|

شتابان به‌سوی افراط‌گرایی

سیاستمداران اروپایی و آمریکایی اخیرا به مناسبت پیروزی‌های سازمان‌های تروریستی و اشغال یک‌سوم از مساحت عراق و یک‌چهارم از مساحت سوریه ابراز پشیمانی کرده‌اند که باید از ابتدای بحران سوریه موضع قاطعی می‌گرفتند؛ یعنی دقیقا از زمانی که دولت سوریه علیه معترضان از خشونت استفاده کرد. اما از آن زمان تاکنون این سیاستمداران به گفته خودشان صرفا به یک اعلام عدم مشروعیت نظام سوریه بسنده کرده و در موارد دیگر موضعی غیرجدی و بیشتر تماشاگرانه نسبت به تحولات سوریه داشتند. چه‌بسا این سیاستمداران تحت‌تاثیر موضع اسراییل بوده باشند که به آنها توصیه می‌کرد بگذارید سوری‌ها خودشان، کشورشان را ویران کنند و بگذارید اختلافات بین گروه‌های مخالف نیز روز‌به‌روز بیشتر شده و به جایی برسد که دیگر راهی برای اصلاح آن وجود نداشته باشد. به‌این‌ترتیب موضع اروپا و آمریکا در سه‌سال بحران سوریه پر از ابهام و درعین‌حال به‌صورت باری‌به‌هرجهت بود. رفته‌رفته گروه‌های مردمی جامعه سوریه به حاشیه‌ رانده شده و شرایط برای ورود تروریست‌ها از اقصی‌نقاط جهان به سوریه فراهم شد بدون اینکه چنین افرادی از سوی مردم سوریه طرد شوند. حتی در مواردی آنها مورد استقبال قرار گرفته و به‌عنوان منجی از آنها تجلیل شد. در ادامه این روند بود که دیدیم تشکل‌هایی مثل «داعش» و «النصره» یا سایر تشکل‌های تروریستی پا به عرصه وجود گذاشته و روزبه‌روز بر قدرت و قوتشان افزوده شد؛ تشکل‌هایی که دست به اجتهاد در حوزه‌های دین ‌‌زده و قوانین و مقررات و مجازات‌هایی را باب کردند که هیچ ارتباطی با اسلام نداشت. آنها علاوه‌بر ترویج خشونت به‌عنوان یک سبک زندگی یا سنت مبارزاتی و اصول جنگی، دین را بازیچه خود قرار داده و دست به جنایات بی‌سابقه‌ای زدند. در این میان اهل‌سنت عراق به‌دلیل مشکلاتی که با دولت «نوری‌المالکی»، نخست‌وزیر سابق عراق داشتند و از برخی حقوق مسلم خود محروم بودند و بارها مورد تحقیر و ستم قرار گرفته بودند به این گروه‌ها روی خوش نشان دادند و حاضر به پذیرش آنها شدند. از این‌رو دیدیم برخی گروه‌هایی که به‌دلیل ارتکاب جنایات متعدد از سوریه رانده شده بودند، توانستند در عراق برای خود جایگاه تازه‌ای پیدا کنند. امروز این نگرانی وجود دارد که اگر همین رفتارها استمرار پیدا کند، توده‌های گسترده‌ای از مردم به‌ویژه جوانان نه‌تنها در سوریه و عراق بلکه در کشورهای مختلف عربی به طرفداران تشکل‌های تروریستی تبدیل شوند. این گرایش نه به‌دلیل علاقه ذاتی به این گروه‌ها بلکه به دلیل انتقام‌گیری از کسانی است که تصور می‌کنند آنها را تحقیر کرده یا به ‌حاشیه ‌رانده و در کل نسبت به سرنوشتشان بی‌توجهند. بخشی از این جوانان به نفس عملکرد داعش و النصره نگاه نمی‌کنند، بلکه به این نگاه می‌کنند که به‌هرحال این گروه‌ها مشغول مبارزه با نظام‌های حاکم بر عراق و سوریه یا کشورهای اروپایی و آمریکا هستند. طبعا نمی‌توان از عامه مردم و به‌خصوص جوانان انتظار داشت که استراتژی‌های سیاسی را بشناسند و به پیچیدگی تحولات سیاسی پی برند یا بدانند اگر برای مثال داعش پیروز شود چه فاجعه‌ای در انتظار منطقه خواهد بود. سیاست نزد توده‌های عوام همان‌چیزی است که به‌طور مستقیم با منافع روزمره آنها گره می‌خورد و آنها دیگر هیچ‌کاری به استراتژی‌های بلند‌مدت ندارند. بی‌توجهی اروپا و آمریکا نسبت به بحران سوریه موجب کشتارها و فلاکت‌هایی شد که به این سادگی قابل‌جبران نیست. طی سه‌سال بحران سوریه تاکنون صدهاهزارنفر کشته و میلیون‌هانفر آواره شده و میلیون‌هانفر دیگر به بدبختی و مصیبت افتاده‌اند، وقتی دیده می‌شود گروه‌هایی با نام داعش یا النصره و... ادعای مبارزه با نظام‌های دیکتاتوری را داشته و می‌گویند حقوق مردمان محروم را مطالبه خواهند کرد یا با تمام کسانی که ملت‌ها را تحقیر می‌کنند در شرق یا غرب مبارزه خواهند کرد، چگونه می‌توان انتظار داشت که داوطلبان جدیدی به این گروه‌ها ملحق نشوند؟ روشن است که با ملحق‌شدن این داوطلبان جدید بر قدرت و نیروی این گروه‌ها افزوده خواهد شد و آن‌وقت دولت‌های اروپایی، آمریکایی، روسیه، دولت‌های عربی و غیرعربی همه‌وهمه در ورطه‌ای بزرگ و هولناک خواهند افتاد؛ ورطه‌ای که دیگر خروج از آن بسیار دشوار خواهد بود. عدم‌رویارویی جدی این دولت‌ها با گروه‌های تروریستی، توده‌های مردم و به‌ویژه جوانان را بیشتر دچار یأس و نومیدی خواهد کرد. روند تحولات تاکنون به‌گونه‌ای بوده که صرفا حل بحران‌های سوریه و عراق را به تعویق انداخته است. همین امر موجب پیچیدگی بیشتر این بحران‌ها شده و در مقابل، گروه‌های تروریستی توانسته‌اند با استفاده از آب‌های گل‌آلود طعمه‌های خود را شکار کنند. اگر این سهل‌انگاری‌ها همچنان استمرار پیدا کند، بعید نیست که منطقه در کل وارد دورانی شود که باید آن را «دوران‌داعش» توصیف کرد؛ دورانی که قطعا به‌نفع آمریکا یا اروپا یا کشورهای منطقه نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.