|

احیای عظمت ازدست‌رفته تزاریسم

مریم حیدری

«ولادیمیر پوتین» رییس‌جمهوری روسیه می‌گوید غرب، روسیه را به‌سمت جنگ سردی دوباره سوق می‌دهد؛ سخنانی که پس از پخش از شبکه تلویزیونی ARD آلمان، اخراج تلافی‌جویانه دیپلمات‌های آلمانی و لهستانی و نیز اخراج یک لیتونیایی به اتهام جاسوسی از سوی روسیه را به‌دنبال داشت. پوتین در پاسخ به این پرسش که آیا درگیری‌های لفظی بین مسکو و واشنگتن و افزایش نمایش قدرت نظامی روسیه در نزدیکی مرزهای کشورهای غربی نشانگر جنگ سردی دوباره است، گفت دودوره گسترش ناتو در اروپای مرکزی و شرقی «به‌طور مشخصی تغییر ژئوپلیتیک بازی را نشان می‌دهد»؛ ‌تغییری که روسیه را مجبور به پاسخ کرده است. رییس‌جمهوری روسیه در ادامه گفت «مسکو چندین‌سال پیش پروازهای استراتژیک را خارج از مرزهای خود در پاسخ به پرواز بمب‌افکن‌های اتمی آمریکا در نزدیکی‌های مرز روسیه که پس از جنگ‌سرد ادامه داشت، آغاز کرد. ناتو و ایالات‌متحده آمریکا پایگاه‌هایی در سراسر جهان به‌طور پراکنده دارند که تعدادی از آنها نزدیکی مرزهای ما هستند و تعداد این پایگاه‌ها در حال افزایش است. علاوه‌بر آن، اقدام به استقرار نیروهای عملیات ویژه کرد که باز تقریبا به مرزهای ما نزدیک هستند. شما به تمرین‌های مختلف نظامی، پرواز‌ها، حرکت کشتی‌ها و... روسیه اشاره کردید، آیا همه اینها واقعا اتفاق می‌افتند؟ درواقع باید گفت بله.» پوتین پیش‌تر از سوی سران کشورهای غربی و اخیرا توسط «تونی ابوت» نخست‌وزیر استرالیا متهم شده که به تنش‌هایی مانند دوران جنگ‌سرد دامن می‌زند. نخست‌وزیر استرالیا گفته بود در نشست همکاری‌های اقتصادی آسیا-پاسیفیک، به پوتین گفته روسیه باید از «تلاش برای احیای عظمت از دست‌رفته تزاریسم یا اتحاد جماهیر شوروی» دست بردارد. این دقیقا تعبیر دیگری از سخن رییس‌جمهوری آمریکاست. «باراک اوباما» در ماه آگوست به «جی لنو» مجری برنامه نیمه‌شب «تاک‌شو» گفت روس‌ها به اشتباه، به بازگشت به دوران جنگ‌سرد فکر می‌کنند. موضع‌گیری «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان نیز مانند این دو رهبر جهانی بود. او همزمان با سخنرانی پوتین در نشست «گروه‌هشت» (‌G8) گفت تحریم‌های غرب علیه روسیه باید به‌‌ همان میزان و تا زمانی که لازم باشد، ادامه یابد. او همچنین در مورد افزایش نفوذ روسیه در اروپای شرقی هشدار داد و تاکید کرد نباید به روسیه اجازه داد تا بین اروپا و ایالات‌متحده آمریکا شکاف ایجاد کند. این در حالی است که «فدریکا موگرینی» رییس جدید سیاست خارجی اتحادیه اروپا بر تشدید دیپلماسی تاکید دارد و می‌گوید سفر به «کی‌یف» و مسکو برای پایان‌دادن به بحران اوکراین الزامی است. اما مفسران محافظه‌کار از موگرینی انتقاد کرده‌اند که پس از انتصاب به‌سمت مسوول سیاست خارجی اروپا در قبال روسیه بسیار نرمش به خرج داده است؛ نرمشی که به‌گفته منتقدان، رییس‌جمهوری روسیه را بی‌پرواتر کرده است چرا که پوتین در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا مسکو به جدایی‌طلبان سلاح داده و نیروهایی را در شرق اوکراین مستقر کرده در حالی که ناتو و کی‌یف مخالف این کار هستند، با متهم‌کردن غرب به حمایت از نیروهای دولتی اوکراین در استفاده از موشک‌های بالستیک گفت: «این‌روز‌ها کسانی که جنگ برپا می‌کنند و آن را درست می‌دانند، همواره سلاح دریافت می‌کنند. آیا شما می‌خواهید مقامات مرکزی اوکراین همه را در شرق این کشور نابود کنند. این است آنچه شما می‌خواهید؟ قطعا ما نمی‌خواهیم و اجازه نمی‌دهیم چنین چیزی اتفاق بیفتد.» اما در گزارشی که در مورد سلاح‌های به کار گرفته‌شده در درگیری‌های اوکراین توسط گروه‌های درگیر از سوی «ARES» (سرویس تحقیق تسلیحات نظامی) منتشر شده، آمده است سلاح‌های مورد استفاده مخالفان دولت اوکراین به احتمال زیاد روسی است اما به‌هرحال میزان دست‌داشتن دولت روسیه در این بحران نامشخص است. این موسسه همچنین می‌گوید به احتمال زیاد گروه‌های جدایی‌طلب طرفدار روسیه مقادیری سلاح (از جمله تجهیزات کوچک، سلاح‌های سبک، سلاح‌های سبک دارای راهنمای استفاده، سلاح‌های پیشرفته‌تر و ماشین‌های زرهی) از یک یا چندطرف خارجی دریافت کرده‌اند، اما در عین‌حال اذعان می‌کند «بیشترین منابع مشخص» سلاح‌ها و ماشین‌های نظامی، داخلی هستند؛ گزارشی که بخش‌های از آن به‌طور یقین باب دل مسکو است. اما کاخ کرملین اسلحه دیگری نیز دارد که با آن می‌تواند به تمام اتحادیه اروپا شلیک کند؛ ‌انرژی. «ادوارد لوکاس» سرمقاله‌نویس هفته‌نامه «اکونومیست» در نسخه ویرایش‌یافته کتاب خود با عنوان «جنگ‌سرد جدید» می‌نویسد: «جنگ‌سرد جدید بخشی از نبرد برای به‌دست‌آوردن سهم از انرژی است. روسیه می‌خواهد خود را به‌عنوان یک تامین‌کننده بزرگ انرژی مطرح کند و در عین‌حال پایگاه مشتریان خود را نیز تنوع بخشد زیرا همان‌طور که آمریکا به نفت عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی در خاورمیانه وابسته است، اروپا نیز از نظر انرژی به روسیه و گاز آن وابسته است؛ کشورهای اروپای‌شرقی که زمانی از نظر نظامی و سیاسی تحت سلطه امپراتوری شوروی بودند، اکنون به‌واسطه شرکت «گازپروم» به روسیه و انرژی این کشور وابسته هستند.» به‌گفته تحلیلگران اقتصادی، این وابستگی می‌تواند نقش شمشیری دولبه را برای مسکو بازی کند. با این شمشیر روسیه هم می‌تواند خود را به ترکیه نزدیک کند و از سقوط «بشار اسد» رییس‌جمهوری سوریه که آنکارا مخالف اصلی اوست، جلوگیری و خود را میانجی موثر بحران دمشق معرفی کند و هم اتحادیه اروپا و غرب را وادار کند که در بحران اوکراین از خود نرمش نشان دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.