|

تخطی از مصوبه کمیسیون امنیت ملی برای فعالیت در بافت تاریخی

تهدید میراث اصفهان با آزادسازی خیابان آقانجفی

سمیه قنبری

خرداد سال گذشته انتشار یک‌خبر، دوباره میدان نقش‌جهان را در سرخط خبرها قرار داد. خبر عبارت بود از آغاز اجرای عملیات ساخت خیابانی در فاصله 50متری مسجد شیخ‌لطف‌الله. این البته در حالی بود که میدان نقش‌جهان مدت‌ها بابت ساخت برج جهان‌نما در حریم این اثر تاریخی خبرساز بود. ماجرا از این قرار است که گویا شهرداری اصفهان بناست با استناد به‌وجود گذرگاهی 12 تا 14متری در طرح تفصیلی شهر، خیابانی با عرض حدود 24متر را برای کاهش ترافیک محدوده میدان نقش جهان احداث کند؛ خیابانی که بنابر گفته نجفی، شهردار منطقه سه‌اصفهان، تاکنون بیش‌از 70درصد آن آزاد‌سازی شده است. هرچند پیگیری‌ها برای مصاحبه با نجفی، شهردار منطقه سه‌اصفهان، بی نتیجه بود، اما به‌استناد اطلاعاتی که مدیر روابط‌عمومی شهرداری منطقه‌سه ارایه کرد، برای آزادسازی مسیر اجرای پروژه خیابان آقا نورالله ‌نجفی باید 12هزارو401مترمربع عرصه، تملک و آزاد‌سازی شود که تاکنون شهرداری حدود 70درصد آن را انجام داده است. برهمین اساس تا پایان سال‌جاری سه‌هزارو554مترمربع عرصه باقیمانده نیز آزاد‌سازی خواهد شد. همچنین شهرداری منطقه‌سه تاکنون دومیلیاردو580میلیون‌تومان برای آزاد‌سازی پروژه هزینه کرده و در بودجه سال‌جاری چهارصدمیلیون‌تومان دیگر برای ادامه روند آزاد‌سازی تخصیص داده شده است. اما شهرداری اصفهان درحالی با استناد به طرح تفصیلی میلیاردهاتومان از بودجه شهرداری را صرف انجام این پروژه کرده است که طبق ماده‌سه و چهار قانون شورای امنیت کشور، این اقدام منوط به گرفتن استعلام از سازمان میراث‌فرهنگی بوده است. در قانون شورای امنیت کشور، مصوب 28/3/81 آمده است: «شهرداری‌های سراسر کشور موظفند در هر موردی که راسا اقدام به عملیات عمرانی می‌نمایند یا مجوز آن را صادر می‌کنند و مکان عملیات به‌نحوی از انحاء مشمول ضوابط حفاظت اعلام‌شده از سوی سازمان میراث‌فرهنگی می‌باشد، باید نظر سازمان میراث‌فرهنگی را استعلام نموده و براساس آن اقدام نمایند». همچنین «شورایعالی شهر‌سازی و معماری و کمیسیون موضوع ماده‌پنج تاسیس شورایعالی کلیه نظرات سازمان میراث‌فرهنگی کشور را در مورد ضوابط آثار تاریخی فرهنگی در طرح جامع و تفصیلی شهر لحاظ خواهد کرد.»به‌علاوه، طبق ماده الحاقی 102قانون شهرداری‌ها، «اگر شهرداری در هنگام طرح و اجرای برنامه‌های مربوط به توسعه معابر و تامین سایر احتیاجات شهری به آثار باستانی برخورد، مکلف است موافقت وزارت فرهنگ‌وهنر را جلب نماید و شهرداری‌ها مکلفند نظرات و طرح‌های وزارت فرهنگ را راجع به نحوه حفاظت آثار باستانی، میزان حرایم، مناظر ساختمان‌ها و میدان‌های مجاور آنها رعایت نمایند.» در مورد فعالیت شهرداری‌ها در بافت تاریخی به صراحت تعیین‌تکلیف شده است. بر همین اساس رسانه‌ها شهرداری اصفهان را در مورد اینکه چگونه بدون کسب مجوزهای قانونی اقدام به آزادسازی عرصه برای احداث خیابان کرده است، مورد پرسش قرار داده‌اند. «مرتضی سقاییان‌نژاد»، شهردار اصفهان در دیدار با اهالی منطقه‌سه در پاسخ به این پرسش‌ها گفته است: «قضاوت‌هایی که در رابطه با احداث این محور در برخی رسانه‌ها منتشر شده ناجوانمردانه است.» به اعتقاد او این اظهارات در شأن‌ومنزلت اصفهان نیست و باید در این زمینه، انصاف و عدالت را توأم با اطلاعات درست مدنظر قرار داد. او اضافه کرده است که این منطقه یکی از مناطقی است که چشم‌وچراغ شهر اصفهان محسوب می‌شود چراکه بیشتر آثار و بناهای تاریخی، مذهبی و فرهنگی، از جمله مسجد جامع، میدان امام‌علی(ع)، میدان امام(ره)، بازار بزرگ، مراکز علمی و حوزه علمیه در این منطقه قرار دارد و اگر اصفهان به‌عنوان پایتخت جهان اسلام انتخاب شده به‌دلیل شأن‌ومنزلت این منطقه است.» شهردار اصفهان در سخنانش بر این نکته که خیابان آقا نورالله نجفی در طرح تفصیلی شهر با گذر ۱۲ تا ۱۴متر به تصویب رسیده و تمام مستندات لازم موجود است، تاکید دارد؛ اما برای این پرسش که چرا شهرداری اصفهان برای اجرای طرحی تفصیلی که هنوز برای اجرا، ابلاغ نشده اینچنین شتابان است، تاکنون