استفاده از مواد دینامیک به جای مواد استاتیک در ساختمان
معماران در خدمت تولید سوخت
ترجمه: عبدالله مصطفایی
در کشورهای صنعتی، بخش سوختهای زیستی یکی از بحثهای جذاب و پردامنه در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر است که تاکنون فرهیختگان زیادی را به سمت خود جذب کرده است. در ابتدا این زیستشناسان و شیمیدانها بودند که مطالبی را در مورد این موضوع مطرح کردند و از پتانسیلهای موجود سخن به میان آوردند. بعدها مهندسان شیمی و مکانیک به عرصه این علم پا نهادند و ایدهها را از آزمایشگاهها بیرون کشیده و واحدهای نیمهصنعتی و حتی بزرگ را بنیان نهادند. با رصدکردن تحولات رخداده در کشورهای صنعتی، میتوان دریافت در آیندهای نهچندان دور، سوخت زیستی یکی از ارکان توسعه و رشد این کشورها خواهد بود، ولی متاسفانه هنوز جایگاه آن در کشور ما مشخص نیست. حال بهنظر میرسد کشورهای صنعتی برای پیشبرد این سوختها و حصول به اهداف موردنظر خود، پا را فراتر نهاده و نخبگان معماری خود را فراخواندهاند تا برای تعمیم سوخت جلبکی، راهکارهایی نو ارایه کنند تا در نهایت این فناوری وارد زندگی روزمره مردم شود. معماران نیز برای این موضوع، دیدگاه «استفاده از مواد دینامیک به جای مواد استاتیک در ساختمان» را ارایه کردهاند که دیدگاه جالبی است. چون با این دیدگاه
میتوان از نگاهی نو به بررسی موضوع ساختمان و بحث انرژی مصرفی آن پرداخت. شاید این فرصت مناسبی برای ورود معماران ایرانی به این عرصه باشد. ساکنان یکمجتمع آپارتمانی در شهر هامبورگ آلمان در نظر دارند با تولید نوعی میکروارگانیزم، علاوه بر تامین حرارت مورد نیاز خود، درآمد نیز کسب کنند. این ساختمان پنجطبقه، به ساختمان B.I.Q شهرت یافته است. بعضی معتقدند نمای خارجی این ساختمان شبیه یکتابلوی نقاشی است، ولی تا حدودی شبیه یک نمایشگاه گلوگیاه نیز است، ولی در اصل، این معماری چیزی جز یک مزرعه عمودی برای پرورش جلبک نیست. طراحان این ساختمان، خود را به انرژیهای تجدیدپذیر کاملا متعهد میدانند و گفتند این سیستم پیشتاز در تولید انرژی، میتواند با کشت جلبک، سوخت زیستی بهدست آورد، حرارت تولید کرد باعث ایجاد سایه شود و ساختمان را از سروصدای خیابان حفظ کند و از این لحاظ به نوعی میتوان گفت تاریخساز نیز خواهد بود. «لوکاس ورلاگ» مدیرعامل گروه «کلت» (Colt) است. این گروه زیرمجموعه یک کنسرسیوم قدرتمند است که مبدع این سیستم انرژی بودهاند. او در یک ایمیل در خصوص این سیستم گفته است این ساختمان «یکی از پیشرفتهای برجسته و
مهم در زمینه استفاده از منابع تجدیدپذیر در ساختمانهاست» و میتوان آن را همرده پیشرفتهای فضایی بشر دانست. خلق این ساختمان نتیجه رقابتی است که در سال2009 در نمایشگاه بینالمللی ساختمان ایجاد شد. «رینر مولر» مسوول رسانهای این نمایشگاه بوده است. او میگوید: «شاید در حال حاضر، استفاده از جلبک بهعنوان منبع انرژی دستساز، یکمقدار رویایی بهنظر برسد ولی در 10سال آینده به امری عادی بدل خواهد شد.» همانطوری که ذکر شد، برنده رقابت، فوقکنسرسیومی بود که گروه کلت را بهعنوان یکی از اعضای خود داشت. از رقبا خواسته شده بود؛ در طراحی خود، از مواد هوشمند استفاده کنند یعنی «سیستمها و محصولاتی را بهکار گیرند که رفتار دینامیک از خود بروز دهند و همانند مواد مرسوم ساختمانها، استاتیک نباشند». این ساختمان که با هزینه 58/6میلیوندلار و با چندهدف ساخته شده است، باعث خواهد شد معماری جهان از دیوارسازی با آلومینیوم فاصله بگیرد. در ضلعهای جنوبغربی و جنوبشرقی ساختمان، 129بیورآکتور با صفحات شیشهای تخت قرار داده شده تا محیط مناسبی برای رشد جلبک بهوجود آید. «جان وارم» یکی از طراحان ارشد این سیستم است که از مدیران شرکت مهندسی
