|

سود و زیان ایران از پیروزی انتخاباتی جمهوریخواهان

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به اکثریت دموکرات‌ها در سنای آن کشور پایان داد. اکنون 52جمهوریخواه در مقابل 48دموکرات در سنا قرار دارند و رهبری اکثریت و اقلیت سنا جای خود را با یکدیگر عوض کردند. در اخبار داخلی و خارجی چندبار شنیدم که گفتند به این‌ترتیب از آغاز سال نو مسیحی ریاست سنا به رهبر اکثریت جمهوریخواه می‌رسد که البته درست نیست. رییس سنای آمریکا، آقای‌جو بایدن معاون رییس‌جمهور است که حق رای هم ندارد، مگر در زمانی که نسبت سناتورها درست نصف‌به‌نصف باشد. نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای، نسبت اکثریت را در مجلس نمایندگان نیز از گذشته هم بالاتر برد. به این ترتیب حتی شانس وتوکردن مصوبات پارلمان از سوی رییس‌جمهور کم می‌شود. حال ببینیم نتیجه این تغییر موازنه به سود جمهوریخواهان چه تاثیراتی در رویارویی پارلمان آمریکا با ایران دارد؟ در دید نخست تردیدی نیست که دیدگاه جمهوریخواهان نسبت به ایران منفی‌تر از دیدگاه دموکرات‌هاست. نمی‌توان گفت بدتر یا بهتر است، بلکه منفی‌تر است. منتها چون دموکرات‌ها بیشتر متعلق به گروه‌های بافرهنگ‌تر، تحصیلکرده‌تر و متمدن‌تر جامعه آمریکا خصوصا در ایالات سواحل شرقی و غربی آن کشور هستند، در واکنش‌های خود متین‌تر، عاقلانه‌تر و معتدل‌تر رفتار می‌کنند. در حالی که جمهوریخواهان که بیشتر در میان کشاورزان درونی از تبار مهاجران فقیرترین روستاهای محافظه‌کار اروپایی تابع کلیساهایی به همان اندازه محافظه‌کار و ستیزه‌جو هستند؛ همان‌هایی که دیرتر از همه به برابری نژادی تن دادند و با نفوذ بیشتر در میان سیاستمداران و صاحبان صنایع سنگین و شرکت‌های نفتی در جنگ‌افروزی‌های گوناگون پیشقدم بودند. نباید فراموش کنیم با آنچه طی 35سال گذشته میان جمهوری اسلامی و آمریکا گذشته است، مواضعی که در میان تندروها در ایران اتخاذ شده و ماجرای گروگانگیری تاریخی و برخوردهای نظامی و امنیتی دیگر مانند تخریب سکوهای نفتی ایران در خلیج‌فارس و غرق‌کردن کشتی جنگی و به‌زیرکشیدن هواپیمای مسافری ایرانی، متقابلا کینه‌ای ضدایرانی در دل برخی آمریکایی‌ها پدید آورد. کینه‌ای که در میان نیروهای چپ ایران ریشه‌ای دیرین‌تر دارد و به ماجرای سکوت الزامی آنان در ماجرای سقوط مصدق بازمی‌گردد که صدهاعضو بی‌خبر نظامی و غیرنظامی حزبی اعدام شدند، از همان زمان و به انتقام آن شکست و به همان بهانه کینه و نفرتی حتی شدیدتر از مصدقی‌ها نسبت به آمریکایی ابراز می‌کردند. درست است که آمریکایی‌ها اصولا به اخبار و وقایع محلی و ایالتی بیش از وقایع خارجی اهمیت می‌دهند، ولی نباید لابی اسراییل را فراموش کرد که با بهره‌گیری از برخی سخنان و رفتارهای تندروهای ایران در دولت پیشین موفق شد بیش از همیشه به ایران‌هراسی دامن بزند. ادامه واکنش‌های تندروهای ایرانی حتی پس از روی کارآمدن دولت اعتدالی کنونی نیز زمینه‌هایی برای موفقیت انتخاباتی محافظه‌کاران و تندروهای آمریکایی فراهم کرد. این تندروها حتی در میان دموکرات‌های آمریکا در کنگره نیز