|

پنجشنبه کتاب ‌و ‌کتابفروشی‌گردی

حامد طبیبی

نخستین اشعه‌های آفتاب که رخ‌ نمود و آسمان خاکستری تهران که به طلایی نزدیک شد، «پنجشنبه کتاب» فرارسید. سامانه‌های هواشناسی کشور، آسمان شهرهای صنعتی را تا صبح شنبه، همراه با غبار ناشی از تجمع آلاینده‌ها نشان‌می‌داد، اما بامداد «پنجشنبه کتاب»، روشن‌تر و آبی‌تر از پیش‌بینی‌ها بود. از واکنش‌ها می‌شد فهمید فراخوان احمد مسجد‌جامعی برای حضور اهالی فرهنگ‌وهنر در کتابفروشی‌های سراسر کشور به مناسبت هفته کتاب، با استقبال علاقه‌مندان مواجه شود، اما این میزان همراهی و نشاط، تعجب‌آور ‌بود. در هفته‌‌ گذشته، بسیاری از اهالی فرهنگ‌و‌هنر و البته مدیران انتشارات، خبر از برگزاری نشست‌های مختلف در محل کتابفروشی‌ها، شعب شهر‌کتاب و پاتوق‌های فرهنگی می‌دادند و هرکدام داوطلبانه مشخص می‌کردند که در کجا حاضر خواهند شد تا مردم به آنجا بروند، گپ فرهنگی بزنند و کتاب بخرند. اهالی شورای شهر تهران و حتی برخی مسوولان دولت‌یازدهم هم به این کمپین پیوستند. وضعیت نشر و شمارگان آن، اصلا تعریفی ندارد. وزیر فرهنگ دولت اصلاحات می‌گوید توقع ندارد با همین اعلان، وضع نشر بسامان شود اما می‌خواهد با این حرکت‌های نمادین، «تلنگر»ی به همه ما زده شود که چرا شمارگان کتاب به ‌زیر هزارنسخه رسیده است؟ قرار، شب قبل مشخص شده بود؛ 10صبح، انتشارات سخن. از ایستگاه مترو انقلاب خارج می‌شوم، شلوغی محله کتاب تهران بیش از روزهای عادی به نظر می‌رسد. پشت شیشه برخی کتابفروشی‌ها نوشته شده «تخفیف ویژه به مناسبت هفته کتاب.» مقابل دانشگاه‌تهران از خیابان دانشگاه سرازیر می‌شوم تا به خیابان وحید نظری برسم. پیاده‌رو خلوت است اما مقابل انتشارات مبتکران، اسماعیل دوستی، عضو شورای شهر تهران در حال مصاحبه تلفنی است و به سوالات یکی از خبرگزاری‌ها درباره اهمیت کتاب و وظایف پارلمان شهری تهران برای بهبود وضعیت نشر پاسخ می‌دهد. قرار است ساعت 10تا12 در این انتشارات کتب درسی، منتظر مردم باشد. عقربه‌های ساعت نشان می‌دهد یک‌ربع از 10 گذشته است. مقابل ساختمان انتشارات سخن، دکتر رضا داوری‌اردکانی چهره‌ ماندگار و رییس فرهنگستان علوم، پیشاپیش همراهان مسجد‌جامعی بیرون می‌آید. عکاسان‌ و خبرنگاران هم هستند و علیرضا تابش، همراه همیشگی مسجد‌جامعی هم خودش را رسانده است. مسجد‌جامعی، درب جلو خودرو را برای داوری‌اردکانی باز می‌کند و هر‌طور شده او را مجاب می‌کند که جلو بنشیند. قرار شد ابتدا چند‌کتابفروشی و انتشاراتی در «راسته انقلاب» را ببینیم و سپس به قرارهای او برسیم. مقصد بعدی، انتشارات سروش است، جایی که معصومه آباد و رحمت‌الله حافظی دو‌عضو دیگر شورای شهر تهران قرار است حاضر باشند. «آباد» خاطرات دوران اسارت خود در جریان جنگ را در کتاب «من زنده‌ام» به رشته تحریر درآورده که وسط غرفه سروش، چیده شده است. نویسنده گویا به دلیلی راهی مشهد‌الرضا می‌شود و دکتر‌حافظی به‌همراه همسر خانم آباد، پشت پیشخوان ایستاده‌اند. مسجد‌جامعی تلفنی به آباد تبریک می‌گوید و با خنده ادامه می‌دهد: «یک جلد از کتاب را به دکتر‌داوری