|

بازار هنر ملی کم‌رونق است

تنگی نفس‌ ‌نگارگری ایرانی

سحر آزاد: زنگ هشدار هنوز به صدا در‌نیامده است، هرچند نگارگران ایرانی همچنان در میدان رقابت با حریفان خارجی سربلند بیرون می‌آیند، اما نبود بازار فروش داخلی و سرمایه‌گذاری کشورهای دیگر برای گردآوری آثار برجسته نگارگری، سرنوشت این هنر ملی را با نگرانی همراه می‌کند. 13آذر امسال نهمین دوسالانه نگارگری ایران در موسسه فرهنگی‌ - هنری صبا با یک‌سال تاخیر آغاز به کار می‌کند. هشتمین‌دوره این دوسالانه در سال90 برگزار شده بود و دوره بعدی باید سال گذشته برپا می‌شد که به‌‌‌دلیل تغییر دولت به سال‌جاری موکول شد. این دوسالانه در دو‌بخش غیررقابتی و رقابتی در شاخه‌های نگارگری، گل‌ومرغ، تذهیب، تشعیر و طراحی سیاه‌قلم به دبیری امیر طهماسبی برگزار خواهد شد. نه‌تنها در دوره گذشته بلکه به‌صورت کلی آنچه دغدغه بسیاری از علاقه‌مندان نگارگری و خوشنویسی محسوب می‌شود، میزان خلاقیت و نبود آثار کپی‌شده از شیوه استادان بنام است. حسین عصمتی، نگارگر و یکی از اعضای هیات انتخاب نهمین دوسالانه نگارگری، با بیان اینکه آثار هنرمندان پیشکسوت و حرفه‌ای در بخش مدعوین به نمایش گذاشته می‌شود تا جوان‌تر‌ها و آنها که نامشان کمتر شناخته می‌شود با انگیزه بیشتری در بخش رقابتی حضور داشته باشند، در مورد میزان نوآوری در آثار ارسال‌شده‌به دوسالانه به «شرق» گفت: «آثار، طبق معمول تفاوت چندانی با دوره‌های قبلی ندارند. می‌توان بخش رقابتی را در حد یک دوسالانه دانشجویی اما در سطح خوب و قابل‌قبول دانست البته در میان آنها، جوان‌هایی هستند که آینده درخشانی دارند و آثارشان از استحکام و کیفیت بسیار بالایی برخوردار است.» او اما بروز خلاقیت را زاییده شرایط و حمایت از هنرمندان دانست: «هنرمندان ما انگیزه‌ای برای کار ندارند. بازار فروش داخلی، رونق چندانی ندارد و همین باعث می‌شود هنرمندان آهسته قدم بردارند البته نگارگران در برخی از شاخه‌ها مانند تذهیب پیشرفت خوبی داشته‌اند که دلیل آن‌هم به بازار خوب خارج از کشور برمی‌گردد. نمایشگاه‌هایی که در کشورهای عربی برگزار می‌شود، محل مناسبی برای دیده‌شدن هنرمندان ایرانی و فروش آثار آنهاست. هرچند خروج این آثار از ایران غم‌انگیز است اما نباید از این نکته هم غافل شویم که همین بازار توانسته است، دغدغه‌های مالی هنرمندان را برطرف کند و تذهیب ما را زنده و پویا نگه دارد.»این نگارگر ادامه داد: «ما در گذشته، مکاتب مختلف نگارگری داشتیم که دارای ویژگی‌های دوران خود بودند. این موضوع در دوران معاصر هم وجود دارد و ما آثاری داریم که نشان‌دهنده ویژگی‌های دوران ما و خلاقیت‌های هنرمند است. هنرمندان ما تاثیرات هنر غرب را با عناصر ایرانی ترکیب و دیدگاه‌های جدیدی ایجاد کرده‌اند منتها این ویژگی‌ها را باید در سبک‌های هر هنرمند به‌صورت انفرادی دنبال کرد.»عصمتی سپس به تاثیر حمایت دولت‌ها برای تداوم چنین‌‌ هنرهایی اشاره کرد: «در گذشته می‌گفتند حجم‌نمایی و هارمونی رنگی در نگارگری، خلاقیت است اما هنرمندان با کار زیاد به خلاقیت می‌رسند. بنابراین دولت باید هنرمندان را حمایت کند تا آنها در اثر کار مستمر به تجربه‌های جدید دست پیدا کنند.»