|

«کبدچرب» را جدی بگیرید

ارمغان زندگی شهرنشینی

آزیتا حکمت‌دوست . دانشیار دانشگاه علوم‌پزشکی شهیدبهشتی ،عضو هیات‌علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور

1- براساس آمار، حدود 30درصد جمعیت کشور به کبدچرب مبتلا هستند، این در حالی است که 10سال پیش آمار مبتلایان به کبدچرب در کشور زیر 10درصد بوده است. 2- کبدچرب در اثر تجمع چربی در سلول‌های کبد به‌وجود می‌آید و در افرادی که دچار اختلال در متابولیسم بدن هستند و چربی و قندخونشان بالاست، بیشتر دیده می‌شود. البته فردی که به آن مبتلا می‌شود، زمینه ژنتیکی هم دارد. در این بیماری، تری‌گلیسیریدی که در سلول‌ها تجمع یافته است، از سلول‌های کبدی خارج نمی‌شود. وقتی به‌تدریج چربی در سلول‌های کبدی جمع می‌شود، اصطلاحا می‌گویند فرد دچار کبدچرب (غیرالکلی) شده است. با بروز استرس یا بیماری‌های جزیی که بر سیستم ایمنی تاثیر می‌گذارند، سلول‌هایی که دچار تجمع چربی شده‌اند، ملتهب می‌شوند و فاز دوم بیماری به‌ شکل هپاتیت چرب غیرالکلی بروز می‌کند. تا این مرحله کبدچرب قابل درمان است، اما در‌صورتی‌که فرد متوجه نشود یا پیگیر درمان نباشد، وارد مرحله سیروز و بدخیمی‌های کبدی می‌شود که درمان ندارد زیرا سلول‌های کبدی تخریب شده‌اند و راهی جز پیوند کبد باقی نمی‌ماند. ابتلا به بیماری کبدچرب به غیراز موارد فوق، خطر بیماری‌های قلبی‌-عروقی از قبیل تصلب‌شرایین (گرفتگی عروق قلبی) و نارسایی قلب و عروق را هم به همراه دارد. 3- متاسفانه یکی از مشکلات کبدچرب این است که نشانه خاصی ندارد و فقط با انجام آزمایش یا سونوگرافی می‌توان این بیماری را تشخیص داد. البته برخی علایم در همه بیماران مبتلا شایع است؛ از جمله خستگی و درد در ناحیه بالا و سمت راست شکم. 4- طبق آمار، مشخص شده فاز اول این بیماری در 30درصد و فاز دوم آن در حدود 10درصد جمعیت ایران شیوع دارد. کبدچرب مختص سن یا جنس خاصی نیست و حتی در کودکان به‌خصوص آنهایی که مشکلات ژنتیکی دارند، دیده می‌شود. البته هرچه سن بالاتر رود، چون چربی و قندخون افزایش پیدا می‌کند، احتمال بروز این بیماری بیشتر می‌شود. 5-70درصد افراد دچار کبدچرب به اضافه‌وزن و چاقی مبتلا هستند و سابقه قند و چربی خون بالا دارند. در واقع کسانی که رژیم غذایی ناسالمی دارند (به‌خصوص مصرف بالای چربی‌های اشباع و قندهای ساده) و فعالیت بدنی‌شان کم است، بیشتر به کبدچرب مبتلا می‌شوند. 6- با وجود هشدار متخصصان تغذیه مبنی‌بر کاهش میزان مصرف غذاهای چرب و شیرین، امروزه شاهدیم علاوه بر فست‌فود‌ی‌ها، شیرینی‌فروشی‌ها نیز شلوغ است. امروزه شیرینی‌فروشی‌ها به جای شکر، بیشتر از شربت ذرت استفاده می‌کنند. شربت ذرت دارای نوعی قند است که فرد را نه‌تنها در معرض خطر ابتلا به سندرم متابولیک و بیماری کبدچرب قرار می‌دهد، بلکه خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی را نیز افزایش می‌دهد. 7- کبدچرب درمان دارویی خاصی ندارد. تغییر در شیوه زندگی، درمان اصلی و پیشگیرانه این بیماری است. فردی که به چاقی مبتلاست، با کمی کاهش وزن بهبود می‌یابد. مطالعه‌های مختلف نشان داده‌اند اگر این افرادپنج‌تا10درصد وزن‌شان را کاهش دهند، آنزیم‌های کبدی به حد طبیعی بازمی‌گردد. 8- از نظر تغذیه‌ای میزان کربوهیدرات (قند) و به‌خصوص کربوهیدرات‌های ساده و همین‌طور چربی، به‌خصوص چربی‌های اشباع، باید در رژیم این افراد کم شود. مبتلایان به این بیماری بهتر است برای پخت‌وپز از چربی‌های غیراشباع مانند روغن‌های مایع و گیاهی مثل روغن کانولا و زیتون استفاده کنند؛ حتما چربی‌های قابل‌رویت گوشت را (چه قرمز، چه سفید) بگیرند و ترجیحا در هفته بیش از دوبار گوشت قرمز نخورند و مصرف فیبر را افزایش دهند. فیبر در انواع سبزی و سبوس غلات به‌وفور یافت می‌شود. میوه‌ها هم فیبر خوبی دارند، اما چون حاوی قند فراوانی هستند، باید به میزان متعادل (یعنی حداکثر سه‌واحد در روز و به دفعات) میوه مصرف کنند؛ یعنی بیمار مبتلا به کبدچرب نمی‌تواند سه‌نوع میوه را با هم بخورد، اما مصرف سبزی‌ها برایش آزاد است. مصرف غلات سبوس‌دار یا سبوس به‌صورت جدا در سوپ نیز برای این بیماران مفید است. مواد غذایی با خواص ضدالتهابی مثل روغن ماهی نیز بهتر است در برنامه غذایی این افراد گنجانده شود. ورزش و تحرک بدنی برای مبتلایان به کبدچرب ضروری است و حتما باید 30دقیقه تا یک‌ساعت ورزش کنند. با این سبک زندگی، چربی کمتری در سلول‌های کبد ذخیره می‌شود و به مرور بهبود می‌یابند. 9- تعداد وعده‌های غذایی باید زیاد و حجم‌شان کم باشد و حذف یک‌وعده غذایی (مخصوصا شام) به این بیماران توصیه نمی‌شود. اگر حجم بالایی از خوراکی را در یک‌وعده مصرف کنند، تمام مواد غذایی در کبد به تری‌گلیسیرید تبدیل می‌شود. کبد این بیماران در آزادکردن تری‌گلیسیرید از بافت کبدی و انتقال آن به سایر بافت‌ها مشکل دارد، بنابراین با این روش دچار مشکلات حادتری خواهند شد. مبتلایان به کبدچرب باید شش‌وعده غذایی داشته باشند و در هروعده میزان کالری دریافتی‌شان محدود باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.