می‌فروشم. من هم فروشنده‌ام هم خریدار.» به انتشارات حکمت می‌رویم. مسجد‌جامعی خاطرات بسیاری از این انتشارات دارد. در راه می‌گوید وقتی شرکت نشر تعطیل شد، چندین‌انتشارات از دل آن بیرون آمد که یکی از آنها، با تلاش همین دکتر‌غفاری به ثمر رسید. به هر‌فروشگاهی که قدم می‌گذارد، انگار همه را می‌شناسد و سراغ این‌وآن را می‌گیرد. در فاصله رفتن به انتشارات مولا و توس، از قم تماس می‌گیرند؛ حضرات‌آیات ابراهیم امینی، علوی‌بروجردی، سیدمحمد ابن‌الرضا‌خوانساری به رییس پیشین شورای شهر تهران خدا‌قوت می‌گویند. آنان دو‌روز قبل، حمایت خود را از این حرکت اعلام کرده بودند. مسجد‌جامعی به آیت‌الله‌امینی می‌گوید: «حضور شما و صحت و سلامتی شما، بشارتی بود برای ما. شما در حوزه کتب تربیت دینی، خودتان صاحبنظر هستید.» از محتوای پاسخ او می‌توان فهمید که خواستار رفتنش به‌قم هستند. سپس او در انتشارات «روزبهان» را باز می‌کند و می‌گوید خدا رحمت کند آقای هاشمی را. با اهالی فروشگاه صحبت می‌کند. بیرون که می‌آییم ناگهان راه کج می‌کند به سمت انتشارات موسسه کیهان. از کارکنان آنجا درباره وضع نشر می‌پرسد و اینکه هفته کتاب امسال با سال گذشته تفاوتی کرده است؟ گویا به طور نسبی شرایط بهتر شده است. به انتشارات «رشد» که می‌رویم خسته نباشید می‌گوید و اینکه به دکتر‌گلزاری ‌سلام برسانند. رفتن به انتشارات «علمی- فرهنگی» نیازی به استخاره ندارد. دکتر‌داوری‌اردکانی روزگاری مدیر آنجا بوده؛ با هم خاطرات را مرور می‌کنند؛ زمانی که نام «فرانکلین» در آنجا بر تابلو دیده می‌شده. مقابل خیابان فخر‌رازی، اسدالله امرایی به جمع می‌پیوندد. مقابل دستفروشان کتاب می‌ایستیم و کتب «کپی‌شده» را وارسی می‌کنیم. تابلوی انتشارات امیرکبیر که خود را نشان می‌دهد، حتما مسجد‌جامعی را به سوی خود می‌کشد. او قبلا مدیر این انتشارات بوده است. سراغ تک‌تک نیروهای قدیم را می‌گیرد و از وضع چاپخانه و شرایط نشر می‌پرسد. فضای شادی حاکم است. در راه «فرهنگسرای سبز» مردم می‌ایستند و با چهره‌های آشنای فرهنگی و هنری خوش‌و‌بش می‌کنند. در آنجا محمد سالاری عضو دیگر شورای شهر تهران پشت پیشخوان کتابفروشی است. در مسیر، دکتر‌داوری و اسدالله امرایی، سری هم به انتشارات اطلاعات زدند. فروشنده می‌گفت در سال 45‌ کتابی از دکتر باستانی‌پاریزی با شمارگان 4500‌نسخه منتشر و بلافاصله تمام‌شد. داوری پاسخ می‌دهد: «با جمعیت 30‌میلیونی ‌و‌ 30هزار‌دانشجو، آن میزان فروش کتاب و حالا با 80‌میلیون‌جمعیت، سه‌میلیون‌دانشجو و پنج‌میلیون فارغ التحصیل، کتاب‌ها زیر هزار‌نسخه هم نمی‌فروشند.» امرایی هم از روش‌های نوین فروش کتاب در دنیا گفت که بسیار جالب توجه بود. از آنها جدا شدم به قصد «خانه فرهنگ‌وهنر گویا». مسجد‌جامعی، سهیل محمودی و عبدالحسین مختاباد، آنجا هستند و جمعیت تا مقابل در ایستاده است. خبر می‌رسد اکثر کتابفروشی‌ها و پاتوق‌های فرهنگی تهران و سایر شهرها، روز شلوغی را پشت‌سر می‌گذارند. نمی‌دانم این «تلنگر»، باعث خواهد شد یادمان بیاید که «سرانه مطالعه» و «خرید کتاب» چه عددی را نشان می‌دهد؟ نخستین اشعه‌های آفتاب که رخ‌ نمود و آسمان خاکستری تهران که به طلایی نزدیک شد، «پنجشنبه کتاب» فرارسید. سامانه‌های هواشناسی کشور، آسمان شهرهای صنعتی را تا صبح شنبه، همراه با غبار ناشی از تجمع آلاینده‌ها نشان‌می‌داد، اما بامداد «پنجشنبه کتاب»، روشن‌تر و آبی‌تر از پیش‌بینی‌ها بود. از واکنش‌ها می‌شد فهمید فراخوان احمد مسجد‌جامعی برای حضور اهالی فرهنگ‌وهنر در کتابفروشی‌های سراسر کشور به مناسبت هفته کتاب، با استقبال علاقه‌مندان مواجه شود، اما این میزان همراهی و نشاط، تعجب‌آور ‌بود. در هفته‌‌ گذشته، بسیاری از اهالی فرهنگ‌و‌هنر و البته مدیران انتشارات، خبر از برگزاری نشست‌های مختلف در محل کتابفروشی‌ها، شعب شهر‌کتاب و پاتوق‌های فرهنگی می‌دادند و هرکدام داوطلبانه مشخص می‌کردند که در کجا حاضر خواهند شد تا مردم به آنجا بروند، گپ فرهنگی بزنند و کتاب بخرند. اهالی شورای شهر تهران و حتی برخی مسوولان دولت‌یازدهم هم به این کمپین پیوستند. وضعیت نشر و شمارگان آن، اصلا تعریفی ندارد. وزیر فرهنگ دولت اصلاحات می‌گوید توقع ندارد با همین اعلان، وضع نشر بسامان شود اما می‌خواهد با این حرکت‌های نمادین، «تلنگر»ی به همه ما زده شود که چرا شمارگان کتاب به ‌زیر هزارنسخه رسیده است؟ قرار، شب قبل مشخص شده بود؛ 10صبح، انتشارات سخن. از ایستگاه مترو انقلاب خارج می‌شوم، شلوغی محله کتاب تهران بیش از روزهای عادی به نظر می‌رسد. پشت شیشه برخی کتابفروشی‌ها نوشته شده «تخفیف ویژه به مناسبت هفته کتاب.» مقابل دانشگاه‌تهران از خیابان دانشگاه سرازیر می‌شوم تا به خیابان وحید نظری برسم. پیاده‌رو خلوت است اما مقابل انتشارات مبتکران، اسماعیل دوستی، عضو شورای شهر تهران در حال مصاحبه تلفنی است و به سوالات یکی از خبرگزاری‌ها درباره اهمیت کتاب و وظایف پارلمان شهری تهران برای بهبود وضعیت نشر پاسخ می‌دهد. قرار است ساعت 10تا12 در این انتشارات کتب درسی، منتظر مردم باشد. عقربه‌های ساعت نشان می‌دهد یک‌ربع از 10 گذشته است. مقابل ساختمان انتشارات سخن، دکتر رضا داوری‌اردکانی چهره‌ ماندگار و رییس فرهنگستان علوم، پیشاپیش همراهان مسجد‌جامعی بیرون می‌آید. عکاسان‌ و خبرنگاران هم هستند و علیرضا تابش، همراه همیشگی مسجد‌جامعی هم خودش را رسانده است. مسجد‌جامعی، درب جلو خودرو را برای داوری‌اردکانی باز می‌کند و هر‌طور شده او را مجاب می‌کند که جلو بنشیند. قرار شد ابتدا چند‌کتابفروشی و انتشاراتی در «راسته انقلاب» را ببینیم و سپس به قرارهای او برسیم. مقصد بعدی، انتشارات سروش است، جایی که معصومه آباد و رحمت‌الله حافظی دو‌عضو دیگر شورای شهر تهران قرار است حاضر باشند. «آباد» خاطرات دوران اسارت خود در جریان جنگ را در کتاب «من زنده‌ام» به رشته تحریر درآورده که وسط غرفه سروش، چیده شده است. نویسنده گویا به دلیلی راهی مشهد‌الرضا می‌شود و دکتر‌حافظی به‌همراه همسر خانم آباد، پشت پیشخوان ایستاده‌اند. مسجد‌جامعی تلفنی به آباد تبریک می‌گوید و با خنده ادامه می‌دهد: «یک جلد از کتاب را به دکتر‌داوری می‌فروشم. من هم فروشنده‌ام هم خریدار.» به انتشارات حکمت