به گفته او در گذشته هنرمندان رشته‌های مختلف در محافلی دور یکدیگر جمع شده و به کار می‌پرداختند که همین مساله باعث تبادل اندیشه می‌شد اما در دوره فعلی هنرمندان در جزایر جداگانه خود فعالیت می‌کنند و مرکزی برای دورهم‌‌جمع‌شدن آنها وجود ندارد. دایرکردن حراج‌ نگارگری یا نقاشی قدیمی ایرانی همچون خوشنویسی از جمله هنرهایی محسوب می‌شود که ریشه در فرهنگ و تاریخ ما دارد. خوشنویسی با تلفیق نقاشی تحت عنوان نقاشیخط توانسته است در نمایشگاه‌های هنر معاصر ورود پیدا کند و حتی به‌عنوان یکی از پرطرفدارترین و قدیمی‌ترین آثار مورد مبادله در حراج‌ها و نمایشگاه‌های داخلی و خارجی به شمار رود. در مقابل نگارگری قرار دارد که با وجود استفاده از شیوه‌های جدید برخی از هنرمندان و وجود خلاقیت، هنوز نتوانسته است حضور پررنگی در عرصه اقتصادی داشته باشد و بیشتر نمایشگاه‌های آن جنبه تماشا دارند تا فروش که به گفته عصمتی کم‌توجهی به همین جنبه نیز باعث شده است بسیاری از هنرمندان انگیزه زیادی برای ادامه کار نداشته باشند. با این‌حال محمدباقر آقامیری، رییس انجمن نگارگری و یکی از هنرمندان شناخته‌شده در این رشته معتقد است تاکنون به بعد اقتصادی نگارگری توجه نشده است: «نگارگری حامی و فضایی را برای پشتیبانی خود ندارد. اعضای انجمن، هنرمندان و هنرجویان بدون توجه به حمایت و جنبه مادی، با عشق و اعتقاد قلبی کار می‌کنند. تبلیغات و حمایت زیادی از کارهای مدرن شده که البته حقشان بوده اما در زمینه نگارگری کم‌لطفی شده است. این درحالی است که حدود یک‌ماه‌و‌نیم قبل، حراجی از آثار اصیل ایرانی شامل قالی تا نگارگری در یکی از گالری‌های تهران برگزار شد که بیش از نیمی از آثار به فروش رفت. حتی خود برگزارکنندگان هم چنین انتظاری نداشتند. این حراج نشان داد در صورتی که فضای لازم ایجاد شود، نگارگری طرفداران خود را دارد.»او با بیان اینکه این حراج، انگیزه برگزاری حراج‌های دیگری را در این زمینه ایجاد کرده است، افزود: «تبلیغات و برگزاری نمایشگاه‌های مختلف می‌تواند سرمایه‌گذاران را به سمت نگارگری جذب کند. در این بخش وزارت ارشاد و سازمان میراث فرهنگی هم می‌توانند حامی هنرمندان باشند.»آقامیری علاوه‌بر برگزاری نمایشگاه‌های متعدد داخلی و خارجی، در داوری بسیاری از نمایشگاه‌های خارج از کشور نیز نقش داشته است. او معتقد است نگارگری هنری ایرانی است و اگر کشورهایی مانند امارات و الجزایز در چند سال گذشته اقدام به برگزاری مسابقات و نمایشگاه‌هایی در زمینه تذهیب کرده‌اند به‌دلیل آشنایی با نقاشی و نگارگری ایرانی بوده است که به قدرت این هنر پی برده‌اند و درصدد جمع‌آوری آثار خوب و باکیفیت این هنر هستند. او با بیان اینکه سه‌سال داور نمایشگاهی در امارات بوده است، گفت: «در این مدت متوجه‌شدم چهار‌موزه در جزیره‌های نزدیک دوبی در حالت ساخت است که آثار هنری خریداری شده در این نمایشگاه، برای ارایه در فضاهای فرهنگی و موزه‌ها درحال جمع‌آوری هستند. بیشتر این آثار متعلق به ایران و ترکیه است و صحبتی که با وزیر فرهنگ و جوانان امارات داشتم، او گفت که قصد دارند برجسته‌ترین آثار معاصر معاصر اسلامی را گردآورند.»او در ادامه به‌ مقایسه وضعیت نگارگری در ایران پرداخت: «بیشتر آثار برجسته نگارگری با هنرمندان ما اختصاص دارد و این درحالی است که نگارگری به‌عنوان یکی از هنرهای ملی ما هنوز موزه‌ای ندارد و متولیان فرهنگی ما هم توجهی به این موضوع ندارند اما الجزایز و امارات به اهمیت ماجرا پی برده‌اند و حتی در دوسالانه تذهیب الجزایر هنرمندانی از ایتالیا و استرالیا هم شرکت می‌کنند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.