برندهای مد و لباس حتی از فرش تبریز نیز گرتهبرداری میکنند
جای خالی مولفههای ایرانی در مدهای لباس
حیدر چکاوی
ایرانیان از چندهزارسال پیش طراحی لباس خاص به خود را داشتهاند؛ این را لوحها، کتیبهها و آثار تاریخی بهجا مانده از قرون و اعصار بهخوبی نشان میدهند؛ طراحیهایی که بخشی از آن مختص به فرهنگ و باورهای ایرانی بوده و بخشی از آن هم وامگرفته از اقوام، همسایگان و کشورهایی بوده که یا به آنها تاختهایم یا آنها بر ما تاختهاند. لباس و پوشش ایرانی طی چندهزارسال بهتدریج تغییراتی داشته تا به امروز و بهخصوص در یکقرن اخیر که از همه المانها و ساختار پیشین خود به طور کامل دور شده است. فرینمقدم یکی از طراحان لباس است که در این مورد میگوید: «بنا بر شواهد تاریخی بیش از سههزارسال پیش طرحی از یک ایزدبانو روی یک جام وجود دارد که لباسی خاص با فرم برگ درختان بر تن دارد.» فرین در ادامه میگوید: «هرچند ممکن است این لباس زاییده تخیلات طراح آن جام باشد، اما بههرحال باز نشاندهنده یک طراحی است. با توجه به شواهد تاریخی در دورههای مختلف لباس ایرانی، با کموبیش تغییراتی، لباسهای منحصر به ایرانیان را طراحی میکردند.» این نوع طراحی که در هردوره با تغییراتی به شکل و فرم خاص از لباس سلسلههای ایرانی بدل میشد تا دوره قاجاریه
ادامه داشت. نوع پوشش مردم ایران در دوره قاجار به بهخصوص بعد از سفر ناصرالدینشاه تحتتاثیر مد غربی قرار گرفت و از آن تاریخ تاکنون با روند مد غربی پیش میرود. مد در یکقرن اخیر به یک صنعت تبدیل شده، افراد زیادی در سرتاسر دنیا در این حوزه سرمایهگذاری میکنند و بازار تجاری خوبی دارد. سرمایهگذاران ایرانی هم از این قاعده مستثنا نیستند؛ سرمایهگذارانی که به جای سرمایهگذاری روی تولید داخلی پوشاک و مد تنها از ترکیه، چین و دوبی به صورت انبوه لباس وارد ایران میکنند. یک سرمایهگذار ایرانی که خواست اسمی از او برده نشود، در مورد این رویکرد واردکنندگان درخصوص واردات بیرویه پوشاک از کشورهای خارجی و دلیل نبود رغبت در زمینه تولید و طراحی داخلی گفت: «من طراح نیستم، تنها در این زمینه دنبال سرمایهگذاری کوچکی هستم. کارها و سلیقه وطنی به دلیل اینکه بسیار سرهمبندی و بزندررو هستند، مورد پسند من نیستند. همین کارهای ساده و خیلی سطحی که خلاقیتی در کارها دیده نمیشود، با قیمت خیلی گرانی برای خریدار تمام میشود. من بهعنوان سرمایهگذار ترجیح میدهم روی کارهای غیرایرانی سرمایهگذاری کنم.»همیشه افراد جامعه در هربخش و زمینهای
به دنبال خلاقیت و نوآوری هستند؛ چیزی که زاییده تخیلات انسانها باشد و در عینحال مناسب با فرهنگ و اجتماعی که در آن هستند. خلاقیت در طرح یک لباس هم یکی از همین علاقهمندی انسانهاست که تنوع در طرح و رنگ لباسها که این روزها تعیینکننده مد است، به صحنه رقابت بین برندها بدل شده است. جریان هفتههای مد که هرساله در چهار گوشه دنیا برگزار میشود، بیشتر دنیا را تحتتاثیر خود قرار میهد. چیزی که بیشتر از همه در مد موردتوجه قرار میگیرد، خلاقیت است. برندهای مطرح دنیا با توجه به محیط پیرامون خود و الگوبرداری از آنها خلاقیت و نوآوری خود را در زمینه توجه به خواست مخاطب یا شکلدادن به علایق و ذهنیت آنها و عرضه طرحهای جدید و پیشرو یا بازآفرینی و زندهکردن طرحهای قدیمی به معرض نمایش میگذارند. برند فرانسوی هرمس یکی از برندهای مطرح دنیاست که در حوزه مد و لباس حرفهای زیادی برای گفتن دارد. این برند در سال2012، مجموعه پاییزه خود را با الهامگرفتن از نقشونگارههای فرش تبریز به هفته مد ارایه داد. طراح برند هرمس طرح فرش تبریز را روی پارچه پیاده کرده و با همان پارچه کالکشن پاییزه خود را به روی استیج برد. این کار خلاق در