رای و نفوذ دارند. در عین‌حال نباید فراموش کرد در خصومت‌ورزی آمریکا نسبت به ایران، رژیم تل‌آویو با تبلیغات ایران‌هراسانه به استناد برخی شعارهای دولت سابق ایران نقش بسیار موثری داشته است. درست است که اسراییل مهم‌ترین متحد آمریکاست، اما توقعات پایان‌ناپذیر آن کشور نه‌فقط برای آمریکا، بلکه برای اروپا نیز خسته‌کننده و پرهزینه شده است. اکنون علاوه‌بر روی‌کارآمدن دولتی اعتدالی و حرفه‌ای در ایران، در ارتباط با فلسطین نیز موقعیت تازه‌ای پدید آمده که شاید در خنثی‌کردن آن ایرادهای بنی‌اسراییلی موثر باشد. به‌‌دنبال جنگ و مقاومت اخیر در غزه، آقای‌مشعل رهبر حماس اعلام کرد تا اسراییل قطعنامه242 شورای‌امنیت را اجرا نکند، نمی‌تواند توقع صلح و سازش داشته باشد. این سخنان با وجود لحن و ظاهری تهدید‌آمیز، معنایی مسالمت‌آمیزتر از همیشه داشت. این خواسته قانونی و متکی به قطعنامه شورای‌امنیت همان چیزی است که اسراییل به‌شدت از آن نگران است. رژیم اسراییل به دودلیل خواهان مطرح‌شدن قطعنامه242 نیست؛ یکی اینکه بهانه مظلوم‌نمایی و پنهان‌شدن در پس بهانه نابود‌سازی خود را از دست می‌دهد و نمی‌تواند در پناه آن به تجاوزات روزمره خود ادامه دهد و دوم اینکه در داخل خود نیز با مشکلات قومی و جمعیتی روبه‌رو است. اکنون دیگر اکثریت مردم اسراییل را اروپایی‌های به اصطلاح «اشکنازی» که تاکنون با شرزگی حاکم بوده‌اند تشکیل نمی‌دهند، بلکه یهودیان خاورمیانه‌ای تشکیل می‌دهند که تشابه فرهنگی بیشتری با همسایگان فلسطینی خود دارند و در این مورد نیز تداوم بحران بهانه‌ای برای تداوم حکومت اقلیت اشکنازی به دست می‌دهد. به این ترتیب، اگر این بهانه داغ نگاه‌داشتن تنور تجاوز از دست اسراییل برود، اقلیت بزرگ عرب‌های اسراییلی و یهودیان درجه‌دوم یعنی مشرقی‌تبار، تدریجا اروپایی‌تباران متفرعن را از دور خارج خواهند کرد و احتمالا به امواجی از مهاجرت آنان خواهد انجامید. برخلاف نکات منفی فوق، نباید رفتار اعتدالی دولت کنونی ایران را که منجر به مذاکرات مستقیم و رفع برخی سوءتفاهم‌ها شد و تحولات کنونی تندروهای داعشی و تکفیری در عراق، سوریه، عربستان، پاکستان و حتی ترکیه را نیز نادیده گرفت. شاید به همین دلایل چندروز پیش وزیر خارجه نروژ اعلام کرد دولت فلسطین باید به رسمیت شناخته شود. به‌دنبال او وزیر خارجه ایتالیا نیز گفت جنگ دیگری در غزه قابل قبول نیست و باید دولت فلسطین را به رسمیت شناخت. به این ترتیب، به‌راحتی نمی‌توان نتیجه گرفت که با اکثریت‌یافتن جمهوریخواهان افراطی و جنگ‌طلب در کنگره آمریکا، شرایط کاملا مطابق میل اسراییل و به زیان ایران پیش خواهد رفت. اگر مذاکرات کنونی ایران و آمریکا در عمان هرچه زودتر به نتیجه نهایی صلح‌آمیز و بی‌زیان برسد، دلیلی ندارد که در برابر آن مقابله شود. آمریکا با ده‌هامساله در این منطقه و در جهان روبه‌رو است و ایران کارهای اصولی ناتمام بسیاری برای توسعه اقتصادی، علمی، صنعتی و اجتماعی خود در پیش دارد. تداوم خصومت‌ورزی و ستیزه‌جویی در منطقه برای هیچ‌طرفی سودبخش نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.