تبرئه پلیس قاتل یک سیاهپوست ۹۰ شهر آمریکا را ناآرام کرد
آتش «فرگوسن»
پلیسهایی تا دندانمسلح در یکسو و معترضانی رنگینپوست و خشمگین در سوی دیگر. صحنه آشناست. تنها کافی است از نو نگاهی به آرشیو تصاویر دهه60 میلادی از جنبش حقوق شهروندی سیاهپوستان آمریکا بیندازیم. اما امروز راهی آسانتر پیشروی ماست: به نظاره تصاویر خبری از خیابانهای شهر «فرگوسن» در ایالت «میسوری» بنشینیم تا در پنجاهمین سال تصویب لایحه حقوق شهروندی، نسخهای غبارزدوده از آن تصاویر سیاهوسفید را تجربه کنیم. ساختمانهای آتشگرفته، ماشینهای پلیس تخریبشده، غارت مغازهها و صدای شلیک گلوله پیامد اعلام رای دادگاه ایالتی درباره افسر پلیسی است که ماه «آگوست» گذشته نوجوانی سیاهپوست را با شلیک گلوله به قتل رساند. رای دادگاه ایالت میسوری همانی بود که انتظار میرفت: «دارن ویلسون»، افسر پلیس سفیدپوست برای دفاع از خود به «مایکل براون» 18ساله شلیک کرده و در نتیجه دادستانی علیه او اعلام جرم نمیکند. شامگاه روز دوشنبه، «رابرت مککالک» دادستان «سنتلوییس» در حومه فرگوسن، با اعلام رای هیاتمنصفه عالی 12نفره دادگاه که سه سیاهپوست را نیز دربر میگرفت، بار دیگر مهر تاییدی بر تبعیضنژادی جاری در این منطقه سیاهپوستنشین زد.
قتل «مایکل براون»، همان چهارماه پیش نیز اعتراضات خیابانی گستردهای را در ایالت میسوری برانگیخت. معترضان که خواستار اجرای عدالت برای افسر سفیدپوست پلیس بودند، معتقد بودند براون در حالیکه دستهای خود را بالا برده و پشت به ویلسون داشته، به قتل رسیده است. تصاویر دوربینهای مداربستهای که بخشی از صحنه درگیری را ثبت کرده بودند نیز «براون» را در حال دورشدن از ماشین پلیس نشان میداد. این در حالی است که بنابر ادعای مقامات دادستانی، بررسی بیوقفه گفتههای شاهدان و اعترافات متهم در نهایت هیاتمنصفه را به این نتیجه رساند که ویلسون نهتنها مرتکب قتل عمد نشده، بلکه حتی برای قتل غیرعمد نیز مجازات نخواهد شد؛ نتیجهای که بهگفته «جان بلمار» رییسپلیس سنتلوییس، واکنش غیرمنتظره جماعت رنگینپوست منطقه را بهدنبال داشت. «بلمار» که حدود ساعت دو نیمهشب در کنفرانسی خبری ظاهر شده بود، گفت نیروهای تحت فرمان او که از ساعتها پیش به حالت آمادهباش درآمده بودند، به محض اعلام رای دادگاه هدف حملات معترضان خشمگین واقع شدند. او با اذعان به اینکه میزان خشونتها و خسارات وارده بسیار بیشتر از آنی است که در ماه «آگوست» و پس از
کشتهشدن براون، ایالت میسوری را دستخوش ناآرامی قرار داده بود، از بازداشت دستکم 29نفر از معترضان خبر داد. جدای از فرگوسن و ایالت میسوری که کانون اصلی اعتراضات بود، صدهانفر از معترضان در نیویورک نیز با زندهنگهداشتن یاد «اریک گارنر» سیاهپوستی که اوایل امسال به دست پلیس آن شهر کشته شد و فریاد شعار «جان سیاهان ارزشمند است»، به راهپیمایی در منطقه منهتن پرداختند. این در حالی است که در 90 شهر آمریکا از جمله شهرهای شیکاگو، سیاتل، فیلادلفیا، دیترویت، لسآنجلس، آتالانتا، نیویورک و واشنگتن صحنه راهپیمایی هزاراننفر از معترضانی بود که بعضا با واکنش خشونتآمیز پلیس روبهرو شدند. «اوکلند» در ایالت کالیفرنیا شاهد شدیدترین خشونتها از سوی نیروهای پلیس بود که با شلیک گلولههای پلاستیکی درصدد متفرقکردن معارضان و بازکردن معابر شهری برآمد. اما همین صفآرایی نیروهای گارد ملی در پی درخواست شهردار فرگوسن و شلیک گاز اشکآور و گلولههای پلاستیکی به سمت مردم معترض در بسیاری از شهرهای آمریکا، به طرز طعنهآمیزی با سخنان «باراک اوباما» رییسجمهوری آمریکا در باب عدماعتماد بین نیروهای پلیس و جماعت رنگینپوست همزمان بود.
اوباما، تنها ساعاتی پس از اعلام رای دادگاه و آغاز اعتراضات خشونتآمیز، در سخنانی از معترضان به رای دادگاه خواست تا روندی صلحآمیز را در پیش گیرند. او با تاکید بر آنکه مفهوم ملت در آمریکا برپایه حاکمیت قانون شکل گرفته، تصمیم هیاتمنصفه را قابل احترام خواند و گفت: صدور هر رایی از سوی دادگاه، عاقبت بخشی از جامعه را ناامید، یا حتی خشمگین میساخت. رییسجمهوری سیاهپوست آمریکا همچنین ضمن اعتراف به وجود بیاعتمادی عمیق بین مجریان قانون و جامعه رنگینپوستان آن کشور، بحران فرگوسن را تنها بخشی از چالشهای نژادی گستردهای دانست که ملت آمریکا باوجود هفت دهه مبارزه، همچنان با آن دستبهگریبان هستند. اما با وجود آنکه وزارت دادگستری تحقیقات جداگانه خود را روی پرونده ویلسون و احتمال صدور حکم فدرال علیه اداره پلیس فرگوسن آغاز کرده، سخنگفتن از قانون در جایی که بهگفته معترضان تحقیقات قضایی در مورد پرونده قتل «براون»، روال قانونی و معمول خود را طی نکرده است، نهتنها معترضان را آرام نکرده، بلکه تیغ انتقادات را متوجه همان نهادی میکند که انتظار آن میرفت. سابقه خانوادگی دادستان مککالک که پدرش در حین ماموریت به دست یک
مظنون سیاهپوست به قتل رسیده به کنار، کافی است امتناع دادستان از برگزاری دادگاهی عمومی برای قاتل براون، استناد هیاتمنصفه به شاهدانی که نمیخواهند شناخته شوند و ادعای مغایرت شواهد فیزیکی با گفتههای شاهدان عینی شناختهشده را در نظر داشته باشیم تا تبعیض جاری در نظام قضایی ایالاتمتحده بیش از پیش آشکار شود؛ تبعیضی ساختاری که بهگفته «دانته بری»، دبیر اجرایی جنبش عدالتخواهی سیاهپوستان، بحق خشم جامعه رنگینپوست آمریکا را بههمراه داشته است. «بری» که در جریان اعتراضات با شبکه «الجزیره» گفتوگو میکرد، جامعه پسانژادی را «مفهومی نابجا» خواند که حتی در زمانهای که رییسجمهوری سیاهپوست، زمام امور را به دست دارد نیز محقق نشده است. رنگینپوستان آمریکایی هم شاید تنها بهدنبال یک پاسخ به خیابانها آمدهاند: انتظار تا به کی؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.