|

علل روانشناختی سرقت

سردار یحیی شرفی . فرمانده انتظامی استان آذربایجان‌غربی

«سرقت»، یکی از شایع‌ترین و قدیمی‌ترین جرایمی است که بشر از دیرباز تاکنون با آن مواجه بوده است. جرم؛ مساله‌ای هزینه‌بر و مایوس‌کننده است که همه ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد. قربانیان جرم از آسیب‌های جسمی، زیان اقتصادی و ترس رنج می‌برند. اعمال مجرمانه با افزایش هزینه‌های تولید، مالیات، هزینه‌های بیمه و احساس ناامنی و ترس همه را تحت تاثیر قرار می‌دهند. کسانی که در مناطق پر‌جرم زندگی یا کار می‌کنند ممکن است در اثر لطمات اجتماعی و اقتصادی جرم و احساس بیزاری و ناامیدی حاصل از آن از برخی فرصت‌های طبیعی زندگی محروم شوند. شاید نتوان به ریشه‌کن‌شدن جرم امیدوار بود، اما منطقی است که بر این باور باشیم جرم و ترس از جرم می‌تواند کاهش یابد یا مهار شود. آنچه جای آن در جامعه خالی است، وجود راهبرد منسجم و اثربخش مهار و پیشگیری از وقوع جرایم است. به نظر می‌رسد پیشگیری از جرم باید یکی از اصلی‌ترین بخش‌های این راهبرد باشد. پیشگیری از جرم، رویکردی ظریف و مستقیم است که با پیش‌بینی حمله احتمالی و حذف یا کاهش فرصت وقوع حمله و صدمه جسمی، بزه‌دیدگان را در برابر حمله مجرمانه یا ضرر مالی احتمالی در صورت وقوع جرم، حمایت می‌کند. برنامه‌های پیشگیری از وقوع جرایم در بسیاری از نقاط جهان گسترش یافته و مشارکت هزاران‌نفر از کارشناسان نیروی انتظامی، مقامات عمومی یا خصوصی، رهبران گروه‌های داوطلب، سازمان‌های کارگری و تخصصی و میلیون‌ها‌نفر از شهروندان را به خود جلب کرده است. بسیاری از جرایم بر اثر رعایت‌نکردن اصول ایمنی شهروندان و ناآگاهی از شگردهای مجرمان صورت می‌گیرد بنابراین آگاه‌‌کردن مردم از شیوه‌هایی که حرکت‌های فرصت‌طلبان و قانون‌شکنان را خنثی می‌کند، باعث کاهش وقوع جرایم و ضایعات مربوط به آنها می‌شود. درخصوص سرقت؛ این جرم از نظر قانون وقتی وقوع یافته که شئ موضوع جرم، بدون آگاهی و بر خلاف میل صاحب آن از تصرف دارنده قانونی آن به تصرف عامل‌ جرم درآید که لازمه آن، گرفتن، برداشتن و کش‌رفتن است. به طور کلی، سرقت به دوصورت انجام می‌گیرد؛ نخست سرقت ساده که سارق بدون توسل به‌زور، شئ را می‌رباید و دوم سرقت با توسل به‌زور و تهاجم که به‌طور فردی یا گروهی رخ می‌دهد. ارتکاب به سرقت ریشه‌های روانشناختی گوناگونی دارد. اختلالات تکانه‌ای یکی از این دلایل است. به این معنی که فرد نمی‌تواند مقابل وسوسه، کشش و تکانه برای انجام عملی که برای خودش و دیگران مضر است، مقاومت نشان دهد. چنین فردی قبل از اقدام به عمل، احساس تنش فزاینده‌ای می‌کند و بعد از انجام آن، احساس لذت ارضا یا رهایی دارد. فقر عاطفی از عوامل روانشناختی دیگر سرقت است. کودکانی که در اثر طلاق، مرگ یکی از والدین و تبعیض دچار حالت‌هایی چون انزواطلبی یا افسردگی می‌شوند، مستعد اختلالات رفتارهایی مانند سرقت هستند. سومین عامل ناکامی است. وقتی فرد در راه رسیدن به اهدافش با موانعی مواجه شود و به آن اهداف نرسد، دچار ناکامی می‌شود و ممکن است به اعمالی چون سرقت روی آورد. حسادت از عوامل دیگر است. گاه فرد با توجه به ناتوانی در دستیابی به موقعیتی، به منزلت دیگران رشک و حسد می‌برد و چون نمی‌تواند مانند صاحبان اموال مالک آنها شود، دست به دزدی می‌زند. تجربه‌های دوران کودکی نیز در ارتکاب سرقت نقش دارد. حوادث تلخ دوران کودکی ممکن است از فرد شخصیتی ضداجتماعی بسازد و باعث شود او از آزار و اذیت دیگران و سرقت اموال آنان لذت ببرد، زیرا وقتی دست به چنین کاری می‌زند، گمان می‌کند انتقام خود را از دنیای بی‌رحم گرفته است. احساس ناامنی از جمله عوامل دیگر است. وضعیت مغشوش خانوادگی، ستیز و... جوانان را دچار نگرانی و ناامنی می‌کند و در چنین شرایطی برای انتقام‌گرفتن از والدین به خاطر محدودیت‌ها و سختگیری‌های نابجای آنها دست به سرقت می‌زنند. نقش پرخاشگری را نیز نباید فراموش کرد. پرخاشگری رفتاری است که می‌تواند خسارات و زیان جسمی و روانی داشته باشد. فرد با پرخاش، می‌خواهد ناکامی خود را جبران کند بنابراین به شیوه‌های مختلف سعی در تحریک دیگران یا حمله به آنها یا غارتگری و تباه‌کردن اموال دیگران دارد تا به احساس رضایت موقت دسترسی پیدا کند. همچنین خودنمایی از عوامل روانی موثر در سرقت است برخی از جوانان برای نشان‌دادن جرات و حادثه‌جویی که برای آنها بسیار ارزشمند است، به دزدی و غارت اموال دیگران می‌پردازند و به این وسیله با ایفای چنین نقشی نیاز به تعلق‌خاطر گروهی خود را برآورده می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.