می‌رویم. مسجد‌جامعی خاطرات بسیاری از این انتشارات دارد. در راه می‌گوید وقتی شرکت نشر تعطیل شد، چندین‌انتشارات از دل آن بیرون آمد که یکی از آنها، با تلاش همین دکتر‌غفاری به ثمر رسید. به هر‌فروشگاهی که قدم می‌گذارد، انگار همه را می‌شناسد و سراغ این‌وآن را می‌گیرد. در فاصله رفتن به انتشارات مولا و توس، از قم تماس می‌گیرند؛ حضرات‌آیات ابراهیم امینی، علوی‌بروجردی، سیدمحمد ابن‌الرضا‌خوانساری به رییس پیشین شورای شهر تهران خدا‌قوت می‌گویند. آنان دو‌روز قبل، حمایت خود را از این حرکت اعلام کرده بودند. مسجد‌جامعی به آیت‌الله‌امینی می‌گوید: «حضور شما و صحت و سلامتی شما، بشارتی بود برای ما. شما در حوزه کتب تربیت دینی، خودتان صاحبنظر هستید.» از محتوای پاسخ او می‌توان فهمید که خواستار رفتنش به‌قم هستند. سپس او در انتشارات «روزبهان» را باز می‌کند و می‌گوید خدا رحمت کند آقای هاشمی را. با اهالی فروشگاه صحبت می‌کند. بیرون که می‌آییم ناگهان راه کج می‌کند به سمت انتشارات موسسه کیهان. از کارکنان آنجا درباره وضع نشر می‌پرسد و اینکه هفته کتاب امسال با سال گذشته تفاوتی کرده است؟ گویا به طور نسبی شرایط بهتر شده است. به انتشارات «رشد» که می‌رویم خسته نباشید می‌گوید و اینکه به دکتر‌گلزاری ‌سلام برسانند. رفتن به انتشارات «علمی- فرهنگی» نیازی به استخاره ندارد. دکتر‌داوری‌اردکانی روزگاری مدیر آنجا بوده؛ با هم خاطرات را مرور می‌کنند؛ زمانی که نام «فرانکلین» در آنجا بر تابلو دیده می‌شده. مقابل خیابان فخر‌رازی، اسدالله امرایی به جمع می‌پیوندد. مقابل دستفروشان کتاب می‌ایستیم و کتب «کپی‌شده» را وارسی می‌کنیم. تابلوی انتشارات امیرکبیر که خود را نشان می‌دهد، حتما مسجد‌جامعی را به سوی خود می‌کشد. او قبلا مدیر این انتشارات بوده است. سراغ تک‌تک نیروهای قدیم را می‌گیرد و از وضع چاپخانه و شرایط نشر می‌پرسد. فضای شادی حاکم است. در راه «فرهنگسرای سبز» مردم می‌ایستند و با چهره‌های آشنای فرهنگی و هنری خوش‌و‌بش می‌کنند. در آنجا محمد سالاری عضو دیگر شورای شهر تهران پشت پیشخوان کتابفروشی است. در مسیر، دکتر‌داوری و اسدالله امرایی، سری هم به انتشارات اطلاعات زدند. فروشنده می‌گفت در سال 45‌ کتابی از دکتر باستانی‌پاریزی با شمارگان 4500‌نسخه منتشر و بلافاصله تمام‌شد. داوری پاسخ می‌دهد: «با جمعیت 30‌میلیونی ‌و‌ 30هزار‌دانشجو، آن میزان فروش کتاب و حالا با 80‌میلیون‌جمعیت، سه‌میلیون‌دانشجو و پنج‌میلیون فارغ التحصیل، کتاب‌ها زیر هزار‌نسخه هم نمی‌فروشند.» امرایی هم از روش‌های نوین فروش کتاب در دنیا گفت که بسیار جالب توجه بود. از آنها جدا شدم به قصد «خانه فرهنگ‌وهنر گویا». مسجد‌جامعی، سهیل محمودی و عبدالحسین مختاباد، آنجا هستند و جمعیت تا مقابل در ایستاده است. خبر می‌رسد اکثر کتابفروشی‌ها و پاتوق‌های فرهنگی تهران و سایر شهرها، روز شلوغی را پشت‌سر می‌گذارند. نمی‌دانم این «تلنگر»، باعث خواهد شد یادمان بیاید که «سرانه مطالعه» و «خرید کتاب» چه عددی را نشان می‌دهد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.