|

کاش این پنجشنبه وعده‌ای ماندگار شود

امیلی امرایی

فراخوان‌ها و دعوت‌ها اینجا بیشتر وقت‌ها همان‌جا روی بیلبوردهای دولتی می‌مانند، یا اگر دولتی هم نباشند برای برپایی‌شان چوب‌هایی لای چرخ می‌آید و بالاخره مشایعت‌کنندگان و همراهان چندانی نمی‌یابد، اما این‌روزها اتفاقی غافلگیرکننده رخ داده، فراخوانی که برایش بیلبوردی هم در کوچه و خیابان نصب نشده بود، دست‌به‌دست و دهان‌به‌دهان می‌چرخید، موجی همراهش شد و خبرهای این غافلگیری را از چندروز پیش می‌شد دید؛ از اعلام همراهی گوشه‌گیرترین نویسنده‌ها تا انتشار خبر استقبال مراجع و علما، حالا امروز در تقویم تاریخ کتابفروشی‌های ایران روز دیگری خواهد بود. آنقدر که می‌توان خوشبین بود که شاید در تقویم سال94 روز 29آبان به‌نام «دیدار در کتابفروشی‌ها» ثبت شود؛ روزی که به دعوت «احمد مسجدجامعی» و آستین‌بالازدن علما، نویسندگان و مترجمان و اهل قلم، کتابفروشی‌ها را رونقی عجیب بخشیده است، امروز کتاب‌ها را نه کتابفروش‌ها که خود صاحبان اثر در کتابفروشی‌ها عرضه و خواننده‌ها و نویسنده‌ها با هم دیدار می‌کنند. خیابانی بند نمی‌آید لابد انتظار نداریم که راسته کریمخان و خیابان انقلاب یا حتی شهرکتاب‌های بخارست و فرشته از سیل مشتاقان بند بیاید، اما همین‌که خیلی‌ها آمدند و حرکتی جمعی و غیردولتی جان گرفت، همین‌که یکی از انگشت‌شمار سیاستمداران نه به اعتبار صندلی و صدارت که به اعتبار صدقی که برای دغدغه‌های فرهنگی‌اش دارد و باور عمومی که حسن‌نیتش را درک کرده، بسیاری را روانه کتابفروشی‌ها کرده است سخت امیدبخش است؛ امیدی که چشم‌اندازی روشن پیش‌رویمان می‌گذارد، امسال شاید تنها به خریدن چند جلد کتاب و دمی معاشرت با نویسنده محبوبمان در کتابفروشی ختم شود، اما اگر دیدار در کتابفروشی‌ها وعده‌گاهی برای آخرین‌روز هفته کتاب شود ما هم در آینده نه‌چندان‌دور به خیل کشورهایی خواهیم پیوست که کتاب و کتابفروشی‌هایشان کارکردی جز یک دادوستد معمولی دارند. توریست‌های کتاب در تقویم ما خبری از وعده‌هایی برای دیدار در کتاب‌فروشی‌ها و هرجای دیگری از شهر به بهانه ادبیات نیست، اما هرجای دنیا که سرانه مطالعه و تیراژ کتاب، رشک‌برانگیز است برنامه‌هایی از این دست و فراخوان‌های اینچنینی هستند که پیوند میان کتاب‌خوان‌ها و کتاب‌فروشی‌ها و نویسنده‌ها را مستحکم‌تر می‌کنند، فراگیری این دعوت‌ها اغلب ناشی از محبوبیت میزبانان چنین روزهایی است، حالا اینجا «احمد مسجدجامعی» فراخوانی داده که از محمدرضا شفیعی کدکنی تا نجفقلی حبیبی و گلی امامی همراهش شده‌اند، شاید چندسال دیگر این جشن و وعده دیدار در کتاب‌فروشی‌ها مثل جاهای دیگر دنیا پلی باشد برای گفت‌وگو میان اهل فرهنگ ایران و کشورهای همسایه، جشنی شود در ستایش کتاب با توریست‌هایی از کشورهای همسایه و همزبان. خیلی از جاهای دنیا وعده‌های ادبی کارکردی برون‌مرزی دارند، آنقدر که توریست‌هایی از سراسر دنیا برای شرکت در این وعده‌های