|

گزارش کارگاه مجسمه‌سازی پیشرفته با سنگ

سفر به عمق سنگ

سمیه باقری

سومین کارگاه آموزشی مجسمه‌سازی پیشرفته با سنگ با همکاری نگارخانه آریا و کارخانه سباسنگ، چهارشنبه ٢١آبان به پایان رسید. علاقه‌مندان می‌توانند همین امروز از این آثار در کارخانه سباسنگ، پنج‌کیلومتر بعد از فرودگاه امام‌خمینی‌(ره)، شهرک صنعتی شمس‌آباد دیدن کنند. این کارگاه دوهفته‌ای زیر نظر مجسمه‌ساز برجسته عراقی مقیم لندن، علی جبارحسین برگزار شد و ١٠هنرمند راه‌یافته به این کارگاه آموزشی اجرایی نسیم دهقان، راحیل کریم‌لو، شیدا نوری‌وزیری، فرزانه عبدلی، الهام پویان، مریم عماد، حمیده آتش‌پا، نازلی‌ پورشیرمحمد، مریم بیاتی و نیما جراح امروز آثارشان را به تماشا می‌گذارند؛ آثاری که با موضوع «همجواری» خلق شده‌اند و روایتی انتزاعی از این معنا را به نمایش می‌گذارند؛ این گزارش دیدگاه‌های برگزارکنندگان و برخی هنرمندان حاضر در این کارگاه را بازتاب می‌دهد. رایگان، به نفع خلاقیت آریا اقبال، مدیر گالری آریا درباره نحوه شکل‌گیری این کارگاه‌ها می‌گوید: «ایده شروع کارگاه از گفت‌وگویی که بین من و بابک بهرامی که سال‌های درازی است او را می‌شناسم، شروع شد. داستان به‌اینگونه بود که حدود چهارسال پیش آقای‌بهرامی از فضای خشک موجود در محیط کارخانه سباسنگ گله کردند و من به ایشان پیشنهاد ورود به فضای هنر را دادم. اجرایی‌شدن این ایده در ذهن هردو ما شکل گرفت و به دنبال آن نخستین کارگاه در سال۹۱ برگزار شد.»او درباره دلیل انتخاب سنگ در این دوره اظهار می‌کند: «حقیقت این است که مجسمه‌سازی با سنگ، کار بسیار سختی است به همین دلیل هنرجو‌ها در ایران امکانات کار با سنگ را ندارند. بارها دیده‌ام در سمپوزیوم‌هایی که در آن افراد خارجی حضور دارند، هنرجو‌ها بسیار دقت می‌کنند که ببینند نحوه کار به چه شکل است.» او با ابراز امیدواری از اینکه در کارگاه‌های مجسمه‌سازی پیشرفته بتوان به امکان فعالیت هنرمندان با سنگ کمک کرد، می‌گوید: «در کارگاه‌های مجسمه‌سازی پیشرفته امیدواریم که بتوانیم این نقیصه را جبران کنیم زیرا علاقه و استعداد در بین هنرمندان جوان ایرانی موج می‌زند.» او یادآور می‌شود: «برای شکل‌گیری این دوره فراخوانی انتشار یافت و از میان ١٥٠طرح پیشنهادی، علی جبار‌الحسین این کارها را برگزیدند؛ ما با آگاهی از قیمت بالای سنگ‌ها و نیز هزینه‌های دیگر این کارگاه، ترجیح دادیم بر خلاف دوره پیشین، هیچ شهریه‌ای از هنرمندان دریافت نکنیم تا طرح‌های خلاقانه و پیش‌روی بیشتری به ما رسد.» مجسمه‌سازان ایرانی و فلز علی جبارالحسین، هنرمند مطرح عراقی که هم‌اکنون در لندن اقامت دارد، به‌عنوان سرپرست این کارگاه درباره گزینش آثار می‌گوید: «بسیاری از شرکت‌کنندگان این کارگاه، جوان و بااستعداد هستند؛ کیفیت طرح‌های رسیده و ماکت‌ها به‌ حدی بالا بود که من توان انتخاب نداشتم و اگر امکانات و فضای کار بیشتر مهیا بود، به‌حتم می‌شد علاوه‌بر ١٠هنرمند موجود، دست‌کم چندین‌هنرمند دیگر هم در این ورک‌شاپ حاضر باشند.» او درباره معیار انتخاب آثار اظهار می‌کند: «معیار انتخاب کارها بر اساس تم کارگاه یعنی «همجواری» بوده، اما مساله فرم در اثر برای من بسیار مهم است به همین خاطر در بدو امر شکل و فرم را در اولویت قرار دادم. باید