چشم «بهار عربی» روشن
محمدعلی عسگری
در خبرها آمده بود که حامیان و خانواده دیکتاتور سابق لیبی سرهنگ معمر قذافی قصد بازگشت به لیبی و در واقع؛ قصد بازگشت به قدرت را دارند. این خبر را «احمد قذافالدم»، عموزاده و عضو سابق شورای رهبری لیبی و یکی از افراد نزدیک به سرهنگ در دوران زمامداریاش در گفتوگو با نشریه تایمز بیان کرده است. به گفته این خونآشام (لقبی که مردم لیبی به او میدادند) اعضای خانواده سرهنگ قذافی دارند خود را آماده میکنند تا در صورتی که نیروهای دولتی بتوانند کنترل تمامی مناطق تحت تصرف شبهنظامیان مسلح را بهدست گیرند، دوباره به کشورشان بازگردند. او ضمن اعتراف به اشتباهات نظام سابق گفته است هر حکومتی اشتباهاتی دارد، اما اشتباهاتی که نظام سابق مرتکب شد، بیسابقه بوده است. سرهنگ معمر قذافی در سال2011میلادی از حکومت برکنار و بهطرز فجیعی کشته شد. بعد از رفتن او تا مدتی «شورای انتقالی» و یک «دولت موقت»، عهدهدار امور در لیبی بود و بعد از برگزاری انتخابات «مجلس موسسان»، صفبندیها و کشمکشهای سیاسی در این کشور دهان گشود. این کشمکشها هماکنون به جایی رسیده که در این کشور، همزمان، دومجلس و دو دولت وجود دارد که هیچیک دیگری را بهرسمیت
نمیشناسد. بعد از انقلاب، دوجریان سیاسی در برابر هم قدعلم کردند؛ یکی مرکب از شخصیتهای تکنوکرات پرورشیافته در دامن نظام سابق بود و دیگری انقلابیون تازه به قدرترسیده که بهصورت شبهنظامیان مسلح قبایلی و با تفکرات سلفی خودنمایی میکردند. این درگیریها تا آنجا پیش رفته که برای ضربهزدن به هم، برای مثال گروههای شبهنظامی حاضر میشوند فرودگاه بینالمللی «طرابلس» را با آشیانه هواپیماهای مسافربری و خود هواپیماها به آتش بکشند. این خبر را کنار خبر دیگری بگذارید که اعلام شد علیعبدالله صالح دیکتاتور برکنارشده یمن روز جمعه از طرفداران خود خواست در اعتراض به تحریمهای بینالمللی علیه او در مرکز صنعاء تظاهرات برگزار کنند و حزب کنگره حامی او در بیانیهای تند و تهدیدآمیز گفت با تمام توان از رهبر محبوب خود دفاع خواهد کرد. علیعبدالله صالح که بیش از 30سال بر یمن حکومت کرد، متهم به ایجاد آشوب در این کشور البته اینبار به اتفاق حوثیهای شیعه است. صالح در ششجنگ با حوثیها جنگید اما حالا با بالارفتن از نردبام آنها دوباره به عرصه تحولات سیاسی یمن بازگشته و میخواهد قدرت از دسترفته را دوباره تصاحب کند. صالح تنها زمانی
حاضر به ترک قدرت شد که در کنار گوشش یعنی در کاخ ریاستجمهوری بمب منفجر شد و سروصورتش را به آتش کشید که برای درمان مدتی میهمان بیمارستانهای ریاض بود. او سرانجام تحتفشار مردم یمن که انقلاب کرده بودند و طرفهای خارجی و در نهایت با گرفتن یک مصونیت قضایی حاضر به ترک قدرت شد. باز این خبر را کنار خبر دیگری درباره تونس بگذارید که مهد جنبشهای موسوم به «بهار عربی» بود زیرا برگزاری انتخابات پارلمانی اخیر، شکست بزرگی را برای «جنبش النهضه» به رهبری «راشد الغنوشی» رقم زد. اما شکست بدتر از آن؛ هنوز در راه است. به این دلیل که تحولات جاری این کشور به سمتی میرود که حزب «ندای تونس» مرکب از مقامات نظام سابق رژیم دیکتاتوری زینالعابدینبنعلی بهزودی قدرت را بهصورت کامل در این کشور قبضه خواهد کرد. تونس تنها جایی بود که همگان آن را موفقترین الگوی جنبشهای بهار عربی معرفی میکردند و تا اینجا هم نسبت به سایر کشورها آرامتر و روندی سالمتر داشته است. اما اگر در انتخابات آینده ریاستجمهوری، قائد السبسی برنده شود، دیگر کار تمام است و نظام گذشته با سلام و صلوات دوباره بر اریکه قدرت نشسته است. آنجا به بعد است که باید حزب
النهضه تکلیف خود را روشن کرده یا بهصورت یک اپوزیسیون قانونی در مجلس بماند یا به عرصه درگیریهای سیاسی و چهبسا نظامی کشیده شود. به همین ترتیب؛ میتوان تحولات مصر را هم مرور کرد؛ جایی که در آن «محمد مرسی»، رییسجمهور برآمده از «انقلاب ژانویه» مردم با یک کودتا؛ برکنار و به زندان افتاد و در عوض شخصیتهای وابسته به نظام سابق در پناه ژنرالهای ارتش دوباره قدرت را بهدست گرفتند. بسیاری از مردم مصر نیز بهدلیل نگرانی از تکرار تجربه سایر کشورهای بهار عربی و جلوگیری از فروغلتیدن جامعه به ورطه هرجومرج، ناامنی و نزاعهای داخلی بیپایان قدرت نظامیان را ارج نهاده و بر دیده منت گذاشتند تا ببینند بعد چه میشود؛ بعدی که از هماکنون دارد خود را در عملیات تروریستی صحرای سینا و حتی کنار و گوش کاخ ریاستجمهوری مصر در قاهره نشان میدهد. این داستان چهارکشوری است که جنبشهای بهارعربی در آنها به برگوبار نشست وگرنه کشور سوریه که در آن بهار عربی به خون کشیده شد که ماجرای دیگری است و به گفته برخی تحلیلگران، درگیریهای سوریه رفتهرفته میرود تا کلید یک جنگ تمامعیار و فراگیر (البته نه جهانی بلکه در چارچوب خاورمیانه) را بزند.
درست است که جنبشهای «بهار عربی»، پردهها را کنار زد و قعر جوامع عرب خاورمیانه را نشان داد، دستکم، عریان این واقعیت را برملا کرد که نظامهای دیکتاتوری حاکم بر این منطقه به غیر از اینکه خود هریک نقشی عروسکی داشتند، جوامعشان را هم بهصورتی مدیریت کردند که تنها روکشی از مدرنیسم داشت و آنچه در زیر جریان مییافت، یک عقبماندگی تاریخی و فرهنگی تاسفبار به درازای دوقرن بود. هماکنون در مورد برخی کشورها مانند سوریه، عراق و لیبی گفته میشود جوامع این کشورها در حال بازگشت به دوران ماقبل دولت مدرن بوده و باید از این پس شاهد قدرتگیری گروهها به جای دولتها باشیم. اما این تنها کافی نیست. تحولات اخیر منطقه خاورمیانه میرود تا یک واقعیت تلخ دیگر را هم آشکار کند و آن اینکه به قول مولانا جلالالدین رومی چه «مارهای فسرده»ای در کمین بوده و کسی از آنها خبر نداشت. این اژدها یا مارهای زهرآلود و مسمومکننده یکی پس از دیگری در حال بیدارشدن هستند. پس چشم بهار عربی روشن!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.