به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی
کودک آدمی، آدمیتر از آدمی است
محمدهادی محمدی
عنوانی که بالای این جستار میبینید از ژان ژاک روسو است؛ سخنی پربار و تفسیرپذیر که میتوان درباره آن صدها صفحه نوشت که چرا کودک آدمی، آدمیتر از آدمی است. در نگاه نخست منظور روسو این بود که نهاد کودک به طبیعت نزدیکتر است، پس ذهن او از جنبه اخلاقی و اجتماعی هنوز مانده است که مانند خود آدمی، تباه شود. از نگاه دیگر روسو میخواهد بگوید که کودک آدمی تشنه دانستن است، نه تشنه داشتن. این سخن را میخواهم به بخشی از گفتوگوی مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی کشور بچسبانم که درباره کتابنخواندن نسل جوان چنین میگوید: «جوانان ما نه از «کتابنخوانی» بلکه از پایینبودن مدل گوشیهایشان خجالت میکشند.» خب با توجه به آموزه روسو میتوان گفت که ما این جوانان را خوب تربیت نکردیم که دارایی را از دانایی برتر میدانند. موبایل مدلپایین یعنی نداشتن دارایی و کتابنخواندن یعنی نداشتن دانایی. بیگمان یک جایی از کار ما مشکل داشته است که آنها به سوی دارایی میروند و نه دانایی. زیرا دانایی در ذات طبیعت و هستی وجود دارد پس با آن چیزی که روسو میگوید همساز است. اما نظام تربیتی ما کمکم به این جوانها یا کودکان دیروزی آموخت که از ذات آدمی
دور و موجودی شوند که در ستیز با ذات هستی است. ما به این جوانها آموختیم که برای کوچکشمردن دیگران باید به دارایی خود تکیه کنند و به آنها یاد ندادیم که برای بزرگداشتن انسان از هر گروه و قشری به دانایی خود تکیه بزنند. دانایی هم از راه کتابخوانی به دست میآید. آنها در یک نظام آموزشی بسته نیاموختند که گوهر خویش را با خواندن کشف کنند. در این شیوه از نظام آموزشی، مدرک هم تبدیل به دارایی شد نه دانایی، زیرا اکنون بیاغراق ما صدهاهزار دانشآموخته دانشگاهی داریم که مدرک دارند، اما توانایی بهرهبردن از داناییای که باید همراه با این مدرک باشد، ندارند. این طیف بزرگ دانشآموخته، کتاب نمیخوانند به همین دلیل است که شمارگان کتابهای داناییمحور در ایران دارد به زیر هزار کشیده میشود. ما تنها در نهاد آموزشوپرورش یکمیلیون آموزگار و دبیر داریم، اگر اینها میخواستند کتاب بخوانند اکنون باید شمارگان کتابهای علومتربیتی و رشتههای مرتبط به صدهزار میرسید. پس نباید شگفتزده شویم اگر دارایی جای دانایی نشسته است، اما یادمان باشد که مسیر توسعه از دانایی میگذرد، نه دارایی، آنهم دارایی نفتی. دارایی نفتی از چاه به دست
میآید، درحالیکه دانایی را ذرهذره باید آموخت. ما اگر قرار است مردمی دانا و آگاه شویم باید سر هر برزن و سرایی یک کتابخانه داشته باشیم. این کتابخانهها باید که شبانهروز کار کنند و از کودک تا بزرگ ما کتاب بخوانند. آنگاه ممکن است روزی برسد که جوانان ما هم اگر دور هم جمع شدند از کتابهایی که خواندهاند سخن بگویند. اگر همه این پیشفرضها آماده شد آنگاه شاید آدمی مانند کودک خود به سرچشمه بازگردد و اصل خود را که درستی و پاکی و دانایی است، بر دارایی برتر بداند. پس بیایید با هم هفته کتاب را یک شوخی سالانه فرض کنیم که در این هفته کتاب را بزرگ میداریم، اما همچنان آداب و آیین کتابخواندن را در دیگر روزهای سال به کودکانمان نمیآموزیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.