پاسخ روشنی نداده است. درحالی شهرداری اصفهان از وجود مستندات قانونی برای اجرای خیابان آقانجفی سخن می‌گوید که تاکنون به درخواست سازمان‌های میراث‌فرهنگی، ‌صنایع‌دستی‌وگردشگری استان و اداره کل راه‌وشهر‌سازی برای بررسی مستندات در کمیسیون ماده‌پنج، پاسخی از سوی شهرداری اصفهان داده نشده است. «محمود محمودزاده»، مدیرکل راه‌وشهر‌سازی استان اصفهان، دراین‌باره می‌گوید: «طبق مصوبه شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، مورخ 13/5/1393مقرر شد تا موضوع احداث خیابان آقا نجفی پس از بررسی مستندات شهرداری توسط کارشناسان سازمان میراث‌فرهنگی درخصوص لزوم احداث این خیابان در بافت واجد ارزش تاریخی در کمیسیون ماده‌پنج بررسی و نتیجه آن ظرف دوماه اطلاع‌رسانی عمومی شود». محمودزاده ادامه می‌دهد: «در این مدت مکاتباتی با اداره کل میراث‌فرهنگی و شهرداری انجام شده است اما تاکنون هیچ پاسخی دریافت نشده است.» او با اشاره به ثبت جهانی میدان نقش‌جهان در فهرست آثار جهانی می‌گوید: «شهرداری باید مستندات خود درخصوص لزوم احداث خیابان در این محدوده را اعلام کند تا میراث پس از بررسی و کار کارشناسی و تطبیق آن با قوانین بین‌المللی و ملی در مورد آن اظهارنظر کند.» او با بیان اینکه طالبیان معاون میراث‌فرهنگی کشور در بازدید از میدان نقش جهان اعلام کرده که برای هرگونه فعالیت در این محدوده باید با یونسکو هماهنگی شود، می‌گوید: «کمیسیون ماده‌پنج در حال حاضر پیرو نامه مورخ 23/1/93 شورایعالی معماری‌وشهر‌سازی و بنا به درخواست سازمان میراث‌فرهنگی تا بررسی مستندات توسط سازمان میراث فرهنگی از طرح موضوع در کمیسیون ماده‌پنج خودداری کرده تا نظر نهایی میراث در این خصوص اعلام شود.» «ناصر طاهری»، معاون میراث‌فرهنگی استان اصفهان نیز با بیان اینکه میراث پس از بررسی مستندات شهرداری درخصوص لزوم احداث خیابان آقانجفی تصمیم‌گیری خواهد کرد، می‌گوید: «به‌دلیل قرارگرفتن خیابان در بافت واجد ارزش تاریخی، شهرداری باید مجوز کمیسیون ماده‌پنج را برای احداث خیابان دریافت نماید و لازمه دریافت مجوز، ارایه مستندات است؛ مستنداتی که باید از سوی کارشناسان میراث بررسی و طبق قوانین و ضوابط ملی و بین‌المللی برای آن تصمیم‌گیری شود.» طاهری در ادامه با تاکید بر اینکه تاکنون شهرداری هیچ‌گونه مستندانی را به کمیسیون ماده‌پنج ارایه نکرده است، می‌گوید: «وقتی مستندانی ارایه نشده چگونه انتظار دارید که میراث درخصوص احداث خیابان موافقت یا مخالفت خود را اعلام کند.» به‌گفته «محسن مصلحی»، رییس سابق اداره کل میراث‌فرهنگی‌، صنایع‌دستی‌وگردشگری استان اصفهان، «دیگر زمان آنکه با یک‌کلمه نه افکارعمومی را پشت‌سر خود متوقف کنیم گذشته است و باید در حوزه میراث فرهنگی به مردم پاسخ‌های روشن داده شود» با این حال همچنان پس از گذشت شش‌ماه از طرح موضوع درخصوص خیابان آقانجفی در شورایعالی معماری‌وشهر‌سازی هر مدیری پیگیری و بررسی موضوع را وظیفه سازمان دیگری می‌داند؛ موضوعی که سبب شده تا شهرداری از این فرصت برای تملک و آزاد‌سازی خانه‌های اطراف میدان، ساکنان منطقه را تحت‌فشار قرار دهد. میراث فرهنگی اعلام می‌کند وظیفه این سازمان نیست که پیگیری کند و کمیسیون ماده‌پنج باید مستندات را از شهردای اخذ کند. در مقابل، مدیرکل راه‌وشهر‌سازی استان، این را وظیفه خود نمی‌داند و می‌گوید شهرداری باید برای بررسی مستندات را به میراث ارایه دهد. در نهایت بیش از شش‌ماه است که مسوولان استان اصفهان هریک به شیوه‌ای توپ را در زمین دیگری می‌اندازد و وظیفه پیگیری را به دیگری محول می‌کند و در این بین شهرداری تنها به استناد طرحی که هنوز برای اجرا ابلاغ نشده در حال تخریب بخشی از باارزش‌ترین بافت تاریخی جهان است؛ بافتی که با تخریب آن، بخشی از هویت و فرهنگ اصفهان برای همیشه فراموش خواهد شد. به طور حتم در صورت ادامه روند موجود، اتفاق سال74 و تخریب حمام خسرو آقا توسط شهرداری اصفهان برای احداث ادامه خیابان استانداری این بار به منظور ساخت گذرگاهی به امید کاهش ترافیک شهر، مسجد شیخ‌لطف‌الله را در معرض تهدید و تخریب جدی قرار می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.