کجاست آن فیروزهِ اصل نیشابور؟
سعید برآبادی: میگویم اصل است؟ و جواب میدهد اصلاصل! و بعد بهجای اثبات حرفش، درباره خواص سنگ فیروزه میگوید که آرامشبخش است و درمان دردهای قلب. من اما به نوشتههای روی مقبره خیام خیرهام که از بیوفایی دنیا میگوید و خوشبودن به هر بهانهای. نیشابوریها اما مدتهاست که برای خوشبودن، دل از فیروزه کندهاند و شهری که روزی معدن فیروزه جهان بوده حالا در پای مقبره خیام و عطارش، فیروزه چینی، فیروزه بدل و فیروزه اصل اما بهدردنخور فروخته میشود. این تمام ماجرا نیست. آنچه که از معدنهای غنی فیروزه نیشابور به دست میآید در مشهد خریدوفروش شده، ساخته و پرداخته شده و حتی بازار مخصوص دارد. درعوض چه گیر نیشابوریها میآید؟ داناییمقدم، یکی از کارشناسان این حوزه به «شرق» میگوید: «هیچ! فیروزه نیشابور در مشهد خریدوفروش میشود.» ترکها یکشبه ره صدساله رفتند؛ با سریالهای کممایه، بهانه تبلیغ جواهراتشان را در تمام دنیا فراهم کردند و امروز، فیروزه حقیرتر از همیشه و ارزانتر از آنچه که واقعا میارزد میان عدهای خاص دستبهدست میشود و نیشابوریها تنها بهرهای که از آن دارند، پسوندی است در انتهای نام شهرشان و بس!
کارگاههای کوچک تراش و پرداخت فیروزه و حتی ساخت جواهر یکییکی در حال نابودی هستند. علی رزاقی، نیشابوری قدیمی که این کار را از پدرش به ارث برده به «شرق» میگوید که چهارسال است در صنف دیگری مشغول به فعالیت شده و اگر سفارش دندانگیری باشد آن را در خانه آماده میکند. شغل تازه او، فروش لوازم خانگی است: «کار فیروزه در نیشابور امنیت شغلی ندارد. در مشهد به یک برند تبدیل شده و سودآوری آن هم فقط مال تاجرهاست. در نیشابور باید شغلی داشت که اقتصاد زندگی تامین شود، حفظ مشاغل قدیمی مثل همین تراش سنگ یا ساخت جواهرات دستی امروز با کارخانههای بزرگ چینی، ترک و ایتالیایی غیرممکن است.» در ایران و دیگر کشورهای مسلمان، عقیق یمن بیقیمت است اما داناییمقدم که سنگشناس خبرهای است میگوید عقیق بایگ خراسان هیچچیزی از عقیق یمن کم ندارد. یمنیها سالهاست که با چنگودندان چسبیدهاند به این کالای صادراتیشان که در ایران نمونههای مشابه فراوان دارد، ما اما نتوانستهایم، سنگی که دوهزارو500سال قدمت دارد و نافش را با نیشابور بریدهاند حفظ کنیم. ناچار از آن اقتصاد سرپای پیشین، آنچه برای نیشابور در چنته مانده، همین پسرکی است که روی یک
جعبه کارتنی، بدلیجات چینی میفروشد با فیروزههای تقلبی و اصرار دارد که اصلاصل است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.