ایران با بازخوردهای متفاوت و گاه دوگانه روبهرو مواجه شده. اکرم بایه، یکی از طراحان مدرسین حوزه مد، در این مورد میگوید: «شرق از دوران رنسانس مورد توجه غرب بوده و غربیها همواره از منابع شرقی الهام میگرفتند. اما اینکه چرا برند هرمس یکی از برندهای مطرح دنیای مد از این گنجینه ایرانی استفاده کرده و دور از چشم طراحان ایرانی مانده، باید بگویم بیشتر طراحان ما سطحینگر هستند و بیشتر چشمشان به دست دیگران است. بیشتر طراحان ما منتظر میشوند تا یک برند کار جدید خود را ارایه دهد و بعد از آن الگوبرداری کنند.» مد مخاطبان خاص به خود را دارد در آخرین مرحله از بحث جریان مد، مخاطبان به عنوان آخرین حلقه از یک زنجیره هستند. شروع زنجیره، طراحان به عنوان الگودهندگان و ایدهپردازان هستند. سرمایهگذاران، تولیدکنندگان، دوزندگان و در نهایت عرضهکنندگان دیگر حلقههای این زنجیره هستند. اما در نهایت این مخاطب و استفادهکننده است که اقبال یا بیعلاقگی به مد را تعیین و از آن استقبال میکند یا نسبت به آن بیتوجه خواهد ماند. این روزها که خیلی از مخاطبان ایرانی به دنبال نقشونگارهای ایرانی و سنتی هستند، چیزی که برای ما مانده،
نقشونگارهای فرشهایمان است که در برند هرمس دیده میشود. با این حال، آیا مخاطب ایرانی هم موافق این الگوبرداری هرمس از طرحهای ایرانی است یا نه؟ ریحانه صفیخانی، بانوی میانسال ایرانی و مقیم کانادا، پیشتر از این، اخبار کالکشن هرمس که با الهام از فرش تبریز را شنیده بود، در این مورد میگوید: «من وقتی کار هرمس را دیدم، این نوع طراحی و آن تولیدات را برای خودم نپسندیدم ولی دختر جوانم از این کار استقبال کرد و از آن هم استفاده کرده است.» خانم شفیعی شهروندی که از این موضوع اطلاعی نداشته، با دیدن عکسهایی از کالکشن2012 هرمس میگوید: «نه، من از این کار اصلا خوشم نمیآید و هیچوقت حاضر به پوشیدنش نیستم.»کالکشن هرمس در بین مخاطبان ایرانی با بازخوردهای گوناگون و گاه دوگانه مواجه شده است. مژگان میرزاده که یکی از ایرانیان علاقهمند به مد است، در اینباره میگوید: «من وقتی این کار را دیدم، خیلی خوشحال و شگفتزده شدم از اینکه یک کار ایرانی با تفکرات غربی در دنیای مد ارایه شده، اما با توجه به همه خوشحالیای که داشتم حاضر نیستم از این لباسها بپوشم.» این تضاد برای همه صادق نیست و افراد دیگری هم دوست داشتند کارها را بخرند و
بپوشند. برندها و طراحان و تولیدکنندگان در سراسر دنیا از المانها و طرحهایی از سراسر دنیا استفاده میکنند. این طرح ممکن است نشانههایی از قوم مایا یا طرحهای فرش ایرانی باشد یا تایپوگرافی عربی، فارسی، هندی یا حتی نگاهی به اتفاقات و حوادث پیرامون. در آخرین گوتهبرداریهای اینچنینی، برند معتبر H&M در هفته پیش لباسی برای بانوان به بازار ارایه کرد که مشابهتهای فراوانی با نوع پوشش زنان مبارز کرد داشت؛ زنانی که در عراق و سوریه علیه داعش میجنگیدند و این الگوبرداری برای تولید یک محصول با واکنشهای مثبت و منفی بینالمللی همراه بود. آنچه در این میان مهم است، اینکه تولیدکنندگان بینالمللی بهشدت در حال مطالعه و زیروروکردن آداب، فرهنگها و نقشهای مختلف در سراسر جهان هستند؛ چه نوع پوشش اسکیموها و چه نوع پوشش مردمان آفریقا و آسیا و دیگران؛ اقوام و ملتهایی که از دستمایههای بومی و ملی خود بنا بر دلایل متعدد غافل ماندهاند تا کسی برای استفاده تجاری و اقتصادی سراغ داشتههایشان بیاید. در این میان، شاید برندهای ایرانی نیز به این مساله علاقهمند شوند و در بازار جهانی شرکت داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.