|

دورهم‌نشینی مجازی با شیرینی مخالف‌خوانی

هلیا آبادی

هنگامی که الیزابت تیلور در بستر بیماری شرح حالش را برای طرفدارانش توییت می‌کرد؛ هنگامی که «ظریف» شرح مذاکرات و دیدارهایش را در صفحه شخصی‌اش منتشر می‌کرد، هنگامی که آلن‌ایر - سخنگوی فارسی‌زبان کاخ‌سفید- سوالات خود را درباره اصطلاحات فارسی می‌پرسید یا زمانی که عکس سلفی چندنفر از ستاره‌ها و مجری مراسم اسکار بارها ریتوییت شد، همه نشانه‌ای بود از دنیای جدیدی که انسان‌ها خود نقش بیشتری در خلق آن داشتند. فراتر از تمام اندیشه‌ها و نظریه‌های مارشال مک‌لوهان و دنیای ارتباطات، اتفاقی جدید افتاده و ما در آن اسیریم و گاهی نقش کوچکی در آن ایفا می‌کنیم. در کشورمان که جمع رفتارهای متضاد است، دلبستگی به فضای مجازی به شکل‌های مختلف خود را نشان می‌دهد. مروری کوتاه بر نمونه‌های رفتاری کاربران داریم. فعالیت‌های اجتماعی فارغ از تمامی این مسایل، شاید بهترین کاربرد در فضای مجازی برای فعالیت‌های اجتماعی باشد. نمونه‌اش را درباره هراتفاقی که نیازمند کنش اجتماعی است، می‌توان دید؛ حتی گسترش کتابخوانی. یکی از بازی‌های رایج که از زمان وبلاگ‌ها به یادگار مانده است، معرفی 10کتاب تاثیرگذار زندگی بود که توانست بسیاری را به مرور کتاب‌ها وادارد و هرکسی 10کتاب خود را معرفی کرد. این اتفاق در همین نزدیکی هم رخ داد، زمانی که احمد مسجدجامعی اعلام کرد پنجشنبه آخر هفته کتاب فرصتی برای رفتن به کتابفروشی‌هاست، هرکسی نام آن کتابفروشی‌ای که دوست داشت برود یا می‌خواست برود را اعلام کرد. در فعالیت‌های دیگر مانند چالش آب یخ نیز این اتفاق افتاد و هرکسی از رضا عطاران تا خواننده‌های سرشناس ایرانی آن‌سوی آب، افرادی را به این چالش فراخواندند. یا زمانی که زلزله آذربایجان رخ داد عده‌ای از فضای مجازی برای خریداری ملزومات موردنیاز و رفتن و کمک به زلزله‌زدگان یاری طلبیدند. این اتفاق هرچند وقت یک‌بار رخ می‌دهد مثلا این‌روزها اعلام حضور برای رفتن به بیمارستان شریعتی و عضویت در بانک خون بسیار مطرح است. نمونه این اتفاق‌ها نشان می‌دهد علاوه بر واکنش‌های خشونت‌آمیزی که هرازچندگاهی رخ می‌دهد و مانند ابر بهاری می‌گذرد، یکی از راه‌های ارتباطات و فعالیت‌های اجتماعی در این روزگار است. خبرهای درگوشی مدت‌هاست شکل استفاده از دنیای خبر و دریافت اطلاعات تغییر کرده است. هرکسی به‌سرعت آنچه می‌داند در اختیار دیگران قرار می‌دهد، حالا این می‌تواند دعوای شخصی‌اش با راننده تاکسی باشد که او را به مقصد رسانده و کرایه بیشتری دریافت کرده است یا افزایش قیمت نان در نانوایی محل یا اینکه خبرهای درگوشی که جولین آسانژ با تاکید بر همین ویژگی، ویکی‌لیکس را راه‌اندازی و اسرار بسیاری را فاش کرد. مدت‌هاست که دیگر همین فضای مجازی راه ارتباطی و در اختیار قرارگرفتن اطلاعات اطراف است. خبر اجرای نمایشی در کشوری دیگر، یا انتشار کتاب یا نشست و هم‌اندیشی یا حضور داعش و هیجان‌زدگی مردم مرزی و... همه نمونه‌هایی است که در این مدت توانسته سرخط بسیاری از اخبار باشد و تاکنون مقالات زیادی درباره نحوه استفاده گروه‌هایی همچون داعش از اینگونه فضاها برای ایجاد‌ رعب‌وهراس منتشر و تحلیل شده است. منفی‌خوان‌ها یکی از