|

از فقه تا فلسفه

مهدی حائری‌یزدی، فقیه و متخصص فلسفه اسلامی، استاد حوزه علمیه قم، دانشگاه تهران و دانشگاه‌های کانادا و آمریکا و اولین سفیر ایران در آمریکا پس از انقلاب بود. کتاب «در جست‌وجوی حکمت» سیری در زندگی، آثار و اندیشه‌های عمدتا فلسفی حائری‌یزدی است. زندگینامه، آثار فلسفی، معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، فلسفه اخلاق، فلسفه عرفان و ‌اندیشه سیاسی بخش‌های مختلف این کتاب هستند. برای حائری فلسفه اسلامی همواره یک‌تعلق ذاتی و دغدغه‌خاطر جدی بود و به حضور فلسفه اسلامی در تاریخ تمدن اسلامی باور داشت. در این زمینه آثاری به رشته تحریر درآورد و نظریات مهمی ارایه کرد. نگاه حائری به فلسفه، نگاهی عمیق و بدیع بود. به‌طور مثال او بحث هستی‌شناسی را برترین دانش انسانی به‌لحاظ خصوصیت مفهوم وجود می‌دانست. در این زمینه «وجود مطلق» و «مطلق وجود» را متمایز از یکدیگر می‌دانست و معتقد بود برمبنای این شناسایی حل بسیاری از مشکلات فلسفه شرق و غرب آسان شده و راه اندیشه هستی برای استنباط و درک واقعیت یکتایی هستی هموار شده است. او معتقد بود مراتب متفاوت هستی در «هرم هستی‌شناسانه توحیدی» در عین اختلاف و کثرت از یک‌وحدت ناگسستنی و این‌همانی عینی و تحققی سرچشمه می‌گیرد. تئوری هرم هستی و هستی‌شناسی توحیدی زیربنای تمام تئوری‌های دیگر او در مباحث جهان‌شناسی، جامعه‌شناسی، حقوق‌بشر، انسان‌شناسی، سیاست مدرن و مباحث نفس است و اهمیت بنیادینی در میان آثار حائری دارد که در این کتاب به‌خوبی به آن پرداخته شده است. حائری باور داشت فلسفه غربی و فلسفه اسلامی آنطور که شایع است دو‌قطب متضاد نیستند بلکه آنها در حقیقتِ‌ مسایل و نه در متدهای تعلیمی، تفاوت آشکار و سازش‌ناپذیری ندارند و برعکس امکانات بسیاری موجود است که یک‌سازش و تفاهم عمیق میان این دو‌گروه تفکر انسانی برقرار و ریشه ناسازگاری‌های شرق‌وغرب از میان برداشته شود. فلسفه سیاسی جنجالی حائری در باب سیاست که در کتاب حکمت و حکومت بسط‌ داده ‌شده نیز از بخش‌های مورد توجه این کتاب است که در بخش‌پایانی به آن پرداخته شده. فقه قرن‌ها به‌همراه علم کلام، متولی بحث سیاست و حکومت بوده و اهل‌فقه اعم از فقیهان اهل‌سنت و فقیهان مذهب شیعه همگی احکام مربوط به حکومت و وظایف شهروندان در برابر دولت و متقابلا مسوولیت‌های دولت در برابر مردم و نیز مبانی مشروعیت اقتدار سیاسی را در کتب فقهی مطرح می‌کرده و نظری فقهی به این موضوع داشته‌اند. آثار فقهی و فلسفی هر‌دو در آثار حائری و در مباحث این کتاب جای گرفته است. مطالعات عمیق او در فلسفه غرب به‌ویژه فلسفه تحلیلی موجب شده بود از یک‌سو متفکران غربی را جدی بگیرد و از سوی دیگر نگاه عمیق‌تری به فلسفه اسلامی پیدا کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.