بوطیقای ادبیات وهمناک
«کلک خیالانگیز» با عنوان فرعی «بوطیقای ادبیات وهمناک، کرامات و معجزات»، عنوان کتابی است از ابوالفضل حری که بهتازگی در نشر نی منتشر شده است. این کتاب بر دوبخش اصلی و چندبخش فرعی استوار است و بخش اول، مختص «نظریه» است و بخش دوم به «عمل» اختصاص دارد. همانطور که از عنوان کتاب هم برمیآید، این کتاب پژوهشی است درباره ادبیات فانتزی و بهطور خاص ژانر فانتاستیک/ وهمناک ادبی. سابقه اینگونه از ادبیات به قدمت عمر قصهگویی است و هدف این کتاب بیش از هرچیز، معرفی، توصیف، تحلیل و ارزیابی اینگونه از قصهگویی است. مولف کتاب در بخش کلیات آن درباره نمونههای مورد بررسی کتاب نوشته: «در این کتاب به ترتیبی که ذیل «ساختار کتاب» خواهیم گفت، ادبیات فانتزی و زیرگونه آن ادبیات داستانی فانتاستیک یا وهمناک را بررسی میکنیم. نمونه آثار ادبی مورد بررسی نیز درخصوص آثار غیرایرانی، به داستان «مرد شنی» اثر هوفمان نویسنده اوایل قرن بیستم آلمان، محدود خواهد بود که عمدتا ینتش، فروید، سیسکو و جکسون بدان ارجاع دادهاند و همچنین نمونه آثاری که تودوروف از میان آثار داستانی فرانسه بدانها ارجاع داده است. از آن جمله است: «آئورلیا» اثر نروال و
«ورا» اثر ویلرز. درخصوص آثار ایرانی، دلایلی خاص برای انتخاب آثار در میان نبوده است. اولویت اول انتخاب آثاری بوده که ویژگیهای ادبیات وهمناک را به طرزی گویاتر، مشخصتر و مستدلتر بازتاب دهد. همچنین، سعی کردهایم که از دورههای مختلف تاریخ ادبیات فارسی نمونهها را انتخاب کنیم و در این میان البته جای بسیاری از آثار فانتزی، از جمله برخی آثار شاهنامه خالی است.» این کتاب از میان آثار کهن، به «هفتپیکر» نظامی، چند حکایت از کتاب «فرج بعد از شدت» قاضی محسن تنوخی و گزیدهای از کتاب «عجایب هند» ناخدا رامهرمزی «که از سنت عجایبنامهنویسی در ایران است» ارجاع داده است. از بین آثار جدیدتر، به برگزیدهای از کتاب «هزارویکشب» پرداخته که بهگفته مولف «نوعی ماشین روایتسازی است و موتور مولد بسیاری از ژانرها از جمله ژانر فانتزی و وهمناک است». اما در این بین همانطور که در کلیات کتاب اشاره شده، «جای آثار معاصر ادبیات داستانی فارسی از جمله برخی از داستانهای کوتاه هدایت مانند «تخت ابونصر» و «ملکوت» بهرام صادقی از میان خیل آثار خالی است». مولف این کتاب درباره ضرورت انجام پژوهشهایی از این دست، به حرفهای ناگفتهای که درباره
ادبیات کلاسیک و ادبیات معاصر فارسی وجود دارد اشاره کرده، حرفهای ناگفتهای بهویژه از دیدگاه نقد و نظریه ادبی: «بسیاری از آثار ارزشمند ادبی ما از ادبیات عامهپسند گرفته (مانند سمعک عیار) تا ادبیات کلاسیک (مثل تاریخ بیهقی) و حتی ادبیات دینشناختی بهویژه، قصص قرآنی، همچنان جای کار و پژوهش دارند و متاسفانه جز تصحیح آثار ادبی کار چندان درخوری به معاینه پدید نیامده است. البته نمیخواهم بگویم که تصحیح متون کاری عبث است، بلکه برعکس تصحیح متون گام اولیه و اساسی برای ورود به نحلهها و رویکردهای نقد و نظریه ادبی است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.