|

«کنگره»‌ای برای جمهوریخواهان

اردشیر زارعی‌قنواتی

نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در روز سه‌شنبه چهارم‌نوامبر با شکست سخت دموکرات‌ها در شرایطی اعلام شد که دولت «باراک اوباما» در عرصه داخلی و خارجی روزهای حساس و سرنوشت‌سازی را می‌گذراند. طبق این نتایج جمهوریخواهان ضمن اینکه توانسته‌اند اکثریت قاطع خود در مجلس نمایندگان را با فاصله241 در مقابل174 کرسی افزایش دهند، موفق شده‌اند تا کرسی‌های خود در سنا را از 45 به 52کرسی رسانده و اکثریت مجلس سنا را هم در اختیار بگیرند. این در شرایطی است که دموکرات‌ها که تا قبل از این انتخابات 53کرسی حزبی و دوکرسی مستقل را در اختیار داشتند هم‌اینک تنها به 43کرسی حزبی و دو کرسی مستقل حامی دموکرات‌ها قناعت کرده‌اند. نتایج انتخابات 39فرمانداری که همزمان با این انتخابات انجام شد نیز غرقابی برای دموکرات‌ها بود چرا که فرمانداری 26 ایالت به‌دست جمهوریخواهان افتاد و تنها 13فرمانداری در دست دموکرات‌ها باقی ماند. این نتایج فراتر از پیش‌بینی‌های اولیه درخصوص شکست دموکرات‌ها بوده است چنانچه آنان حتی در ایالت‌های سنتی دموکرات چون کارولینای‌شمالی و آیوا نیز دستان خود را به علامت شکست بالا بردند. نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نشان می‌دهد که در طول دوسال باقی‌مانده از دوره ریاست‌جمهوری اوباما، جمهوریخواهان با دراختیارداشتن کامل کنگره می‌توانند مانع از تصویب و به‌ثمررسیدن یا حتی تجدیدنظر در بسیاری از طرح‌های راهبردی دولت دموکرات از جمله طرح بیمه‌های همگانی، قانون مهاجرت، طرح‌های مالیاتی و تدوین بودجه در حوزه سیاست داخلی و برنامه‌های رییس‌جمهوری از جمله روابط با روسیه و توافق جامع حول پرونده هسته‌ای ایران در حوزه سیاست خارجی شده و قوه مجریه کشور را فلج کرده و اوباما را در موقعیت آچمز قرار دهند. هرچند که معمولا انتخابات میان‌دوره‌ای در ساختار سیاسی آمریکا در شرایط افت محبوبیت رییس‌جمهوری همواره جناح اپوزیسیون را در موقعیت برتری قرار می‌دهد اما این شکست سخت دموکرات‌ها یک دریای توفانی را در مقابل اوباما قرار می‌دهد که باید کشتی شکسته خود را در آن هدایت کند. از این پس رییس‌جمهوری با ازدست‌دادن کامل کنگره برای پیشبرد حداقلی سیاست‌های خود تنها می‌تواند از اختیارات ریاست‌جمهوری برای اجرای سیاست دولت یا وتوی قطعنامه‌های کنگره استفاده کرده یا اینکه بنا بر اقتضای شرایط جدید با تجدیدنظر اصولی در سیاست‌های دولت خود به یک‌نوع سیستم شراکتی حول مصالحه اساسی با جمهوریخواهان رضایت دهد. در صورت تمایل اوباما برای استفاده از اختیارات ریاست‌جمهوری جهت پیشبرد بعضی از برنامه‌های خود در حوزه داخلی و خارجی وی ضمن اینکه باید وقت بسیاری برای چالش نفسگیر با کنگره صرف کند، باید آماده باشد تا با معضلات بسیاری در عرصه ساختار سیاسی کشور و چالش قانون اساسی مواجه شود. از آنجا که در ساختار تعریف‌شده و تقریبا بسته سیاسی آمریکا یک وحدت و اشتراک منافع راهبردی بین دو حزب وجود دارد هرگونه چالش و اختلاف بیشتر در حوزه سیاست‌های تاکتیکی بروز و ظهور می‌کند که به‌دلیل نوع سیاست‌بازی رهبران کنگره و کاخ‌سفید آنچنان بزرگنمایی و حساسیت‌برانگیز می‌شود که بعضا حتی به تعطیلی چندهفته دولت نیز کشیده می‌شود. هرچند که در حوزه سیاست داخلی از این پس دست اوباما برای پیشبرد برنامه‌های خود تا حدودی بسته‌تر از قبل است اما به‌دلیل وضعیت دوقطبی کنونی در جامعه آمریکا راه برای مانور و در منگنه‌قرار‌دادن جمهوریخواهان برای ساکن شماره‌یک کاخ‌سفید بازتر بوده و چنانچه اوباما بر سیاست‌های رفاه اجتماعی طیف چپ‌تر حزب دموکرات متمایل شود می‌تواند با بهره‌گرفتن از عناصری از مبارزه طبقاتی تا حدود زیادی نومحافظه‌کاران را در تقابل با طبقات کارگری و متوسط جامعه قرار دهد. در وضعیت دوم همانگونه که این‌روزها بازار تعارفات سیاسی و مانور روی همکاری‌های دوحزبی در خصوص منافع ملی و اشتراکات بین جمهوریخواهان و دموکرات‌ها داغ است، چنانچه اوباما سیاست مصالحه و نزدیک‌شدن به مطالبات جمهوریخواهان را برای روغن‌کاری چرخ زنگ‌زده دولت در پیش گیرد به همان گردابی سقوط می‌کند که قبلا احزاب سوسیال دموکرات اروپایی در مقابل جناح راست تجربه کرده‌اند. این نیز یک واقعیت و درست است که جمهوریخواهان در انتخابات به پیروزی قاطع دست یافته‌اند و از این پس کنترل کامل کنگره را در دست دارند اما کار سخت آنان درست از همین زمان شروع می‌شود. جمهوریخواهان در این دور از انتخابات هیچ برنامه و سیاست منسجم و شفافی را ارایه نکرده و بیشتر در یک فضای «سلبی» حول عدم‌محبوبیت کنونی اوباما سرمایه‌گذاری کرده بودند. در وضعیت جدید رای‌دهندگان و توده‌های آمریکایی از این پس جمهوریخواهان را تنها در مقام اپوزیسیون غیرمسوول نگاه نمی‌کنند و انتظاراتی در چارچوب ارایه برنامه‌های مدون و پاسخ به مطالبات خود حداقل در حوزه سیاست داخلی از آنان خواهند داشت. آنچه امروز و پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره برای دولت اوباما از اولویت اساسی برخوردار است در حوزه سیاست خارجی و به‌خصوص پرونده هسته‌ای ایران و مبارزه با داعش در خاورمیانه است. شواهد موجود و اظهارنظرهای جدید از سوی اوباما و «جان کری»، وزیر امور خارجه آمریکا نشان می‌دهد که آنان به‌خوبی بر این موضوع واقف بوده و سعی دارند تا قبل از 24نوامبر به توافق جامع با ایران برسند. رهبران ایران و آمریکا در شرایط جدید به‌خوبی باید درک کنند که در صورت عدم‌توافق در این مهلت با توجه به فضای جدید سیاسی در کنگره کار به مراتب سخت‌تر و شاید در کوتاه‌مدت ناشدنی‌تر باشد که به همین دلیل باید به این تاریخ به‌عنوان آخرین فرصت مطلوب نگاه کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.