ویژگی‌های فضای مجازی منفی‌خوانی است. اینکه با هررویداد می‌توان مخالفت کرد؛ مهم هم نیست که این مخالفت درباره بهاره رهنما باشد و فعالیت او در هرزمینه‌ای یا کلیپ همایون شجریان و باران کوثری یا عدم‌دریافت نشان شوالیه از سوی حسین علیزاده یا جایزه جلال و کم‌وزیادشدن سکه‌های آن. کلاس درس بخشی از متفکران چندان علاقه‌ای به استفاده از این فضاهای مجازی ندارند اما برخی از مخاطبان چهره‌های مشهور اندیشه یا منتقدان سینمایی یا نویسندگان از این فضا مانند کلاس درس استفاده می‌کنند. اندیشمندان یا چهره‌های شناخته‌شده نکته‌هایی را منتشر می‌کنند که یا در کلاس‌های دانشگاهی یا در جلسات خصوصی اندیشه‌ای یا میزگردهایی با دیگر دوستان و همفکران خود مطرح کرده‌اند. اما از سوی دیگر مخاطبان و دنبال‌کنندگان صفحات این افراد در این فضای مجازی می‌توانند بدون طی مسافت یا هزینه‌های جانبی از آن مطلع شوند و شاید بهترین راه برای دریافت آخرین اطلاعات فکری و اندیشه‌ای برای علاقه‌مندان باشد. احسان شریعتی، محمد قاید، مانی حقیقی و سعید عقیقی، عباس مخبر و... از جمله کسانی هستند که در این فضای مجازی طرفداران بسیاری دارند. پشتکار پشتکار یکی از ویژگی‌های کاربران مجازی است. این را می‌توان هم در حالت مثبت و هم در شکل منفی آن دید. هنگامی که داور کشتی سعید عبدولی او را به‌ناحق از دریافت مدال طلا محروم کرد، صفحه شخصی آن داور و همچنین فدراسیون جهانی کشتی موردحمله قرار گرفت. این اتفاق برای مجری مراسم قرعه‌کشی جام‌جهانی که لباسی منشوری داشت، شکل دیگری به خود گرفت. وقتی هم که «لیونل مسی» از نشناختن ایران سخن گفت، آنچنان با خاک یکسان شد که پیران هنر همچون «مشایخی» به میان آمدند و قصد کردند با سفر به اسپانیا کمی از دل این بازیکن فوتبال دربیاورند؛ بازیکنی که اتفاقا بسیاری از جوانان و کودکان ایرانی او را می‌شناسند و به او علاقه دارند و احتمالا تا پایان عمرش نام ایران را فراموش نخواهد کرد. این اتفاق درباره دروازه‌بان ایرانی جام‌جهانی «علیرضا حقیقی» به شکلی ناامیدکننده‌ای هم رخ داد؛ به‌گونه‌ای که او پس از دریافت سه‌گل از بوسنی با حجم زیاد واکنش‌های منفی روبه‌رو شد و همین سبب شد تا او تا مدت‌ها گفت‌وگو نکند. این اتفاق درحالی بود که در روزهای اول حضور در جام‌جهانی به‌شدت موردتوجه قرار گرفته بود. خشونت بازیگران ایرانی مانند بهرام رادان، حامد بهداد و... در توییتر حساب شخصی دارند و هرچندوقت یک‌بار فارغ از جمله‌های متداول، واکنشی نیز به اطراف نشان می‌دهند. اوج این اتفاق در زمان همان جنگ غزه بود که هرکدامشان به‌گونه‌ای عکس یا متنی را منتشر کرده بودند. اما در همین نزدیکی‌ها واکنش‌های ناراحت‌کننده به «هانیه توسلی» روی داد. او که دلیلی برای تسلیت‌گفتن برای مرگ «مرتضی پاشایی» نداشت، با هجمه طرفداران این خواننده جوان روبه‌رو شد و در کمال تعجب حتی برادر این خواننده نیز به او واکنش تندی نشان داد. همین رویکرد مخاطبان سبب شد تا او از فضای اینستاگرام خود کوچ کند و به فضایی دیگر برود. سوءاستفاده دیگر فروش شماره‌تلفن بازیگران و ستاره‌ها از طریق همین فضاهای مجازی به طرفداران با مبالغ زیاد است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.