|

لحن تصویری «آرایش غلیظ»

فیلمبردار تنهایی

علی‌اصغر کشانی

یکی از ویژگی‌های «آرایش غلیظ» فیلمبرداری آن است. «آرایش غلیظ» اثری با لوکیشن‌های زیاد با یک تولید پرتنوع از داخلی-خارجی‌های در حرکت (خودرو، قطار، کشتی و...) گرفته تا فضاهای بسته پرماجرا و داینامیک (هتل، سیرک، سالن فرودگاه، برج میلاد، خانه‌ها و...) است. جانمایه حفظ لحن چنین فیلمی را می‌توان مدیون تسلط برازنده در شناخت نورپردازی دراماتیک و حد و اندازه غلظت رنگ‌ها و بهره‌گیری از فهم فضا و استفاده درست از نورهای طبیعی و مصنوعی دانست. این اولین همکاری برازنده با حمید نعمت‌الله است که با دست‌ودلبازی سعید سعدی تهیه‌کننده اثر، 50درصد فیلم در کیش و بندرلنگه فیلمبرداری می‌شود. برازنده که قصد داشته فیلم را به‌صورت دیجیتال و با دوربین «الکسا» یا «رد اپیک» فیلمبرداری کند، مجبور می‌شود به‌سمت نگاتیوهایی که تاریخ مصرف آنها مهم‌ترین مشکل دوران تحریم‌های ایران برای فیلمبرداران است، برود. بنیاد سینمایی فارابی نگاتیوهای حساسیت 500فوجی را به او می‌سپارد و برازنده با در اختیارداشتن دوربین «آری‌کم»، از ساختمان پرقدمت سی‌تیر، خارج می‌شود؛ ورود و انتخاب نگاتیو برای فیلمبرداری «آرایش غلیظ»، حساسیت کار را، هم برای او و هم گروه، بالا می‌برد. تفاوت سنت فیلمبرداری با نگاتیو بر خلاف دیجیتال، به‌خاطر عدم تعدد برداشت‌ها، گروه را ملزم به دقت و وسواس بیشتری می‌کند. امکانات دیجیتال این فرصت را به فیلمبردار و در پی آن سایر گروه می‌دهد که کارشان را آزادانه‌تر و گاه بی‌قیدوبند‌تر انجام دهند، چون ضبط روی «هارد»، خاطری آسوده برایشان ایجاد می‌کند و افراط در این فرآیند هم گاه بی‌دقتی و سهل‌انگاری در برداشت‌های اولیه به وجود می‌آورد که گاه فرآیند تولید را درازمدت می‌کند؛ «آرایش غلیظ» از نظر پروسه تولید به جهت حضور نگاتیو، این ویژگی را دارد که مختصات و ابعاد سنتی تولید را بر گروه تحمیل کند و به نظر، خود برازنده هم از این وضعیت راضی باشد. او که دانش‌آموخته چندسبک و مکتب فیلمبرداری پرتنوع در ایران است، دستیاری بزرگانی چون نعمت حقیقی، مهرداد فخیمی، حسین جعفریان، محمود کلاری، عزیز ساعتی و بهرام بدخشانی را در کارنامه‌اش به ثبت رسانده و از جمله فیلمبردارانی است که خیلی درست و منطقی در سینما رشد کرده است. سابقه او نشان می‌دهد از اوایل دهه60 با پیوستن به گروه‌های فنی فیلمبرداری (با داریوش عیاری در شبح کژدم و محمد زرفام در هی جو و...) و سینه‌موبیل (رهایی، گاوخونی، دختری با کفش‌های کتانی، ابروآفتاب و...) تا دستیاری حتی برای نسل‌های میانی‌تر (حمید خضوعی‌ابیانه، حسن کریمی و...) توانست خود را به شکلی طبیعی و پله‌پله از دستیاری ساده به مدیری توانمند و باتجربه در حوزه فیلمبرداری تبدیل کند؛ فیلمبرداری ایده‌آل که در یک سیر سه‌دهه‌ای، به پختگی‌های لازم می‌رسد و از اواخر دهه80 با «هفت‌دقیقه تا پاییز» سمت مدیر فیلمبرداری را به دست می‌آورد. حالا و با گذشت سومین‌سال از دهه90، هشت‌اثر شاخص از برازنده تاکنون دیده‌ایم که «آرایش غلیظ» یکی از آنهاست. اوایل این دهه بود که او با قرارگرفتن پشت دوربین نخستین فیلم علی مصفا (پله آخر)، توجه علاقه‌مندان به حوزه فیلمبرداری را به خود جلب کرد. تلاش او برای رسیدن به فضاهای درونی (حس‌ها، روابط، هذیان‌ها، ناامیدی‌ها و...) و بیرونی (عدم