتر در همه زمینههای مرتبط با این انرژی پاک هزینه کند. برخلاف انرژی هستهای، رشد و توسعه دانشهای بنیادی در این زمینه و نیز فناوریهای لازم آن نهتنها مشکلی سیاسی در سطح بینالملل برای ما ایجاد نمیکند بلکه تحسین جهانی همراه با کمکهای علمی، فناوری و سرمایهای به دنبال خواهد داشت و همه خانوادههای ایرانی را در تولید و فروش آن مشارکت خواهد داد و مانند قالیبافی به صنعتی ملی بدل خواهد شد و هر خانوادهای مولد و فروشنده انرژی! صادرات وسیع
این انرژی، علاوه بر ثروت، قدرت نرم و سخت ما را نیز افزایش خواهد داد. وقت آن است که چرخش بینشی در ما ایجاد شود، حق و قدرت و منافع ملی را با توجه به دستاوردهای 35ساله انقلاب و دستاورد بیبدیل مذاکرات دوباره تعریف کنیم. در کنار توجه به ویژگیهای «بومزاد»، برای ویژگیهای کارشناسی در دنیای مدرن ارزش قایل شویم و نگذاریم با پولهای کلان آسانیاب در سیستم اداری، کارشناسی و علم را نادیده بگیرند و نسلهایی را تباه کنند. اگر فقط همین دستاورد مذاکرات هستهای باشد؛ برنده ایران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.