اعتراف کنم بسیاری از مدل‌ها حرفه‌ای بود و من با توجه به جوان‌بودن هنرمندان و کم‌تجربه‌بودن آنها، از آثار متعجب شدم.» جبارالحسین ادامه می‌دهد: «طراحی‌ها خیلی خوب بود بنابراین من سعی کردم مجموعه‌ای از فرم‌های مدور و آثار تندوتیز را در کنار یکدیگر انتخاب کنم. از ابتدا فرم‌هایی را که بافت و ترکیب‌بندی مناسبی نداشت یا بسیار پیچیده بودند، کنار گذاشتم زیرا فکر کردم اگر من به‌عنوان یک هنرمند حرفه‌ای نتوانم این کار را انجام دهم، این هنرمندان جوان نیز نمی‌توانند. بنابراین آنچه که باقی ماند و به کارگاه راه یافت، از نظر بافت، ترکیب‌بندی و کنتراست کارهای بسیار خوبی است.» جبارالحسین سطح آثار را نزدیک به سمپوزیوم تهران می‌داند: «امیدوارم با شور و علاقه‌ای که این هنرمندان جوان دارند و کمک من، کارها به سطح سمپوزیوم تهران نزدیک شود زیرا طرح‌ها بسیار خوب هستند.» او با اشاره به اینکه هنرمندان ایرانی فضای کاری گسترده‌ای دارند، می‌گوید: «زمینه کاری و هنری در ایران بسیار گسترده و باز است که متعاقب آن، هنرمندان بسیاری در این فضا حضور دارد. به نظر من ارتباطات این هنرمندان با دنیا خوب است و از نظر سوژه، تکنیک و ایده کارهای خوبی دارند.» جبارالحسین ادامه می‌دهد: «از سال2007 تاکنون نام‌های جدیدی وارد عرصه هنر مجسمه‌سازی ایران شده که نشان‌دهنده پیشرفت خوبی است اما به نظر می‌آید هنرمندان مجسمه‌ساز ایرانی با فلز بهتر از سنگ کار می‌کنند. شاید به این دلیل که کار حرفه‌ای با سنگ مدت‌زمان اندکی است آغاز شده و به حرکت و تلاش‌های بیشتری نظیر همین کارگاه‌های جدی و پیشرفته نیاز است تا هنرمندان بتوانند به قدرتی برابر با چوب و فلز دست یابند.» مجسمه‌های شهری، ورزش ذهنی شهروندان علی جبار‌الحسین همچنین حیرتش را از اینکه ٩شرکت‌کننده در این کارگاه مجسمه‌سازی، خانم‌ هستند، پنهان نمی‌کند: «متعجب شدم که چرا این اتفاق افتاد؛ واقعیت این است کارهای خوب متعلق به خانم‌ها بود. نمی‌دانم شاید دلیل آن شور و علاقه بیشتر بانوان باشد چرا که مردها بیشتر درگیر امرار معاش هستند و به همین دلیل زنان فضای بازتری برای کار پیدا کرده‌اند.» این هنرمند توضیح می‌دهد: «مسایل مختلفی در حضور پررنگ زنان در هنر دخیل است، اما در مجموع، زنان در ایران خلاق هستند. البته من در زمان انتخاب آثار، اسامی را ندیدم و از خانم‌بودن آنها اطلاعی نداشتم. من کارها را بر اساس قابلیت آثار انتخاب کردم و این موضوع برای من نیز بسیار جالب بود. جبارالحسین هنر مجسمه‌سازی را در ارتباطی تنگاتنگ با خلق‌وخوی مردم جامعه می‌داند: «ما باید مجسمه‌های خوبی خلق کنیم و در فضاهای عمومی به نمایش بگذاریم زیرا این بخش رابطه‌ای تنگاتنگ و متقابل با زندگی هر روز ما دارد. وقتی یک مجسمه در مسیر کار افراد قرار می‌گیرد، به‌نوعی وارد زندگی او می‌شود. درواقع یک مجسمه مانند ورزشی ذهنی است که ذهن و چشم افراد را به کار می‌گیرد مثلا کودکان در راه مدرسه و خانه، تصاویری را می‌بینند که در ذهن آنها ماندگار می‌شود و تا بزرگسالی با آنها باقی می‌ماند بنابراین باید مجسمه‌های حرفه‌ای و خوب بسازیم.» این هنرمند حمایت انجمن‌ها و بخش خصوصی را در رشد مجسمه‌سازی موثر می‌داند: «باید انجمن‌ها از این هنر حمایت کنند تا آثار خوب در معابر