|

وقتی «ون‌گوگ» با «زاکربرگ» ملاقات می‌کند

ساسان گلفر

ونسان ون‌گوگ اگر در این دوره و زمانه زندگی می‌کرد احتمالا خودکشی نمی‌کرد، بلکه دق‌مرگ می‌شد. هیچ احتیاجی به تفنگ و گلوله و از این قبیل تشکیلات خشن نبود. همین‌طور می‌نشست و آرام‌آرام، در حالی که چشم به نمایشگر لپ‌تاپ دوخته و گوش به زنگ پیامک وایبر یا تانگو بود، جان از بدنش به‌در می‌رفت. فرق قضیه فقط این بود که دیگر ونسان ون‌گوگ، ونسان ون‌گوگ نمی‌شد. باید می‌رفت یک نام دیگر برای خود انتخاب می‌کرد. بد زمانه‌ای شده است این زمانه که دیگر «ون‌گوگ»‌بردار نیست. حالا دیگر نابغه‌ زجرکشیده‌بودن خریدار ندارد. نابغه باید تاجرمسلک باشد و اتوکشیده. آدم باید یا مارک زاکربرگ باشد و برای خودش شبکه اجتماعی راه بیندازد، یا بیل گیتس یا استیو جابز باشد و شرکت و دفترو‌دستک برپا کند، یا برود و بمیرد. بله، رسم روزگار چنین است. حالا اگر به‌فرض محال مادر گیتی در این دوره و زمانه حوصله این را داشته باشد که فرزند نابغه زجرکشیده‌ای همچون ونسان ون‌گوگ بزاید، آن فرزند زجرکشیده چاره‌ای ندارد جز اینکه برود دم آن نابغه تاجر اتوکشیده را ببیند و برای خود، مثلا در بخش گرافیک شرکت مایکروسافت شغلی دست‌و‌پا کند و نانی به‌کف آرد و با دل خوش به‌دندان بکشد. ون‌گوگ این زمانه البته نمی‌تواند صبر کند تا مثلا گذار مارک زاکربرگ به آمستردام بیفتد و امکان ملاقاتی فراهم شود و به این‌ترتیب کاری برای خود دست‌و‌پا کند، چون آدمی مثل زاکربرگ هم برای خود کار و زندگی دارد و نمی‌تواند از پای صفحه نمایشگر رایانه‌اش تکان بخورد. چنان آدمی اگر هم بخواهد تکان بخورد، ترجیح می‌دهد به چین یا هنگ‌کنگ سفر کند، نه به آمستردام. این می‌شود که ونسان ون‌گوگ ما به‌ناچار عضو شبکه اجتماعی می‌شود. در واقع عضو شبکه‌های اجتماعی جور‌واجور می‌شود و صبح تا شب خود را چشم به صفحه نمایشگر و گوش به زنگ چت می‌گذراند و مترصد فرصت می‌‌ماند. بله، رسم روزگار چنین است. وقتی که فرزند مادر گیتی در بند رایانه و شبکه اجتماعی گرفتار شود، دیگر تکلیف خودش و هنرش روشن است. طبیعی‌ترین و بدیهی‌ترین سوالی که اول از خودش می‌پرسد، این است که هنرش را باید به‌کجای این صفحه تیره بیاویزد. بعد از طرح این پرسش، طبیعتا به سراغ آیکون‌های رایانه شخصی و اپلیکیشن‌های رایانک مالشی‌اش(!) می‌رود و تک‌تک‌شان را امتحان می‌کند. احتمالا از فیس‌بوک شروع می‌کند و بدجوری توی ذوقش می‌خورد. می‌بیند آنجا فضایی است که اگر خود لئوناردو داوینچی با مونالیزایش لبخندزنان به میدان بیاید، کسی برایش تره هم خرد نمی‌کند و در عوض، اگر یک‌نفر تصادفا دستش به صفحه کلید برخورد کند و هرترکیب بی‌معنایی از حروف را پُست کند، 854لایک می‌خورد. بعد به سراغ توییتر می‌رود و درمی‌یابد که با چندکلمه محدود و امکان عرضه تصاویری نه‌چندان باکیفیت، کمترین جایی برای هنر او باقی نمی‌ماند. شاید بهترین گزینه‌ای که یک‌هنرمند تصویرگرای امپرسیونیست می‌تواند در بین اپلیکیشن‌های اندروید پیدا کند، اینستاگرام است، اما آنجا هم جز تصویر در قاب مربع، آزادی عمل دیگری به او نمی‌دهد و در نهایت هم، هنر او کمتر خریدار دارد که هیچ، اصلا خریدار ندارد. بله، به‌قول کورت ونه‌گات، رسم روزگار چنین است. حتی اگر بتواند تصویر خود را به هرطریق به تماشاگران بی‌شمار چشم به رایانه عرضه کند، نمی‌تواند آن تاثیر عمیق صدسال پیش را در دلشان بر جا بگذارد؛ حتی به‌عمق یکصدهزارم صدسال پیش. از آدمی مثل ونسان ون‌گوگ که همه عمر خوراکش رنگ و روغن و تخمه‌آفتابگردان بوده، نمی‌شود شوخ‌طبعی چندانی انتظار داشت؛ در نتیجه، مطمئنا وایبر هم چنگی به‌دلش نمی‌زند، چون در آنجا غیر از لطیفه‌های روزمره، چیزی نصیبش نمی‌شود. شبکه‌های اجتماعی دیگر را هم که مرور می‌کند، می‌بیند چیز بیشتری دستگیرش نمی‌شود. تانگو، وی‌چت، واتس‌آپ، اسکایپ و خیلی‌های دیگر را هم امتحان می‌کند و هیچ نتیجه‌ای درخور طبع لطیف و ذوق و نبوغ خود نمی‌گیرد و در نهایت، متوجه می‌شود حتی برای آنکه گوش خود را ببُرد و به یک‌نفر تقدیم کند، کسی را پیدا نمی‌کند. مگر نه‌‌اینکه در تمام این مدت داشت چشم خود را پای نمایشگر رایانه درمی‌آورد و هیچ‌کس کاری به کارش نداشت؟ این است که ون‌گوگ ما، عاقبت در پیشگاه شبکه‌اجتماعی دق می‌کند و می‌میرد و هیچ‌کس هم متوجه مرگش نمی‌شود؛ حتی مارک زاکربرگ. بله، رسم روزگار چنین است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.