چکمه وصلهدار شمر
احمد مسجدجامعی
در بخش دیگری از این اتاق، سازهای مورد استفاده در تعزیه قرار داشت که آنها را داخل چند چمدان سیاهرنگ و یک جعبهچوبی جا داده بودند. بعضی از این وسایل مربوط به زمان حیات خاله بود که شامل یک شیپور، یکقرهنی، طبل ریز و طبل درشت بود. آقای فرخرو این شیپور را پیش از انقلاب با رقم بالای هزارو500تومان خریداری کرده بود. شیپورزن تعزیه در آن سالها شخصی به نام محمد جاریانی بود. گروه در آن زمان یک ساکسیفون هم داشت که شخصی به نام یعقوبی، مسوول زدن آن بود. خسروشمر نام کوچک او را به یاد نداشت و فقط میدانست که او بعدها در دادسرا مشغول به کار شد. در حال حاضر در اجرای تعزیه چندطبل و دهل، سنج، شیپور و قرهنی استفاده و هرسال که میگذرد به فراخور نیاز وسایلی به این مجموعه اضافه میشود؛ هرچند من نگران کاربرد نامناسب و غیرمعمول موسیقی در این فضاها هستم. علاوهبر این وسایل، چند خفتان هم دیده میشد که آنها را آویزان کرده بودند. خفتان، زرهی است از جنس چرم که آستین ندارد و روی آن را دایرههایی از جنس فلز پوشانده است. این زرهها مخصوص جنگجویان رومی بوده و استفاده آن در تعزیه مربوط به صحنه جنگ موته است که در آن سپاه مسلمانان به
دستور پیامبر اکرم(ص) و به فرماندهی جناب جعفربنابیطالب در منطقهای به نام موته به جنگ لشکریان رومشرقی رفتند. در این جنگ جعفر، برادر حضرتعلی(ع) بعد از قطعشدن دستانش به شهادت رسید. در تعزیه مربوط به این جنگ، سرداران لشکر رومی این خفتانها را به تن میکنند. البته علاوهبر این خفتانها آنها باید کلاهخود خاصی بهسر بگذارند که متفاوت از کلاهخودهای مسلمانان است. در پایین همین خفتانها و روی قفسه، دوکلاهخود، یکی به رنگ قرمز و دیگری به رنگ آبی، وجود داشت که همان کلاهخودهای سرداران رومی بود. این دو کلاهخود بهجای دامنه فلزی ریزبافت که از گردن و قسمت چپ و راست صورت محافظت میکند، دارای دامنهای از جنس چرم بودند. این دوکلاهخود دارای قسمتی تاجمانند بودند که پوشش نرمی از پر زردرنگ روی آن را پوشانده بود. روی تاج کلاهخود آبی، جواهری بدلی قرار داشت. کلاهخود قرمز، جواهر بدلی نداشت اما در پیشانی آن علامتی به شکل یک گاو که شاخهای بلند و تیزی داشت، نصب شده بود. این دو کلاهخود را روی دو بالش زیبا که روی آن گلدوزی و حاشیهدوزی شده بود، گذاشته بودند. خسروشمر برای آنکه نشان دهد این کلاهخود چگونه روی سر قرار میگیرد، یکی از
اینها را روی سرش گذاشت. البته ایشان با آن ریش سفید و بلندی که داشتند، بههیچوجه شباهتی به سرداران رومی پیدا نکردند. آخرین کمدی که در آن را باز کردیم مربوط به چکمههاست که هر یک از افراد به فراخور نقششان آن را به پا میکنند. این چکمه به رنگهای مختلف مشکی، قهوهای (سوخته، کمرنگ و...) و قرمز بودند. رنگ قرمز برای اشقیا و رنگهای دیگر مورد استفاده هردو دسته اولیاخوانها و اشقیاخوانهاست. در این میان، یک جفت چکمه قهوهایرنگ وجود دارد که یکلنگه آن وصله خورده و معلوم است سالیان سال است از آن استفاده میکنند. خسروشمر توضیح داد این چکمه را خودم که نقش شمر را دارم به پا میکنم و آن را، پیش از انقلاب داشت و به علت استفاده زیاد سوراخ شده اما آن را دور نینداخته و با وصله تعمیر کردهام. کاملا واضح بود تمامی وسایل اینجا بهخوبی مراقبت و نگهداری میشوند و وسیلهای را بهدلیل کهنگی دور نمیاندازند بلکه آن را تعمیر و مجددا استفاده میکنند. این نکته بسیار جالب بود زیرا با وجودِ آمدن تجهیزات و لباسهای جدید و بهروز در این زمینه، این گروه همچنان استفاده از وسایل قدیمی را ترجیح میداد. خسروشمر تمام کمدها و کشوها را به ما
نشان داده و دیگر وسیلهای باقی نمانده بود که ندیده باشیم. فقط وسایلی همچون طشت، چرخ نخریسی و... روی کمدها دیده میشد که مربوط به صحنههای مختلف تعزیه همچون ایام فاطمیه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.