|

گروه‌های زورگیری و فرهنگ گانگستری

حافظ باجغلی . روانپزشک، استاد دانشگاه ماهیدول تایلند

خشونت گانگستری در بسیاری از کشورها به خشونت عادی و روزمره تبدیل شده است تا‌حدی که در برخی مناطق مانند کشورهای آمریکای‌مرکزی، فرهنگ گانگستری را ایجاد کرده است. پیدایش گروه‌های نوپایی مانند گروه «کینگ» در جامعه خودمان می‌تواند هشداری برای آسیب‌های جدی‌تر در آینده باشد. بنابراین واکاوی و تحلیل روانشناختی آن اهمیت زیادی دارد. گروه «کینگ» به معنای جرم‌شناسی آن، گروه سازمان‌یافته‌ای نیست بلکه گروه کوچک زورگیری است که از پنج‌دوست و بچه‌محل تشکیل شده است البته برخی از ویژگی‌های‌ کلی گروه گانگستری را دارد و می‌توان آن را گروه گانگستری نوپا قلمداد کرد. باید توجه داشته باشیم به‌طور‌کلی نخستین‌قربانیان گروه گانگستری خود اعضای گروه و معمولا دانش‌آموزانی هستند که با تهدید و ارعاب و به‌زور وارد گروه شده‌اند و رییس گروه آنها را به رفتارهای خشونت‌آمیز مانند زورگیری، اجبار به برقرای رابطه جنسی و... وادار می‌کند. گروه‌های گانگستری معمولا به این شیوه توسعه پیدا می‌کنند و بزرگ‌تر می‌شوند البته شیوه «یارگیری» در گروه‌های زورگیری کوچک مانند گروه «کینگ» بیشتر داوطلبانه است و کمتر مانند گروه‌های گانگستری بزرگ با اجبار و زور همراه می‌شود. اعضای گروه کینگ علت تشکیل چنین گروهی را محکم‌ترکردن «رفاقت» بین خودشان می‌دانند که البته از قبل با هم «بچه‌محل» بوده‌اند. مساله تعصب و دنباله‌روی کورکورانه در عالم رفاقت حکایتی ریشه‌دار در جوامع سنتی است که فرهنگ «جمع‌گرایی» بر آنها حاکم است و گاهی پیامدهای آسیب‌رسانی را ایجاد می‌کند. ورود به گروه گانگستری، چه داوطلبانه باشد چه اجباری، پس از مدتی «احساس تعلقی» را که عضویت در هر‌گروهی ایجاد می‌کند به‌همراه دارد. این یکی از جدی‌ترین خطرات چنین گروه‌هایی است. «همانندسازی با متخاصم» یکی از سازوکارهای دفاعی است که در این افراد شکل می‌گیرد. یعنی با اینکه خودشان قربانی هستند و به اجبار به گروه پیوسته‌اند پس از چندی با متخاصم که اینجا رییس گروه است همانند‌سازی می‌کنند و شبیه او می‌شوند. این افراد «رانده‌شدگان اجتماعی» هستند. یعنی معمولا پدر و مادر حمایت‌کننده و دوستان سالم ندارند، وضعیت اقتصادی‌شان خوب نیست و متعلق به‌ هیچ گروه ورزشی یا فرهنگی‌ای هم نیستند. تنها امید آنها برای داشتن هویت اجتماعی همین گروه زورگیری است که در آن عضو هستند. این افراد هرچقدر زمان بیشتری عضو گروه باشند، دل‌کندنشان از گروه دشوارتر می‌شود. ویژگی دیگر چنین گروه‌هایی این است که اسم و علامت‌ ویژه دارند که یا آن را خالکوبی می‌کنند یا طرح آن را روی لباسشان می‌کشند. همچنین آنها رییسشان را با اسم‌های مستعار خاصی صدا می‌زنند. همبستگی بین اعضای گروه کینگ، خالکوبی‌کردن نام گروه روی دستشان و داشتن یک‌رییس با نام مستعار سرهنگ با خالکوبی نشان سرهنگی روی شانه‌اش، همه از همبستگی و دنباله‌روی کورکورانه بین آنها حکایت دارد که ویژگی مشترک چنین گروه‌هایی است. از منظر روانپزشکی بزرگ‌ترین تهدید شکل‌گیری چنین گروه‌هایی برای جامعه همین احساس تعلق و دنباله‌روی کورکورانه است که بدون ذره‌ای فکر یا مطالعه یا مشورت در اعضای گروه اتفاق می‌افتد. هدف اصلی این گروه‌های خیابانی بیشتر کسب سود مادی و تمام رفتارهای مجرمانه آنها، از دزدی و زورگیری گرفته تا قتل و تجاوز، برای بالا‌بردن سرمایه، «اعتبار» و «شهرت» گروه است. ویژگی دیگر این گروه‌ها اثر تشدیدکنندگی جرم است؛ به‌دلایل مختلف افراد وقتی عضو یکی از این گروه‌ها باشند جرم‌های بیشتر و شدیدتری نسبت به زمانی که عضو گروه نبودند مرتکب می‌شوند. ویژگی دیگر آنها ماندگاری گروه است؛ ماندگاری یک‌گروه گانگستری بیشتر از ماندگاری تک‌تک اعضای آن است. به‌عنوان مثال اگر یکی از این اعضا زندانی شود حتی اگر پس از 10‌سال هم آزاد شود و به خانه‌اش برگردد، اعضای دیگر گروه منتظرش هستند و فرصت‌های جرم را برای او مهیا می‌کنند. مطالعات جرم‌شناسی نشان‌ داده دستگیری و زندانی‌کردن مکرر اعضای یک‌باند تا زمانی که گروه به‌ فعالیت خود ادامه می‌دهد تاثیر چندانی ندارد. از طرف دیگر برای این افراد زندان لزوما جای بدی نیست. پیدایش چنین گروه‌هایی زنگ‌خطری جدی است. بنابراین دولت باید برای جلوگیری و کنترل این گروه‌ها به واقع‌گرایانه‌ترین و کارشناسانه‌ترین شکل ممکن اقدام کند. در این راستا مددکاران اجتماعی می‌توانند کمک شایانی کنند. مهم این است که با وجود جرم‌های متعددی که این افراد مرتکب شده‌اند، آنها را به چشم انسانی ببینیم که مرتکب خطا شده‌اند و برای ادغام‌شدن در جامعه به کمک ما نیاز دارند. در غیر این صورت آنها پس از آزادی از زندان رفتارهای مجرمانه را از سر می‌گیرند و ما با مجازات‌های مقطعی کاری از پیش نمی‌بریم و خودمان را وارد یک‌دور باطل می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.