Arup نیز بهشمار میرود. این شرکت نیز از دیگر زیرمجموعههای کنسرسیوم یادشده بهشمار میرود. او این بیورآکتورها را یک «مخزن شفاف و محیطی کنترلشده برای پدیده فتوسنتر» توصیف کرده است. (برای اطلاعات بیشتر در این مورد میتوانید به سایت smart geometry.org نیز مراجعه کنید). جلبکها به همراه مواد مغذی مایع به همراه دیاکسیدکربن وارد این بیورآکتورها میشوند تا تکثیر شوند. البته هوای فشرده نیز به این مخازن پمپ میشود تا باعث تسریع در رشد جلبک شده و از تهنشینی و فاسدشدن آنها نیز جلوگیری کند. «وارم» متذکر میشود برای تمیزبودن شیشهها، از تیغههایی استفاده شده که به صورت اتوماتیک این کار را انجام میدهند. این سطوح شیشهای میتوانند دوبرابر کلکتورهای خورشیدی، حرارت را جذب کنند. او میگوید: «آن قسمتی از نور خورشید که توسط جلبک جذب نشده است، باعث ایجاد حرارت میشود. میتوان از این حرارت برای گرمایش آب ساختمان استفاده یا آن را در سیستم زمینگرمایی مستقر در زیرزمین ساختمان ذخیره کرد.» جلبکها را هرازچندگاهی جمعآوری کرده و در مخزنهایی ذخیره میکنند. در ادامه یکشرکت کوچک انرژی، این جلبکها را خریداری کرده و آنها را
در محلی در نزدیکی همین ساختمان تخمیر میکند. محصول این فرآیند، گاز متان است که برای تولید برق به کار میرود. «وارم» میگوید: «این روش تولید برق، مشکلی برای محیطزیست پدید نمیآورد و باعث تشدید پدیده گرمایش جهانی نمیشود.» او معتقد است مجتمعهای دارای 15واحد یا بیشتر، میتوانند این نیروگاه را نیز در خود جای دهند و از برق آن استفاده کنند. طراحان این ساختمان معتقدند اصطلاحا فرم را قربانی کاربرد یا کارآیی آن نکردهاند. «وارم» میگوید: «رنگ سبز حاصل از کلروفیل، در جلبک با حبابهای حاصل از هوای فشرده مخلوط شده و منظرهای شبیه لامپهای تزیینی لاوا (گدازهای) را تداعی میکند. پیش از این تعداد زیادی از مردم شک داشتند که بتوان چنین چیزی را در نمای ساختمان عرضه کرد، اما اکنون این شکوتردیدها برطرف شده است.» البته ایده احداث ساختمانی با بیورآکتورهای جلبکی، تردیدهایی را نیز به همراه داشته است. «وارم» گفته است که شرکت آنها در حال مذاکره با یک شرکت خودروساز است تا این سیستم جلبکی را در کارخانه آنها بهکار گیرد، دلیل اصلی چنین اقدامی نیز این است که هزینههای این فناوری نوظهور، بیشتر از سیستمهای خورشیدی یا سوختهای
مرسوم است. او میافزاید: «از لحاظ هزینههای سرمایهگذاری، نمیتوان این فناوری در حال تولد را با روشهای مرسوم در بازار مقایسه کرد.» او به عنوان مثال به سیستمهای فتوولتائیک خورشیدی اشاره میکند که قیمت آنها تا حد زیادی کاهش داشته است. در این زمینه رییس موسسه سلطنتی معماران انگلیسی پرسیده که «آیا میتوان سرمایهگذاران و بانکهای زیادی را یافت که حاضر باشند روی ساختمانهای جلبکی سرمایهگذاری کنند؟» او میافزاید مشکل میتوان باور کرد که ساخت این نوع ساختمانها فراگیر شود. «دیوید بایلیس» یکی از استادان رشته مهندسی مکانیک دانشگاه اوهایو است که تولید جلبکها را بررسی کرده است. او معتقد است ساختمان جلبکی هامبورگ یک آزمایش مهم در این فناوری بهشمار میرود. او میگوید: «مردم به جلبک مشکوک هستند، دلیلش هم این است که تقریبا با این فناوری ناآشنا هستند. البته همین که این آزمایشها باعث شود مردم فکر کنند که ممکن است این فناوری کارساز باشد، خوب است.» جالب است بدانید دوسال پیش، اداره خدمات عمومی آمریکا (G.S.A) مسابقهای را درخصوص فناوریهای نوظهور با عنوان «رقابت برای نسل آینده طراحیها» برگزار کرد تا رقبا، طرحهایی