عمومی نصب شوند و بتوانند با نگاهی مثبت، بخشی از زندگی مردم شوند.» جبارالحسین سپس به سبک کاری خود اشاره می‌کند: «مهم‌ترین چیز برای من کنتراست است و همواره به سمت کنتراست‌های متمایز علاقه دارم. در واقع این روند در ذهن من پررنگ می‌شود تا در جایی از آن استفاده کنم. این اتفاق مداوم رخ می‌دهد و علاقه من به کنتراست باعث ظهور آن در بخشی از کارهایم می‌شود. کنتراست در مواقعی بخشی از روح و حتی قلبم می‌شود سپس روی کاغذ و بعد روی کار می‌آید به همین دلیل زمان می‌برد اما من طی اجرای کار نیز باز هم به کنتراست می‌اندیشم.» این هنرمند تصریح می‌کند: «در مرحله نخست ماده اولیه چندان برای من مهم نیست بلکه ایده و ساخت مدل در اولویت است البته گاهی در حین ساخت، مواد اولیه مشخص می‌شود، اما گاهی ایده می‌گوید که چه ماده‌ای می‌خواهد. کار من تلفیق مجسمه‌سازی و معماری است و این‌دو را با یکدیگر پیوند می‌دهم.» پیوند معماری و مجسمه‌سازی بابک بهرامی، مدیرعامل سباسنگ و بانی دیگر این کارگاه درباره جنس سنگ این دوره به «شرق» می‌گوید: «در نخستین دوره برگزاری کارگاه، با سنگ تراورتن کار کردیم. در این دوره با سنگ چینی قروه کار می‌کنیم. این دوسنگ رفتار متفاوتی دارند.» او در مورد تفاوت این دوماده اضافه می‌کند: «سنگ تراورتن متخلخل است اما سنگ چینی به هیچ‌وجه تخلخل ندارد و ساب‌پذیری سنگ چینی بالا‌تر است. در همه‌جای دنیا به دلیل اینکه انقباض و انبساط حرارتی مهم است؛ از سنگ تراورتن استفاده می‌کنند که تحمل بالاتری در این زمینه دارد، اما ما این‌بار برای تنوع از سنگ چینی استفاده کردیم و فکر می‌کنم بعد از این هرسال با یک نوع سنگ متفاوت کار خواهیم کرد تا آگاهی مجسمه‌سازان از خصوصیات سنگ‌ها بیشتر شود.» بهرامی با اشاره به اینکه این نوع سنگ‌ها در معادن ایران موجود است، درباره پیشینه استفاده از آنان چنین می‌گوید: «سابقه استفاده از این سنگ‌ها به دوران هخامنشیان و شیرهای سنگی بازمی‌گردد البته در سده اخیر نیز مجسمه سنگی بسیار داشته‌ایم؛ در دوره کنونی بعد از سمپوزیوم نخست مجسمه‌سازی سازمان زیباسازی شهرداری تهران نیز متریال سنگ در فضای شهری بیشتر دیده شده است.» مدیر کارخانه سباسنگ اضافه می‌کند: «یکی از حسرت‌های من این است که چرا آثار هنری در محل زیست ما وجود ندارد و ما با خلأ مشهود در این زمینه روبه‌روییم. امیدواریم این کارگاه، معماران و انبوه‌سازان ساختمانی را متوجه اهمیت حضور اثر هنری در محل کار و زندگی‌مان کند البته ما پس از کارگاه اول موفقیت‌هایی هم در این‌باره داشتیم و چندمعمار خوش‌ذو‌ق، به مجسمه‌سازان کار سفارش دادند، اما این روند باید رشد بیشتری کند و به‌عنوان مطالبه شهروندان از ساختمان‌ها درآید.» نیاز به بازار مصرف حمید شانس، هنرمند مجسمه‌ساز که از نزدیک روند کار این کارگاه را زیر نظر داشت، با ابراز خرسندی از برگزاری چنین دوره‌هایی می‌گوید: «کار در فضاهای جمعی متفاوت است، معمولا اتفاقاتی در آن رخ می‌دهد که نتیجه برآیند روابط اجتماعی است و به نظر من تجربه‌ای که به هنرمند عطا می‌کند، ارزشی به‌مراتب بیش از خلق اثر دارد.» این هنرمند مجسمه‌ساز با اشاره به حضور علی جبارالحسین، هنرمند مطرح عراقی در این دوره از کارگاه اظهار می‌کند: «طبیعتا وجود یک مجسمه‌ساز