گذر از «نفی» به «تعداد»
احمد شیرزاد . استاد فیزیک دانشگاه
فرآیند مذاکرات هستهای ایران و شش قدرت جهانی در حدود یکسال اخیر، رشد چشمگیری را نشان میدهد و میتوان به حصول توافق جامع هستهای خوشبین بود. آنچه از خبرها، منابع نزدیک به مذاکرات و نقلقول مقامات شرکتکننده در گفتوگوها به دست میآید این است که برخلاف گذشته، بحث بر سر رسیدن به درک مشترک نیست؛ بلکه نوعی درک مشترک میان طرفین حاصل شده است. این به آن مفهوم است که طرف مقابل، خواهان برچیدهشدن برنامه هستهای ایران نیست و پذیرفته که ایران میتواند نوعی برنامه هستهای داشته باشد. بیانیه اخیر مشترک آمریکا و فرانسه، ناظر بر همین مساله بود. ایران تاکید کرده که درصدد استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای است و طرف مقابل هم تا حد زیادی این واقعیت را تایید میکند و این، نکته مهمی است. دیدگاه افراطی سالهای گذشته این بود که ایران به اتهام غیرقابلاعتمادبودن، هیچ نوع برنامه هستهای را نباید دنبال کند و سران رژیم اسراییل هنوز هم دنبال احیا و تقویت چنین دیدگاهی در جامعه بینالمللی هستند؛ اما تلاش «تلآویو»، تقریبا هیچ خریداری در جهان ندارد. در سمت ایران هم پذیرش واقعبینانهای در دولت جدید شکل گرفته که نمیتوان بدون جلب
رضایت جامعه جهانی و تفاهم و تعامل، برنامه هستهای را پیش برد و انتظار داشت همه کارهای کشور هم بدون وقفه، به پیش رود. این نکته در جمله تاریخی آقای روحانی در ایام تبلیغات انتخاباتی وجود داشت که «سانتریفیوژها باید بچرخد اما چرخ زندگی مردم هم بچرخد». نگاه تند اولیه و حتی مانورهای «دلواپسان» کاهش یافته و مخالفتهای رسانههای تندرو نیز کاسته شده است چرا که سمتوسوی تصمیم مجموعه نظام به سمت حلوفصل مساله است. «درک مشترک» طرفین مذاکره سبب شده تا موضوع محل اختلاف، به کمیت و تعداد غنیسازی و سانتریفیوژها، خلاصه شود که البته موضوع مهمی است اما در قیاس با گذشته که هر یک از طرفین، بیانیه سیاسی خود را میخواند و مذاکرات را ترک میکرد، تفاوت رفتار بسیار معناداری را نشان میدهد. آنطور که گفته شده تقریبا مسایل فیمابین به رشته تحریر درآمده و جای اعداد خالی است که باید روی آنها توافق نهایی صورت گیرد. در این مرحله که اکثر مسایل، موانع و راهحلها مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، نیاز به یک تصمیم سیاسی مانده که نیاز به شجاعت همه طرفها دارد. برداشت نگارنده این است که اگر با مذاکرات فعالانه برخورد شود و کشورهای دیگر به
ایفای نقش موثرتری بپردازند، رسیدن به توافق امری ناگزیر است که نمیتوان این مهم را نادیده گرفت. حتی مقامات سیاسی کشورهای مذاکرهکننده مقابل ایران صراحتا اعلام میکنند که نمیخواهند به پیش از مذاکرات بازگردند. بیشینه خواست ایران، حفظ تعداد سانتریفیوژ فعلی است و گرنه نیاز لازم برای رسیدن به تولید صنعتی با توجیه اقتصادی، بیش از اعداد فعلی است. بهلحاظ سیاسی، دموکراتهای ایالاتمتحده بهدنبال کسب حداکثر امتیاز در قبال حداقل هزینه هستند. افکارعمومی ایران هم توقعات مشابهی دارند و امتیاز کسبشده در فرآیند 12ساله هستهای، حساسیت قابل درکی را برای ایرانیان پدید آورده است. سخنان دیروز رییسجمهور نیز ناظر بر همین مساله است که غیرمستقیم به آمریکا میگوید، مسایل حاصل از انتخابات اخیر «کنگره» و «سنا» را در درون خودشان حل کنند و ایران ملزم نیست تا پیامد رقابتهای سیاسی داخلی آمریکا را متقبل شود. اصل حل مساله و رفع تحریمها پیروزی بسیار بزرگی برای ایران خواهد بود و اگر توافقی در چارچوب منافع ملی به دست آید، جامعه بدون هیچ تبلیغی، با دیده بسیار مثبت به آن مینگرد. البته رییسجمهور در سخنان روز گذشته تاکید داشتند که ایران
تعدیلهای لازم را در درخواستهای خود صورت داده است و در فضای بعد از توافق احتمالی میتوان نیاز هستهای واقعی را مورد بررسی قرار داد و براساس آنچه به دست میآید برنامهریزی کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.