فرهنگی به این شهرها سرازیر می‌شوند، درست مثل روز اولیس در دوبلین، روزی که اثر بی‌همتای «جیمز جویس» در خیابان‌های دوبلین جان می‌گیرد و مشتاقان ادبیات به بهانه جان‌بخشی به این رمان، کارناوالی شاد و سرخوش را در خیابان‌های پایتخت ایرلند راه می‌اندازند و ده‌هاهزارنفر از گوشه و کنار دنیا برای خواندن این رمان و شرکت در جشنی در ستایش یک قهرمان ادبی سر از این شهر درمی‌آورند، شانزدهم ژوئن هرسال که حالا به روز «بلومزدی» مشهور است کتاب‌فروشی‌های دوبلین ویترین‌های‌شان را پر از کتاب‌های جویس می‌کنند و در گوشه هر کتاب‌فروشی و خیابانی کسی بلندبلند برای باقی شرکت‌کنندگان «اولیس» می‌خواند. مرکز فرهنگی جیمز جویس به افتخار لئوپولد بلوم، قهرمان رمان «اولیس» صبحانه «بلومزدی» برگزار می‌کند و پس از پایان صبحانه شهر غرق در نمادهایی از رمان «جویس» می‌شود، بهانه این جشن نقل قولی از جویس است که گفته می‌توان خیابان‌های دوبلین را خراب کرد و دوباره از روی رمان اولیس آن را ساخت. جشن‌ها و وعده‌گاه‌هایی به بهانه یک رمان کم نیستند، مسکو هم برای «مرشد و مارگاریتا»ی میخاییل بولگاکف در ماه می ‌جشنی مشابه را میزبانی می‌کند و سن‌پطرزبورگ کارناوالی برای زنده‌کردن یاد رمان «بادبان‌های سرخ» الکساندر گرین در آخرین‌روز سال تحصیلی تدارک می‌بیند. اما وعده‌هایی برای آشتی با کتاب و جذب‌کردن نسل جدید به سوی کتاب‌فروشی‌ها هم سابقه طولانی در کشورهای پیشرفته دارند، روزی که سبب می‌شود به بهانه دیدار با نویسنده‌ها، استفاده از تخفیف، بن و دریافت کتاب امضاشده، گذر خیلی‌ها به کتاب‌فروشی‌ها بیفتد، شهروندانی که شاید چندان رغبتی به کتاب خواندن ندارند، اما همین بهانه‌ها پای آنها را به جایی باز می‌کند که می‌تواند در بالارفتن فرهنگ عمومی‌شان نقشی سرنوشت‌ساز بازی کند. در بریتانیا آنقدر برگزاری روز جهانی کتاب مراسم جدی و باارزشی است که از همین‌ حالا برنامه‌های روز جهانی کتاب در 23 فوریه 2015 با جزییات مشخص شده است. بریتانیا سال‌هاست که این مناسبت را از روی صفحه‌ تقویم‌ها به کف خیابان‌ها آورده و با برنامه‌هایی که با مشارکت فعالانه نویسندگانش ترتیب داده 23فوریه را در منظر عمومی تبدیل به روزی متفاوت کرده است، بی‌آنکه لازم باشد نگاهی به تاریخ بیندازند. در مدارس، کلیساها و کتابخانه‌های عمومی بن‌های خرید کتاب یک‌پوندی توزیع می‌شود و کودکان و افراد زیر 18سال می‌توانند از فهرستی که هرسال تغییر می‌کند کتابی انتخاب کنند و با یک بن یک‌پوندی رایگان دریافتش کنند. این طرح از سال1995 در بریتانیا اجرا می‌شود و سبب شده است بسیاری از کودکان مهاجر یا بدسرپرست و فقیر که امکان سرزدن به کتاب‌فروشی را ندارند در کنار باقی مردم، کتاب‌هایی برای خواندن داشته باشند. حالا باید امیدوار باشیم که فراخوان آخرین‌روز هفته کتاب تنها به امروز ختم نشود و وعده‌ای دیرپا باشد در وعده‌گاهی آشنا.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.