قطعیت‌ها، خامی رنگ‌ها، نورهای طبیعی و...) فیلم با آن رنگمایه متمایل به تنگستن، فضاهای ابری و داخلی‌های بسته که او با پرهیز از نورهای پرکننده به آن واقعیت بخشیده بود، تنها بخشی از استعدادهای فیلمبرداری خوش‌قریحه و آینده‌دار را نوید می‌داد. فیلمبرداری که هم به درک مابه‌ازاهای شاعرانه و جنبه‌های معمایی پله آخر پی برده بود و بر همین اساس خود را منطبق با مولفه‌های پیچیده و فرمالش کرده بود هم اثری برگرفته از روایتی غیرخطی و بیانی ذهنی را با نورهایش به کنکاشی درونی و مابه‌ازاهایی بازیگوشانه تبدیل کرده بود. او فیلم را با ته‌مایه قهوه‌ای و نرم‌کردن فضا به اتمسفری برگرفته از خاطره‌ها و جنبه‌های نوستالژیک نزدیک می‌کند. برازنده که اثر قبلی‌اش «هفت‌دقیقه تا پاییز» را با دوربین از رده‌خارج‌شده BL4 فیلمبرداری می‌کند، اینجا از دوربین «آتون» بهره می‌گیرد، سال بعد او به گروهی که علی سرتیپی برای «جیب‌بر خیابان جنوبی» جمع‌وجور کرده بود، می‌پیوندد و نشان می‌دهد «پله آخر» یک اتفاق نبوده، برازنده در«جیب‌بر خیابان جنوبی» تهران دهه80 را به سنت نوآرهای چرک و سیاه دهه50 آمریکایی نورپردازی می‌کند؛ اثری که انعکاس‌دهنده اوج تنهایی و تک‌افتادگی آدم‌هایی با عشق‌ها، دلواپسی‌ها و شکست‌ها شد. فضای پلشت فیلم جز با نورپردازی و رنگمایه‌های پیچیده و پرکنتراست برازنده چگونه می‌توانست به دنیای فردی تبهکار خرده‌پای فیلم نزدیک شود. او با دوربینش بیننده را به درون روابط لرزان و نفسگیری می‌برد که هجوم جیوه‌ای‌های محزون در آن انبوهی از تباهی با خود دارد. سکانس نفسگیر تراکینگ سرقت پسر از دختر در فروشگاه، اوج بلندپروازی و جاه‌طلبی برازنده است تا نشان دهد دستیاری او در«خیلی دور خیلی نزدیک » و «درباره الی» چه تجربیاتی به او آموخته است. برازنده در جشنواره سال گذشته علاوه‌بر «آرایش غلیظ» دواثر متفاوت به‌لحاظ تولید داشت؛ فیلمی آپارتمانی (ارسال یک آگهی برای تسلیت) و اثری شهری (فصل فراموشی فریبا) که هردو، با وجود تولید و فضای متفاوت فیلم فیلمبردار بودند، «ارسال یک...» با دوربین لرزان، فلو در عمق‌های متعدد و ضدنورها و با هندسی‌کردن آباژورها و چراغ‌های دیواری می‌خواهد از متمرکزکردن شخصیت‌ها زیر چراغ‌های آویز و سقفی پرهیز کند تا با نورپردازی نامتمرکز، اراده و تصمیم متزلزل آدم‌های فیلم را نمایان کند. در «فصل فراموشی فریبا»، برازنده نشان می‌دهد چندان اقبالی برای فیلمبرداری فیلم‌های کم‌هزینه و آپارتمانی ندارد، برای همین دوربین او با همه دشواری‌های فیلمبرداری در خیابان‌های تهران، صحنه‌های زنده روی دستی از شخصیت زن فیلم ثبت می‌کند تا سند تصویری از تهران اوایل دهه90 در آثار داستانی‌مان باشد؛ فیلمی پرلوکیشن که لذت آثار خیابانی و واقع‌گرای از یادرفته را زنده می‌کند. برازنده با تمهیداتی، بخش‌هایی از سکانس‌های خیابانی را به‌صورت دوربین مخفی فیلمبرداری می‌کند تا به واقع‌گرایی اثر کمک کند. کارنامه برازنده که این‌روزها «آرایش غلیظ»‌اش بر پرده سینماهاست، نشان از سیر تکامل کار یک فیلمبردار در چرخه‌ای درست دارد؛ فیلمبرداری که دانش فنی را از داریوش عیاری، واقع‌گرایی را از حسین جعفریان، قاب‌بندی را از محمود کلاری، سختکوشی را از مهرداد فخیمی و لحن شاعرانه را از نعمت حقیقی به ارث برده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.