|

جریان روز سینمای مستند در سینما‌حقیقت

الهام نداف: هفت دوره از برگزاری جشنواره‌ای که حالا می‌گویند بین‌المللی‌تر از هر جشنواره داخلی سینمایی است، می‌گذرد. در آستانه برگزاری هشتمین دوره آن، بد نیست بدانیم همه آنچه در این سال‌ها به عنوان جشنواره «سینما‌حقیقت» مستندسازان را همراهی کرده، تا چه اندازه بر سینمای مستند سایه انداخته است. در فاصله سه روز تا برپایی هشتمین گردهمایی بین‌المللی مستندسازان، اهمیت برگزاری جشنواره سینماحقیقت و تاثیر آن بر جریان روز سینمای مستند را در گفتگو با سه مستنساز حاضر در بخش مسابقه جشنواره بخوانید. لحظه‌شماری برای آغاز جشنواره سینماحقیقت محسن‌‌استادعلی کارگردان مستند «جایی برای زندگی» عدم نمایش فیلم‌های مستند در تلویزیون را آسیب جدی این حوزه دانست و گفت: «مهم‌ترین مرکز پخش نمایش فیلم‌های مستند تلویزیون است که متاسفانه در‌هایش را بسته است. مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به عنوان حامی سینمای مستند فعالیت می‌کند، اما این به تنهایی کافی نیست.» استادعلی از برگزاری جشنواره سینماحقیقت به نیکی یاد کرد و خاطرنشان ساخت: «ذات برگزاری هر جشنواره‌ای خوب است. واقعیت این است که همه مستندسازان برای شروع جشنواره سینماحقیقت لحظه‌شماری می‌کنند. بسیاری از مستندسازهای کشور به مدت یک هفته دور هم جمع می‌شوند، در کارگاه‌های آموزشی شرکت می‌کنند و سینماحقیقت را به پاتوقی برای اهالی سینمای مستند تبدیل می‌کنند. جشنواره سینماحقیقت امکان بحث و اظهار‌‌‌نظر و همچنین تفکر فیلمسازان را فراهم می‌کند.» او در ادامه افزود: «مطمئن باشید این جشنواره اگر جریان ساز و مهم نبود، به هشتمین دوره برگزاری‌اش نمی‌رسید و مستندسازان به این اندازه از آن استقبال نمی‌کردند. ما در آستانه اتفاق مهمی در کشورمان هستیم که آن هم جشنواره مستند حقیقت است. ‌‌‌‌ همان قدر که جشنواره فیلم کوتاه تهران در حوزه سینمای داستانی برای فیلمسازان اهمیت دارد، جشنواره سینماحقیقت هم برای مستندسازان ارزشمند است.» محسن استادعلی همچنین پیشنهاد داد بعد از پایان جشنواره امکانی برای نمایش مستندهای بر‌تر جهان که در جشنواره به نمایش درمی‌آیند، به صورت مجزا و با عنوان هفته‌های فیلم فراهم شود تا مستندسازان بتوانند با تمرکز بیشتری آثار روز جهان را دنبال کنند. کارگردان مستند «جایی برای زندگی» با اشاره به جریان‌سازی سینمای مستند در سال‌های اخیر گفت: «احساس می‌کنم آنقدر سینمای مستند ایران پویا‌تر و زنده‌تر از سینمای داستانی است که اگر فیلم‌های ضعیف مستند را با فیلم‌های داستانی در حال اکران مقایسه کنید، متوجه پیشرفت چشمگیر سینمای مستند خواهید شد. مستند با زندگی آدم‌ها طرف است. نمی‌خواهم جذابیت سینمای داستان را کتمان کنم اما با اطمینان می‌گویم که سینمای مستند ما در این سال‌ها در سلامت کامل است و به رسالت خود که نمایش دغدغه‌های اجتماعی بوده، درست عمل کرده است.» خلاقیت و شانس در سینمای مستند مستند «آتلان» به کارگردانی معین کریم‌الدینی روایتی از یک مربی سوارکار و اسبش است. این فیلم در بخش مسایقه ملی و بین‌الملل هشتمین جشنواره سینماحقیقت حضور دارد. کریم‌الدینی با اشاره به اهمیت جشنواره سینماحقیقت و تاثیر آن بر سینمای مستند گفت: «خوشبختانه دورنمای جشنواره سینماحقیقت حاکی از آن است که فیلم‌های بلند مستند خیلی خوبی