|

انتظار فزاینده پیرامون «سیاست داخلی»

جواد اطاعت . استاد دانشگاه و فعال سیاسی

دولت‌یازدهم و آقای ‌روحانی از امتیازات قابل‌توجهی برخوردار هستند که حمایت نخبگان فکری، اجرایی و سیاسی را با خود دارد. رییس‌جمهور از تجارب بالایی برخودار است و سیاست و حکومت را به‌خوبی می‌شناسد و قدرت چانه‌زنی بالایی دارد. به‌علت تحصیلات در غرب علاوه بر ایران، دنیای غرب را نیز می‌شناسد و فردی عملگراست، اما آنچه در این یک‌سال‌وچندماه گذشته خود را نشان داد و البته علاوه بر نخبگان، بسیاری از آحاد جامعه هم از آن بی‌اطلاع نبودند، عمق مشکلات بود و همان‌طور که ایشان در چندنوبت گفته، مشکلات کشور فراتر از آن چیزی است که خیلی‌ها تصور می‌کردند. چه در حوزه سیاست خارجی و چه در حوزه داخلی. به‌ویژه مشکلات اقتصادی که علاوه بر مسایل داخلی از جمله افزایش نقدینگی، فضای کسب‌وکار، تورم، بیکاری و حتی پرداخت یارانه نقدی و حاشیه‌های قابل‌توجه آن، شرایط خاصی پدید آمده است. در این شرایط، حساسیت نسبت به عملکرد دولت در حوزه سیاست داخلی که بخش عمده‌ای از آن در حوزه عملکرد مجموعه وزارت کشور قابل پیگیری است، شرایط را متفاوت کرده است. مساله‌ای در فرهنگ سیاسی ایران به‌صورت نهادینه‌شده‌ای وجود دارد و آن انتظارات بالا از دولت روحانی است که اگر در کوتاه‌مدت امکان تحقق این انتظارات نباشد، این موضوع ممکن است باعث سرخوردگی شود. مشابه آن را در مشروطه، در ملی‌شدن صنعت نفت و در دوره اصلاحات دیده‌ایم. ایرانیان انتظار دارند در کوتاه‌مدت مشکلات درازمدت آنها حل‌وفصل شود و چون چنین چیزی عملی نیست، باعث ایجاد دلسردی و سرخوردگی می‌شود. ایرانیان باید بدانند فرآیند توسعه، فرآیندی بطئی و کند و نیازمند استقامت، پایداری و تداوم است. با شرایط پدیدآمده در هشت‌سال دو دولت گذشته، نباید انتظار داشت یک‌دولت ظرف چهار یا هشت‌سال بتواند کشور در حال توسعه‌ای که ده‌هامشکل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و سیاسی دارد را تبدیل به کشوری توسعه‌یافته کند، بنابراین این انتظارات غیرواقع‌بینانه است و این نگرانی را ایجاد می‌کند. مردم ما باید با تنگناهای دولت آشنا باشند و در حد مقدورات از دولت منتخب خویش انتظار داشته باشند. مطالبات نیز در بدنه حامی دولت، امری طبیعی است. تردیدی وجود ندارد اصلاح‌طلبان از اتفاقی که در عرصه سیاسی کشور رخ داده، خرسندند و تلاش می‌کنند انتظارات از دولت را واقعی کنند و انتظار معجزه نداشته باشند. درعین‌حال، اصلاح‌طلبان در عین پشتیبانی و حمایت از روحانی باید استقلال خود را حفظ کنند و با شناخت دقیق از گفتمان روحانی باید انتظارات خود را معقول و منطقی کنند. به‌هرحال، این انتخابات (و اغلب ادوار انتخابات ریاست‏جمهوری در ایران) بر مبنای شکاف «طرفداران وضع موجود/ مخالفان وضع موجود» قابل‌تحلیل است. در چنین شرایطی، طبیعتا بین مخالفان وضع موجود - گرچه گرایش‏های فکری متفاوتی داشته باشند- «اتحادی طبیعی» به‌وجود می‏آید؛ یعنی لزومی ندارد پیش‌نویسی رسمی بین نیروهای مختلف سیاسی نوشته و امضا شود و بر مبنای آن اتحادی صورت گیرد. رییس‌جمهوری بر «گفتمان اعتدال» تاکید دارد و این مساله در حوزه سیاست داخلی هم مدنظر ایشان قرار است. از دومنظر می‌توانیم به این موضوع نگاه کنیم: نخست از منظر فکری و فلسفی و دوم از منظر سیاسی و عملگرایانه. از نظر فکری و فلسفی گفتمان اعتدال می‌تواند برآیندی از آزادی و عدالت باشد. همان‌گونه که می‌دانیم، در سده‌بیستم دوگفتمان آزادی و عدالت یکی در غرب و دیگری در شرق مقابل هم صف‌آرایی کردند. نتیجه آن شد که در غرب از جمله آمریکا تاکید بر آزادی با توجه کمتری به عدالت باعث شکاف طبقاتی و بحران‌های ادواری اقتصادی شد و تاکید بلوک شرق (از جمله شوروی و اروپای شرقی) بر بحث عدالت اجتماعی متاثر از مارکسیسم آزادی را به محاق برد و باعث ایجاد یک نظام توتالیتر در دوره مدرن شد. در دهه‌های اخیر متاثر از نظریات کسانی چون جان راولز عنوان می‌شود عدالت و آزادی نه‌تنها در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه عدالت بدون آزادی و آزادی بدون عدالت نمی‌تواند خوشبختی انسان‌ها را تامین و تضمین کند. به عبارتی رابطه بین آزادی و عدالت نه‌تنها همبستگی مکانیکال، بلکه دارای پیوستگی ارگانیکال است یا به تعبیری آزادی و عدالت حتی دو روی یک‌سکه نیست، بلکه آلیاژهای تشکیل‌دهنده یک‌سکه هستند. با این تعریف آزادی عین عدالت و عدالت عین آزادی است؛ برای مثال اگر شما حق دارید برای بیان و نشر افکار خود حزب و روزنامه داشته باشید، عدالت حکم می‌کند این حق را برای دیگری نیز قایل شوید. این عین آزادی است. حال اگر از منظر فکری و فلسفی خارج شویم، این گفتمان از نظر سیاسی نیز قابل‌توضیح است و می‌توانیم توضیح دهیم و آن اینکه گفتمان اعتدال همان‌گونه که اشاره شد، برآیندی از محافظه‌کاری و اصلاح‌طلبی است. در عین حال که نه محافظه‌کاری و نه اصلاح‌طلبی است. به اعتباری این گفتمان می‌خواهد با نفی افراط و تفریط، میانه‌روی را در فضای سیاسی ایران ساری و جاری کند. به‌نظر می‌رسد دولت همچنان در تلاش برای ارایه مدلی نزدیک به این رویکرد، در عرصه سیاست داخلی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.