اثری درباره سینمای تارکوفسکی
کلمه و تصویر
بهتازگی کتابی درباره سینمای تارکوفسکی با عنوان «عناصر سینمای آندری تارکوفسکی» نوشته رابرت برد با ترجمه مهران صفوی و میلاد میناکار در نشر مرکز به چاپ رسیده است. کارنامه هنری تارکوفسکی کارنامهای گونهگون است که دربرگیرنده فعالیتهای مختلف است: ساختن آثاری برای رادیو، تئاتر و اپرا، بازیگری، فیلمنامهنویسی، نظریهپردازی در حوزه سینما و یادداشتنویسی و ورای همه اینها فیلمسازی. اگرچه کتاب فوق به جنبههای مختلف فعالیتهای تارکوفسکی نظر داشته، اما هدف اصلی آن بررسی برایند رسانهای سینمای او است. رویکرد اصلی این کتاب بیشتر واکاوی گستره سینمای تارکوفسکی است تا پرداختن به معنای استدلالی فیلمهای او و از اینرو نویسنده کتاب با دستگذاشتن روی 10 مورد از عناصر زیباییشناختی آثار تارکوفسکی و با مدنظر قراردادن ترتیب زمانی ساختهشدن آنها به بررسی دقیقشان پرداخته است. سه بخش اول کتاب که در فصلی با عنوان «خاک» طبقهبندی شدهاند، به «سویه مادی دنیای سینمایی تارکوفسکی از قبیل نظامی که در آن فیلم ساخت، فضاهایی که در فیلمهایش به وجود آورد و پرده سینمایی که با عمق بیانی گسترده عرضه داشت» پرداخته است. این بخش کتاب روی آثار
نخستین تارکوفسکی یعنی «غلتک و ویولن»، «کودکی ایوان» و «آندری روبلف» تاکید دارد. بخش بعدی کتاب با عنوان «آتش»، به سویههای استدلالی فیلمهای تارکوفسکی نظر داشته؛ سویههایی نظیر «برهمکنش کلمه و تصویر (آندریروبلف)، داستان (سولاریس) و خیالستان اجتماعی (آینه)». دیگر بخش کتاب با نام «آب» فقط بر ساختار تصویر تاکید دارد که «تجربه حسی و زمان را در نمایی پیوسته بههم گره میزند؛ مقولهای که بهمثابه کانون زیباشناسی تارکوفسکی بهشمار میرود». این بخش کتاب بیشتر به فیلمهای «استاکر» و «نوستالگیا» بههمراه آثار تارکوفسکی در حوزه تئاتر یعنی «هملت» و «بوریس گدونف» و همچنین مستند «زمان سفر» پرداخته است. بخش پایانی کتاب هم با عنوان «هوا» با تکیه بر فیلم «ایثار»، «اتمسفر نامحسوس دنیای تارکوفسکی» را بررسی کرده. نویسنده کتاب از خلال تحلیلهایی که در فصلهای مختلف کتاب آمده تلاش کرده تا شرحی مفصل از رویکرد تارکوفسکی به فیلمسازی ارایه دهد و با نورتاباندن بر «عناصر فراشد خلاق وی»، به تبیین فیلمهای او نیز بپردازد. در بخشی از پیشگفتار مفصل کتاب درباره رویکرد دیگری که در این کتاب دنبال شده آمده: «تارکوفسکی در عرصههای واکاوی و
تحلیل، موضوعی دیریاب تلقی میشود و در کمال شگفتی، نامش در گفتمانهای تخصصی و غیرتخصصی سینما بهندرت ذکر میشود. بر همین اساس، این کتاب با هدف بهبود این وضعیت بهواسطه ارایه تحلیلهایی موشکافانه از فیلمها و سایر آثار بدیع این کارگردان به رشته تحریر درآمده است. یکی از استدلالهای اصلی نگارنده این است که تارکوفسکی تا اندازهای قربانی شهرتش شده و در مورد وجهه کارگردانیاش کملطفی صورت گرفته است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.