برای به صفررساندن مصرف انرژی یک ساختمان قدیمی با عمر 48سال در لسآنجلس ارایه کنند. معماران ارشد این اداره، طرحی را انتخاب کردند که میخواست (با روشی متفاوت از ساختمان هامبورگ)، با نصب لولههای بیورآکتور روی نمای خارجی ساختمان، جلبک را به سوخت تبدیل کند. «آنیکا لاندرونو» یکی از طراحان شرکت Hok و از جمله برندگان مسابقه فوق است. او در طرح خود اشاره کرده که میتوان از دود حاصل از خودروها در آزادراه سانتا آنا (santa ana) به عنوان منبع کربن برای تولید جلبک استفاده کرد. او معتقد است هرچه دیاکسیدکربن بیشتر باشد، لیپید بیشتری در جلبک تولید میشود و میتوان انرژی بیشتری بهدست آورد. «اسکات والزاک» یکی دیگر از طراحان شرکت HOK است. او میخواهد در این زمینه واقعبین باشد. او میگوید: «باید در خصوص آلودگی باکتریایی و یافتن گونههای مناسب که رشد سریع داشته و لیپید قابلاستحصال بیشتری تولید کنند، بررسیهای بیشتری صورت پذیرد.» هزینه، یکی دیگر از موانع رشد فناوری جلبک است. «اسکات» تخمین زده که هزینه تولید هرکیلوواتساعت برق از بیورآکتورهای جلبکی، حدود هفتبرابر برق خورشیدی و 14برابر برق حاصل از سوختهای نفتی است. با
وجود این، «اسکات» شخصا تمایل دارد در پروژههایی شبیه ساختمان جلبکی هامبورگ فعالیت کند. این به آن دلیل است که اگر قابلیتهای فناوریهای جلبکی به اثبات برسد، میتوان شاهد جهش این فناوری بود و از مسیرهای مختلف، انرژی موجود در جلبکها را به دست آورد. در این خصوص شرکت تازهتاسیس Grow Energy نیز در شهر ساندیهگو مشغول فعالیت شده است که موسسان آن جمعی از «فرشتگان سرمایهگذار» هستند و «بیل ریچاردسون» وزیر سابق انرژی آمریکا عضو هیاتمدیره آن است. آنها در نظر دارند دونوع متفاوت بیورآکتور را برای تولید انرژی از جلبک بسازند. قابل ذکر است «فرشتگان سرمایهگذار»، به گروهی از سرمایهگذاران اطلاق میشود که حاضرند از همان مراحل اولیه، روی طرح نوآوران سرمایهگذاری کنند. این شرکت انتظار دارد طی سال آینده، پیشسفارش مشتریان برای سیستم خود (به نام verde) را دریافت کنند. این سیستم بیورآکتوری است که میتوان آن را همانند صفحات خورشیدی روی بام خانهها نصب کرد و جلبک را بهعنوان منبع انرژی به خانوادهها تحویل داد. پیشبینیها حاکی از آن است که این سیستم در سال2015 به خانهدارها تحویل خواهد شد. این سیستم که قابلیت نصب روی سقف
خانهها را دارد، جلبک را پرورش داده و بهصورت خودکار آن را خشککرده و میسوزاند تا از انرژی آن برق تولید شود. این شرکت، قیمت این سیستم بههمراه نصب را حدود 12هزاردلار برآورد کرده و خواهد توانست حدود 35درصد از برق مصرفی توسط یک خانواده متوسط آمریکایی را تامین کند. البته با کوچک و بزرگشدن اندازه دستگاه، قیمت آن نیز تغییر میکند. در ادامه، این شرکت در نظر دارد بیورآکتور Hydral را نیز عرضه کند. در این سیستم، گونهای از جلبک کشت خواهد شد که تحت شرایط خاص میتواند هیدروژن تولید کند. این هیدروژن، ذخیره شده و در هنگام نیاز، از آن استفاده میشود. «توماس کاسبو» مدیر طراحی این شرکت معتقد است: «اگر مدیر ساختمان بخواهد، میتوان این ساختمان را از شبکه برق جدا کرد.» ایده ساختمان هامبورگ و نیز ابداعاتی که در زمینه تکنولوژی بیورآکتورها ارایه شده است، باعث تشویق افراد زیادی برای ورود به این حوزه شده که یکی از این گروهها، معماران هستند. این وضعیت باعث شده انقلابی در نگرش آنان رخ دهد. «تام ویسکامب» یکی از این معماران گفته است: «ما در گذشته سعی داشتیم میکروارگانیزمها، قارچها و گلولای را از محیط ساختمان خارج کنیم،
ولی تحت شرایط کنونی میخواهیم آنها را به ساختمان بازگردانیم.» NewYorkTimes, Apr. 2013
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.