|

زیر پوست افسردگی

جست‌وجو در مغز افسرده

مثل هر اختلال و مشکل روانی دیگری، افسردگی نیز ماهیت زیستی- عصبی خاص خود را دارد و اساسا به‌واسطه تغییرات و مشکلاتی در ساختار و عملکرد شبکه‌های عصبی مختلفی در مغز ما ایجاد می‌شود که این خود تحت‌تاثیر عوامل وراثتی (نه یک ژن خاص بلکه مجموعه‌ای از ژن‌های خاص) و نیز عوامل محیطی مختلف و متعدد است. پروفسور «هلن میبِرگ» و همکارانش در دانشگاه اِموری در آمریکا تلاش کردند تا با استفاده از روش‌های تصویربرداری مغز برخی از این شبکه‌های عصبی در مغز انسان را که با بروز افسردگی در ارتباط هستند، شناسایی کنند. حاصل کار آنها معرفی دو شبکه عصبی مهم و درگیر در این مساله بوده است. اولین شبکه در یکی از نواحی عمقی مغز در منطقه‌ای به‌نام قشر سینگولِیت (ناحیه ۲۵مغز) است که واکنش‌های ناآگاهانه و پاسخ‌های حرکتی ما نسبت به موقعیت‌های استرس‌زای هیجانی را تعیین و هدایت می‌کند و دیگری در منطقه‌ای به‌نام اینسولا (بخش قدامی یا جلویی آن) قرار دارد که در آن تجربیات میان- فردی ما (تجاربی که از ارتباط با سایرین کسب کرده‌ایم) و نیز خودآگاهی ما (آگاهی از شرایط و وضعیت خودمان از جنبه‌های مختلف) با یکدیگر پیوند می‌خورد. هردو این مناطق با چند بخش دیگر از مغز در ارتباط هستند، از جمله با بخشی به نام هیپوتالاموس که در برخی از مهم‌ترین عملکردهای ما نظیر خواب، اشتها، فعالیت‌های جنسی و... نقشی مهم و اساسی را برعهده دارد؛ همینطور با سه ناحیه دیگر: آمیگدال که در بسیاری از پاسخ‌های هیجانی ما نقشی کلیدی دارد، هیپوکامپ که عمدتا فعالیت‌های مرتبط با حافظه را کنترل می‌کند و درنهایت لوب فرونتال (منطقه جلوپیشانی) که نقشی کلیدی در عزت نفس و همینطور کارکردهای اجرایی دارد. (منظور از کارکردهای اجرایی به زبان ساده مجموعه‌ای از پردازش‌های عصبی و شناختی است که برای انجام یک فعالیت هدفمند و سازگاری با تغییرات محیطی به آن نیازمندیم و تجارب گذشته ما را برای انجام فعالیتی در زمان حال مرتبط می‌کند و شامل فعالیت‌هایی از قبیل توجه، طراحی، برنامه‌ریزی، حافظه فعال، تغییر تکالیف و... است.) آنچه مشخص شده این است که در افسردگی همه این مناطق و ارتباطات آنها دستخوش اشکالاتی می‌شود. «میبرگ» و گروهش نشان دادند که با تحریک (الکتریکی) عمقی ناحیه ۲۵ مغز یا همان قشر سینگولیت می‌توان برخی از بیماران دچار افسردگی شدید را بدون هیچ عوارض جانبی و به‌شکلی خارق‌العاده و چشمگیر درمان کرد. همینطور او و تیمش در پژوهش پرسروصدای دیگری نقش منطقه دیگر یعنی اینسولا را در درمان افسردگی به‌طور دقیق مورد بررسی قرار دادند. آنها برای شرکت‌کننده‌های آزمایش دو نوع درمان خاص در نظر گرفتند: ۱- رفتاردرمانی شناختی (که نوعی روان‌درمانی است که در آن به افراد کمک می‌شود تا افکار و احساساتشان را به شکلی مثبت‌تر ببینند و بررسی کنند) ۲- دارودرمانی (با کمک داروهای ضدافسردگی). نتایج به‌دست‌آمده بسیار جالب‌توجه و حیرت‌انگیز بود؛ آنها پی بردند گروهی از افراد که شبکه‌های عصبی مرتبط با منطقه اینسولا (در نیمکره راست مغزشان) فعالیتی کمتر از حد معمول را نشان می‌دادند به رفتاردرمانی شناختی بسیار خوب جواب دادند (بهبودی بهتر و بیشتری را نشان دادند)، اما به دارودرمانی نه و به‌طور عکس افرادی که عملکرد این قسمت از مغزشان بیشتر از حد معمول بود به دارودرمانی پاسخ بهتری دادند تا به رفتاردرمانی شناختی. در نتیجه پروفسور «میبرگ» و تیم تحقیقاتی‌اش موفق شدند با بررسی میزان فعالیت این بخش از مغز افراد دچار افسردگی، بهترین و کارآمدترین نوع درمانشان را پیش‌‌بینی و تعیین کنند. بر اساس آنچه گفته شد یک نکته روشن است؛ اختلالات روانی و از جمله افسردگی تحت‌تاثیر عوامل مختلفی ممکن است شکل بگیرند، اما در اساس ماهیتی زیستی دارند و می‌توان امیدوار بود تا به لطف تحقیقات علوم اعصاب در گرایش‌های مختلف آرام‌آرام اساس و ماهیت پیچیده این اشکالات را در مغز شناسایی کرده و درنهایت رویکرد و روش‌های درمانی بهتر و کارآمدی را برای آن تدارک ببینیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.