در این جشنواره حضور دارند. این نشان می‌دهد ظرفیت مستندسازی حرفه‌ای در کشور ما روز به روز بالا‌تر می‌رود و می‌توان به سینمای حرفه‌ای مستند کوتاه و بلند امیدوار بود و بهتر است چه در مقام فیلم ساز و چه در مقام منتقد، بیشتر از اینکه خودمان را درگیر کوتاه و بلند بودن آثار کنیم، به کیفیت فیلم‌ها توجه کنیم.» کارگردان مستند «آتلان» معتقد است شنیده‌ها از جشنواره هشتم سینماحقیقت حاکی از بالا رفتن استانداردهای فیلمسازی نزد مستندسازان است و اینکه رسیدن به چنین بلوغی اتفاق است یا برنامه ریزی هدفمند سیاستگذاران سینمایی، خود مساله‌ای است که در حال حاضر نمی‌توان تحلیل درستی از آن ارائه کرد و برای قضاوت در این زمینه باید حداقل یک سال صبر کرد. او با یادآوری سختی‌ها و اتفاقات غیر‌قابل پیش‌بینی در زمینه مستندسازی، عنوان کرد: «به نظرم در مستندسازی در کنار خلاقیت‌های هنری و حرفه‌ای کارگردان شانس هم دخیل است. تکلیف فیلم‌های داستانی از‌‌‌ همان ابتدا و در سناریو معلوم است و این دقیقاً تفاوت بزرگ سینمای مستند را با داستانی مشخص می‌کند. اگر شما قبل از ساخته شدن فیلم «دونده» فیلمنامه فیلم را بخوانید و کارگردان را هم بشناسید، می‌توانید پیش‌بینی کنید که فیلم خوبی ساخته خواهد شد؛ اما در سینمای مستند اگر غول مستندسازی را کنار یک طرح خوب بگذارید باز هم معلوم نیست نتیجه چطور می‌شود، چرا که ممکن است عوامل زیادی درمرحله تولید در کیفیت کار تاثیرگذار باشند.» کلاس درسی به نام سینماحقیقت فتح‌الله امیری که با مستند تحسین‌شده «حیات در رگ‌های سرد» در این دوره از جشنواره سینماحقیقت حضور دارد، معتقد است فیلم‌های مستند برای تلویزیون ساخته می‌شوند و در حال حاضر نمی‌شود به اکران این گونه سینمایی روی پرده و به صورت گسترده امیدوار بود. امیری جشنواره سینماحقیقت را یکی از موثر‌ترین جشنواره‌ها در بالا بردن کیفیت مستندسازی سینمای ایران دانست و گفت: «از زمان برگزاری این جشنواره و رقابت فیلم‌ها در بخش مسابقه، جریان تازه‌ای در سینمای مستند در حال شکل‌گیری است که نمی‌توانیم آن را انکار کنیم. البته متولیان این امر تصمیم گرفتند در هشتمین دوره برگزاری آن بخش‌بندی‌های رایج را کنار بگذارند که در مورد چگونگی این تصمیم و نتیجه آن باید در پایان جشنواره نظر داد.» برگزاری کارگاه‌های آموزشی یکی از برنامه‌های جشنواره سینماحقیقت است که با استقبال بی‌نظیر مستندسازان و علاقه‌مندان مواجه شده است. امیری با تاکید بر اینکه این کارگاه‌ها در بالا‌ترین سطح علمی برگزار می‌شود، افزود: «می‌دانم حضور در این کارگاه‌ها برای بسیاری از فیلمسازان مهم است. از طرفی بازار فیلم هم فرصت مناسبی برای حضور فیلمسازان و عرضه آثارشان است. نمایش آثار منتخب سینمای جهان نیز به بالابردن سطح کیفی آثار مستندسازان ایرانی و آشنایی آن‌ها با جریان روز سینمای مستند جهان کمک می‌کند. فکر می‌کنم در مجموع سینماحقیقت برای فیلمسازان یک کلاس درس و غنیمت است.» وی با بیان اینکه تاثیرپذیری جشنواره سینماحقیقت و جریان روز سینمای مستند امری دو سویه است، خاطرنشان کرد: «گلچین مستندهایی که در سال ساخته می‌شوند را می‌توان در سینماحقیقت دید و از طرفی برگزاری جشنواره و رقابت فیلمسازان به نحوه فعالیت مستندسازان در سال‌های بعد تاثیر می‌گذارد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.