|

نگاهی به نمایش «مکاشفات راسکلنیکف»

ذهنی پریشان به‌دنبال عدالت

محسن خیمه‌دوز

«مکاشفات راسکلنیکف با آر. جی. دیو در گالری دوزخ»، نمایشی ‌است برگرفته از داستان «جنایت و مکافات» ولی با روایتی دیگر، که با نویسندگی و کارگردانی پیمان مجیدی و تهیه‌کنندگی (و کارگردانی) سابینا شیاری، در تماشاخانه آو (محل بازسازی‌شده یک حمام قدیمی با حفظ همان معماری قدیمی)، واقع در خیابان فتحی‌شقاقی - خیابان جوانمهر - ساعت 9 هر شب، اجرا می‌شود. مکاشفات، بیشتر «متن‌محور» است تا «اکت‌محور» و به همین دلیل در یک‌سوم آغازینش، ریتم کندی دارد ولی به‌تدریج که روایت، اکت‌محور می‌شود، ریتم در اجرا هم مناسب‌تر می‌شود. متن نمایش، روایتگر ذهنی هذیان‌گوست که به‌دنبال عدالت است، کاراکتر نمایش با همین ذهنیت، خود را در برزخ شکست و پیروزی قرار داده و نهایتا به دوزخ شکست می‌برد. نمایش در فرم خود، تحت‌تاثیر نوع روایتش، در مثلث «رئال، نماد، بیان» قرار می‌گیرد، به‌طوری که هم فرم واقع‌گرا دارد، هم از طریق نشانه‌ها (گریم، لباس، نور و میزانسن) سخن می‌گوید و هم با بازی و نورپردازی بیان‌گرایانه (اکسپرسیونیستی)، به توضیح و بیان حالات درونی کاراکترها و تغییرات آنها می‌پردازد، به‌ویژه زمانی که شخصیت اصلی نمایش از طریق حرکات سایه‌اش بر دیوار، درونیاتش را روایت می‌کند. زبان نمایش، چه در روایت و متن (و درواقع در نویسندگی) و چه در اجرا (در کارگردانی و بازیگری) تحت‌تاثیر همان مثلث، توانسته به نوعی پیچیدگی نسبی‌ برسد به‌طوری که روایت را به‌نفع «زودفهمی» مخاطبش قربانی نمی‌کند، اما همین پیچیدگی زبانی نسبی در روایت، در طول نمایش نه‌تنها کامل‌تر نمی‌شود بلکه هرچه به‌سمت انتهای نمایش می‌رود، به‌سمت سادگی و خطی‌شدن روایت سیر می‌کند و همین عدم‌توازن در حفظ پیچیدگی زبان نمایش، باعث شده که اجرا، فاقد ریتمی مناسب باشد. کندبودن یک‌سوم آغازین نمایش، اوج‌گرفتن میانی آن و خطی‌شدن پایان نمایش، نشانه‌های فقدان ریتم مناسب در اجرای نمایش‌ هستند. هرچند به نظر می‌رسد که آسیب ریتمیک نمایش، با اصلاح‌ متن و نیز با اصلاحاتی در اجرا، قابل ترمیم است. نمایش، چه در متن اقتباسی‌اش، چه در فرم اجرایی‌اش و چه در بازی‌های حرفه‌ای‌اش، تلاش معتبر و شایسته‌ا‌ی‌ است که ارزش دیدن دارد. به‌ویژه آنکه تلاش برای اقتباس از یک متن ادبی مشهور، تلاش خوبی برای تقویت‌کردن اثری ا‌ست که به سهم خود، نمایش را از کلیشه‌های رایج و گاه عامه‌پسند تئاتر معاصر، فاصله می‌دهد تا به فرمی حرفه‌ای‌تر و خلاق‌تر تبدیل کند. هرچند یکی از سخنان جالب شخصیت اصلی نمایش، یکی هم این گفته اوست وقتی که می‌گوید: «هروقت دیدی کاری درست نیست، به غریزه‌ات عمل کن.» اما فراموش هم نباید کرد که: با ذهنی پریشان، به عدالت نمی‌توان رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.