حرفه‌ای که ایرانی هم نیست و سابقه کار طولانی دارد، مزید بر علت است که فضای سازنده‌تری ایجاد کند. من گمان می‌کنم این فضاها کمک می‌کند درک عمیق‌تری از قابلیت‌های اجتماعی مجسمه‌سازی برای هنرآموزهایی که در کلاس شرکت می‌کنند، شکل گیرد و این مساله اساسی است.» شانس، افزایش ارتباط هنر مجسمه‌سازی با دنیای بیرون را ضروری می‌داند: «وجود مجسمه‌سازهایی که در داخل ایران کار نمی‌کنند، برای این بخش لازم است زیرا این جریان، بسیار بسته و درونی شکل گرفته و تنها در چارچوب توانمندی‌های ایرانی است.» او در مورد بخش خصوصی می‌گوید: «اتصال با بخش خصوصی در این برهه از زمان برای هنر مجسمه‌سازی ضروری است زیرا ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که مبتنی بر شیوه اقتصاد تولید کالای انبوه و سرمایه‌داری است بنابراین هرجریانی از هنر و فرهنگ نیاز به یک زمینه اقتصادی و ارتباط مالی با مجموعه عوامل پیرامون دارد. هرهنری به‌مثابه کالا در عرضه، تقاضا و جایگاه اجتماعی شکل می‌گیرد. به همین علت رشد و استقلال مجسمه‌سازی و جداشدن از دولت، نیازمند اتصال به بخش خصوصی است.» شانس، با تاکید بر اینکه مجسمه‌سازی نیازمند یافتن بازار مصرف خود است، اظهار می‌کند: «مجسمه‌سازی باید بتواند حامیان و مشتریانش را بیابد بنابراین نیازمند تعامل بیشتر با بخش خصوصی هستیم تا مجسمه‌سازی به‌عنوان یک کالا وارد بازار شود. نباید نگران این باشیم که در جامعه‌ای به شکل سرمایه‌داری هنر را به‌مثابه یک کالا ببینیم زیرا این نگاه در نهایت وجود دارد بنابراین چه بهتر که با صراحت بتوانیم مصرف‌کننده بیابیم و با جریان همراه شویم.» بخش خصوصی آزادی عمل می‌دهد محمدحسین عماد، مجسمه‌ساز معاصر نیز از دیدارکنندگان این کارگاه است. او با ابراز خرسندی از برگزاری چنین رویدادی با حمایت بخش خصوصی می‌گوید: «این اتفاق یک شروع مثبت و خوب است زیرا خلق اثر در بخش خصوصی آزادی عمل به هنرمند می‌دهد و فضای هنر را شفاف‌تر می‌کند.» او تصریح می‌کند: «در بخش‌های دولتی گاهی سفارشی‌سازی وجود دارد که باعث می‌شود هنرمندان بر آن اساس کار کنند و حتی آثار بعد از انتخاب تغییر پیدا کند، اما در بخش خصوصی چنین موانعی وجود ندارد. قطعا روندی که امروز شاهد هستیم، از ابتدا اینگونه نبوده و در آینده نیز به سمت بهبود بیشتر حرکت می‌کند اما من معتقدم هنر در آزادی معنا می‌یابد که بخش خصوصی امکان فراهم‌کردن شرایط آن را دارد.» عماد تاکید می‌کند: «هنر به زبان آن مربوط است و من معتقدم مجسمه‌سازی هنری روزمره نیست، بنابراین نباید انتظار داشت کاملا به‌روز و منطبق با خواست روز باشد. معتقدم تفکر انسان و نگاه او به هستی مجسمه‌سازی را شکل می‌دهد و جدای از هنرهای موسمی و مفهومی است که امروزه رایج شده است. به نظر من یک نقاشی یا مجسمه و در کل اثر هنری تجسمی با نگاه به هستی و عمیق‌شدن در این بخش سروکار دارد.» سومین کارگاه مجسمه‌سازی پیشرفته با سنگ در حالی به پایان رسید که قرار است دواثر برگزیده این کارگاه با داوری حمید سوری، حمید شانس و فرشید مثقالی به یک سفر مطالعاتی به یکی از سه‌کشور ایتالیا، ترکیه یا ارمنستان اعزام شوند؛ گویا اواسط آذرماه این دوبرگزیده معرفی می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.