|

ایمنی مدارس و جان 12میلیون دانش‌آموز

محمد شکرچی‌زاده. معاون وزیر و رییس مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی وزارت مسکن و شهرسازی

حدود 70درصد خاک ایران در مسیر کمربند زلزله یا روی گسل‌های مستعد لرزش واقع است. آنچه از نقشه‌های زلزله‌شناسی برمی‌آید، منطقه آذربایجان به‌خصوص شهر تبریز، همچنین شهرهای مشهد، بندرعباس، کرمان، تهران، منطقه خراسان‌جنوبی، حاشیه شمال ایران و جنوب‌غربی کشور از مهم‌ترین نقاط زلزله‌خیز هستند و به‌طور کلی کمتر از سه‌درصد از شهرهای کشور جزو مناطق کم‌خطر محسوب می‌شودند. هفت‌درصد سکونتگاه‌های کشور شامل 24شهر بزرگ و 600شهر و روستای کوچک، در مجاورت گسل‌های زلزله‌خیز و در مناطق پرخطر و آسیب‌پذیر قرار گرفته‌اند و در معرض خطر زلزله هستند. با توجه به خطر رخداد زلزله، آگاهی از نحوه رویارویی و تلاش برای کاهش تلفات و خسارت‌های ناشی از آن در نقاط مختلف، ضروری است. یکی از مهم‌ترین مراکزی که معمولا محل تجمع افراد است و متاسفانه در صورت بروز این حادثه طبیعی، متحمل بیشترین خسارات و تلفات می‌شود، مدارس است. بیش از 12میلیون‌ دانش‌آموز هم‌اکنون در مدارس کشور مشغول تحصیل هستند. مدارس روزانه به‌طور متوسط بین 200 تا 400دانش‌آموز را در خود جای می‌دهند و چنانچه زمان وقوع زلزله در روز و در فصل مدارس باشد، می‌تواند یکی از دردناک‌ترین فجایع انسانی را رقم بزند. بنابراین تلاش برای کاهش خسارت‌ها و به‌خصوص تلفات انسانی در مدارس و مراکز آموزشی، از اولویت‌های برنامه‌های مقابله با زلزله است. در این ارتباط گفته می‌شود از صدهزار مدرسه در سطح کشور، 32هزار مدرسه باید تخریب و بازسازی و 26هزار مدرسه نیز باید مقاوم‌سازی شوند. البته برای تدقیق این آمار، بررسی‌های جدی‌تری لازم است. براساس آماری که ذکر آن آمد، در کل حدود 30درصد مدارس کل کشور نیازمند مقاوم‌‌سازی هستند و تقریبا 30درصد نیز به بازسازی نیاز دارند؛ یعنی جزو مدارس تخریبی محسوب می‌شوند. به عبارتی حدود 60درصد مدارس کشور باید بازسازی یا مقاوم‌سازی شوند. طی سال‌های اخیر، هرچند سازمان نوسازی و تجهیز مدارس کوشیده تا از تعداد مدارس تخریبی، فرسوده و در معرض آسیب بکاهد اما این مدارس همچنان در کشور وجود دارد و اگر زلزله‌ای‌ روی دهد، این مدارس در خطر بیشتری قرار می‌گیرند. باید توجه داشت روند بازسازی و استحکام‌بخشی مدارس، فرآیندی زمان‌بر است و نمی‌توان انتظار داشت که در مدت شش‌ماه یا یک‌سال، تمام مدارس شهر تهران یا کل کشور بازسازی یا مقاوم‌سازی ‌شود. پیشنهاد می‌شود از اطلاعات مراکز علمی-پژوهشی‌ای که در زمینه زمین‌لرزه فعالیت دارند، به‌ویژه شبکه‌های محلی و ملی لرزه‌نگاری و شتاب‌نگاری و همچنین مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی برای شناخت و تحلیل مناطق خطرپذیر استفاده و مناطق پرخطر و کم‌خطر در هر استان و شهرستان مشخص شود. و برای اولویت‌بندی نوسازی و بهسازی لرزه‌ای مدارس مورد استفاده قرار گیرد. برای طراحی و اجرای مقاوم‌سازی ساختمان‌ها به‌ویژه ساختمان‌های بنایی که حدود 85درصد از ساختمان‌های مدارس را تشکیل می‌دهند، دستورالعمل‌های متعددی در کشور تهیه و ارایه شده که جامعه مهندسی کشور باید موارد ذکرشده را در آنها رعایت کند. در این مراجع، روش‌های مختلف بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌ها بیان شده است که عموما نیازمند زمان و هزینه قابل‌توجهی برای کاربرد عملی هستند. بدین‌لحاظ، برای مقاوم‌سازی ساختمان‌های کمتر از سه طبقه قدیمی و غیرمقاوم، در مواردی‌ که امکان بازسازی کامل به‌دلیل محدودیت هزینه و زمان ممکن نیست، احداث اتاق امن (با توجه به کم‌هزینه‌بودن و اجرای سریع آن) به‌عنوان راهکاری کوتاه‌مدت پیشنهاد می‌شود. برای ساختمان‌های غیرمقاوم و قدیمی بلندتر از سه‌طبقه و همچنین سایر ساختمان‌های غیرمقاوم، به‌عنوان تنها راهکار زیربنایی ولی زمان‌بر، بازسازی و نوسازی مجدد براساس شدت خطر زلزله، با رعایت اصول مهندسی و استانداردهای لازم قابل توصیه است. از طرفی ضروری است در احداث ساختمان‌های جدید، سبک‌سازی و استانداردسازی (که از اصول زیربنایی در ساخت‌وسازاست)، مدنظر قرارگیرد. همچنین با توجه به اینکه ساختمان‌های چوبی سبک‌ترین و مقاوم‌ترین ساختمان‌ها در برابر زلزله هستند، پیشنهاد می‌شود در مناطق روستایی، حتی‌الامکان‌ از این مصالح استفاده شود. در محیط‌‌های شهری نیز اجرای درست و فنی هر دو نوع ساختمان اسکلت فلزی و بتنی به‌عنوان ساختمان‌های مقاوم در برابر زلزله پیشنهاد می‌شود. همچنین ضرورت دارد در هر استان، از آزمایشگاه‌های مجهز موجود در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی برای ارزیابی ویژگی‌های لرزه‌ای ساختمان‌ها استفاده شده و نسبت به تامین مصالح بومی، مقاوم، استاندارد و سبک اقدام شود. از جمله موارد در این خصوص، آموزش پیوسته مهندسان طراح و ناظر ساختمان و همچنین کارگران ساختمانی و معماران است که باید به آن توجه جدی شود. در این ارتباط نقش سازمان‌های نظام مهندسی استان‌ها در طراحی و مدیریت دوره‌های آموزشی مورد نیاز، بسیار مهم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.