|

فضای عمومی غیرفعال و میل به شبکه‌های اجتماعی

سعید معیدفر . جامعه‌شناس

این خصلت ذاتی انسان‌هاست که می‌خواهند به‌نحوی خود را به جامعه عرضه کنند و هویت بگیرند. در‌واقع یکی از مبانی اصلی وجودی انسان‌ها، اجتماعی‌بودن است. پیش‌ترها این اجتماعی‌بودن و اجتماعی‌شدن در قالب‌های سنتی شکل می‌گرفت و فرد در جمع دوستان و فامیل در مراسم و مناسک، خود را بروز می‌داد و تایید می‌گرفت یا در مقابل، عکس‌العمل گروه را می‌گرفت. کم‌کم با توسعه فناوری‌ها، شکل روابط انسان‌ها تغییر کرده است. به‌نظر می‌رسد در دوره جدید افراد، کمتر در فضاهای جمعی و مشترک حضور دارند، برای مثال فرزندان حتی اگر در خانه باشند، در اتاقشان هستند و تعاملات میان اعضای خانواده و فامیل، تعاملات پرمایه پیشین نیست. وقتی فضاها بیش از آنکه واقعی باشند به‌سمت فضاهای مجازی سوق یافته‌اند، افراد تلاش‌ می‌کنند خود را در این فضاها بروز دهند. به‌علاوه آنها تلاش می‌کنند واکنش‌ها و عکس‌العمل‌ها را نیز نسبت‌ به‌خود در این‌ فضا بسنجند. قاعدتا فرد احساس می‌کند در این فضای جدید باید ابراز وجود کند یا خود را نشان دهد. این در جایی است که فرد در بیرون از خانه و در خیابان کسی را نمی‌شناسد و عرصه آشنایی‌هایش بیش از هرجا به فضاها و شبکه‌های اجتماعی کشیده شده است. این البته به‌آن‌ علت است که امروز در عرصه عمومی کمتر مجالی برای تعامل میان افراد وجود دارد. این است که افراد جامعه جسته‌‌وگریخته می‌توانند در فضاهای عمومی خود را نشان دهند. اما در فضای مجازی فرد در شبکه‌هایی عضو می‌شود، صفحه‌اش دیده می‌شود، ممکن است ده‌ها‌نفر مطلبش را بخوانند و اظهار‌نظر کنند. بنابراین او برای هویت‌گرفتن هرچه‌بیشتر در آن فضا می‌ماند. درواقع یکی از مهم‌ترین دلایلی که موجب‌ شده است افراد به بروز و نمایش بیشتر در فضاهای مجازی روی بیاورند، نبود فضاهای عمومی مطلوب است. پیش‌تر آدم‌ها با هم گفت‌وگو و معاشرت می‌کردند اما امروزه حتی در فضای میهمانی‌ها هم هرکسی با گوشی تلفن درگیر ارتباط با یک‌فضای مجازی است. حتی این در روابط میان کودکان نیز دیده می‌شود. سال‌های پیش کودکان هر ساختمان روزها ساعتی برای بازی دور‌هم جمع می‌شدند. امروزه در این قرارها بچه‌ها کمتر بازی می‌کنند و بسیار دیده می‌شود که هریک از آنها با گوشی تلفن همراه یا آیپد یا تبلت در کنار دیگران نشسته است. این درست است که حضور در شبکه‌های اجتماعی یک‌پدیده جهانی است اما به طور معمول مردم در کشورهایی بیشتر به فضای مجازی روی می‌آورند که عرصه عمومی عرصه‌ای غیرفعال است. در کشورهای توسعه‌یافته امکان‌هایی برای ارتباط‌های رودررو هست. این امکان‌ها بیش از هرچیز در نهادهای مدنی در اختیار افراد قرار می‌گیرد. بر این اساس کمتر شهروندی در این کشورها می‌توان یافت که در یکی از این نهادهای مدنی عضویت نداشته باشد و به عبارت دیگر در فضای عمومی جامعه نقشی فعال بر‌عهده نگرفته باشد. در هرحال موضوع گرایش به شبکه‌های اجتماعی بابت نیاز به دیده‌شدن است. اگر افراد تصور کنند که در فضاهای مجازی دیده نمی‌شوند به‌سراغ این فضاها نمی‌روند اما به‌طور معمول فرد می‌تواند مطمئن باشد که وارد یک‌شبکه اجتماعی می‌شود و به‌هرحال متناسب با چیزهایی که ارایه می‌دهد، مخاطبانی خواهد داشت. بنابراین می‌توان گفت فرد هنگامی که در شبکه‌های اجتماعی وارد می‌شود، ارتباطی با‌واسطه با جامعه پیدا می‌کند. نکته دیگری که در این‌میان وجود دارد این است که افراد به‌دنبال ارتباط با همنسلان خود هستند. امروزه در خانواده‌ها تعداد فرزندان کمتر شده و از آنجا که کمتر تمایل برای بیرون‌فرستادن آنها از منزل وجود دارد، کودکان در نهایت برای گرفتن ارتباط با همسالان خود به شبکه‌های اجتماعی و فضاهای مجازی کشیده می‌شوند. به‌هرحال باید بپذیریم که بروز پدیده نمایش بیش از‌اندازه در فضاهای مجازی بابت میل‌به کنش اجتماعی در میان افراد جامعه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.