|

پستی‌بلندی جایزه‌های ادبی در ایران

ازنفس‌افتاده

حسین سناپور

جوایز ادبی که با رشد و گسترش جریان داستان‌نویسی ایران از اواخر دهه‌ 70 پا گرفتند و جدی و زیاد شدند، در چندسال اخیر از نفس افتاده‌اند. دلیلش هم در درجه‌‌اول تهمت‌ها و ممانعت‌هایی بود که بر سر برگزاری‌شان ایجاد شد. هنوز یادمان نرفته که معاون فرهنگی دولت احمدی‌نژاد به تلویح بعضی از این جوایز را (که معلوم نبود کدام بعضی هستند) به ارتباط با بیگانگان و تامین پول از خارج متهم می‌کرد و هیچ‌وقت هم نه دلیلی و شاهدی برای حرفش آورد و نه کار را به دادگاه کشاند تا معلوم شود حرف‌هایشان چقدر صادقانه است. تذکرهایی که به بعضی از برگزارکنند‌گان جوایز داده شده بود، یا توصیه‌هایی، منجر شد به تعطیلی بعضی‌شان. ندادن سالن‌های دولتی و جلوگیری بخش خصوصی از دادن سالن‌های خصوصی هم از جمله‌ این کارها بود که مجموع اینها برگزاری جوایز را سخت می‌کرد و آنهایی هم که ناگزیر تعطیل نکرده بودند (مثل جایزه‌ گلشیری، تا همین امسال)، تاثیرگذاری‌شان را از دست داده بودند. جلوگیری از انتشار بسیاری از کتاب‌های داستان (که تازه امسال کم‌کم تعدادی‌شان دارند منتشر می‌شوند) خودبه‌خود جوایز ازپانیفتاده را هم کم‌تاثیر و کم‌رونق کرده بود. البته بدوبیراه بعضی از دوستان منتقد و نویسنده هم به جایزه‌ها و برگزید‌گان هرسالشان بی‌تاثیر نبود در دلسردی آن جوایزی که سعی داشتند هرطوری هست، سرپا بمانند. و البته خود این جوایز هم گاهی با انتخاب شیوه‌ داوری غلط یا انتخاب داورانی که اعتبار کمی داشتند، بهانه‌ خوبی می‌دادند به منتقدان. پس عوامل متعدد بود و اما هرچه بود، نتیجه‌اش حالا همین است که جوایز مهم بخش خصوصی تعطیل یا نیمه‌تعطیل شده‌اند (جایزه‌های گلشیری، مهرگان، یلدا، روزی‌‌روزگاری، منتقدان مطبوعات و ...) و دلسردی و سختی این کار آنقدر بوده که انگار هنوز هم کمتر رغبتی در آن برگزارکنندگان جوایز هست که احیانا دوباره شروع کنند به سروکله‌زدن با کتاب‌ها و نویسندگان و داوران و... جایزه‌ها به گمان من صرفنظر از دولتی یا خصوصی‌بودنشان باید در درجه‌ اول اعتبار کسب کنند و این اعتبار بخش مهمش به انتخاب داوران و نحوه‌ داوری مربوط می‌شود و بعد از آن و تا حد بسیار کمتری به مبلغ نقدی آن جایزه. جایزه‌ ادبی جلال اما انگار از بدو تاسیس سعی کرد این اعتبار را از طریق مبلغ نقدی به دست بیاورد، که طبعا موفق نبود. به‌خصوص که جز یک دوره و آن‌هم با اماواگرهای زیاد، این جایزه در بخش داستانی به کسی داده نشد. امسال اما تا آنجا که خبر دارم، برگزارکنندگان آن باوجود وابستگی‌هایشان به دولت و محذوریت‌هایی که خودبه‌خود این وابستگی درست می‌کند، انگار سعی کرده‌اند با نحوه‌ انتخاب داوران و همین‌طور اعلام چگونگی برگزاری، آن اعتبار پیشگفته را به دست بیاورند. من شخصا برایشان آرزوی موفقیت می‌کنم، گرچه می‌دانم برگزارکردن یک جایزه‌ فرهنگی و بدون شایبه و پیرایه توسط نهادهای مرتبط با دولت، چیزی نزدیک به محال است. اما طبعا جایزه‌ جلال هم می‌تواند به سمت این کسب اعتبار حرکت کند، که به نظرم در این دوره سعی شده همین اتفاق بیفتد. صرفنظر از اینها به نظرم جایزه‌ جلال و هر جایزه‌ دیگری اگر می‌خواهد کمتر زیر فشار باشد و حرکت بهتری داشته باشد، حتما باید جوایز رقیبی هم داشته باشد. در نبود جوایز مهم دیگر، فشار بر این جایزه زیاد خواهد بود و این جایزه و هر جایزه‌ دیگری هم نخواهد توانست نظر مثبت همه یا اغلب اهل این رشته و حاشیه‌نشینان آن را تامین کند. بهترین کار این است که مسوولان دولتی به جوایز بخش خصوصی کمک کنند و حتی از آنها بخواهند و تشویقشان کنند که جوایزشان را راه‌اندازی کنند، تا مگر با تعدد این جوایز و دیده‌شدن اغلب کتاب‌های قابل‌دیده‌شدن، هر جایزه‌‌ای همان جایگاهی را که باید پیدا کند و هم بتواند با رفع نواقص روزبه‌روز بهتر برگزار شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.