|

ایران؛ پناهگاه دایناسورها

دایناسورها منقرض نشده‌اند. وقتی می‌گوییم دایناسورها، یعنی همه حیواناتی که 250میلیون‌سال پیش، از نسل یک‌حیوان دومتری حشره‌خوار تکامل پیدا کردند. این حیوان دومتری، بدنی پوشیده از کرک و پرهای اولیه داشت؛ چیزی شبیه پرهای جوجه‌مرغ. این حیوان روی دوپایش راه می‌رفت و اصلا شبیه مارمولک یا کروکودیل نبود، هرچند می‌توان گفت پسرعموی دور آنها بوده ‌است؛ یک‌پسرعموی تکامل‌یافته، پردار و خونگرم. دایناسورها همگی از نسل چنین موجودی تکامل یافتند؛ چه آنهایی که شکارچی باقی ماندند و چه آنهایی که گیاهخوار و بزرگ و غول‌آسا و مجبور به دوباره راه‌رفتن روی چهاردست‌وپایشان شدند. همه خانواده‌های متنوع و رنگارنگ دایناسورها 65میلیون‌سال پیش، در حادثه‌ای که تعادل محیط زیست زمین را به هم زد، منقرض شدند و تنها یک گروه از آنها تا امروز زنده ماندند؛ گروهی از دایناسورهای کوچک حشره‌خوار که پرهای ابتدایی آنها به مرور تکامل یافته و برای پرواز مناسب شده بود. ما امروز به این دایناسورهای کوچک «پرنده» می‌گوییم. چه دایناسورهایی در ایران می‌زیستند؟ 1- گیاهخوارها: دایناسورهای گیاهخوار ایران به شهادت ردپاها، موجوداتی بودند کوچک و پشمالو (یا شاید تیغ‌دار) که می‌توانستند هم روی دوپا و هم روی چهارپا راه بروند. اندازه این دایناسورها بیش از چهار،پنج‌متر نبود و بیشتر آنها حتی کوچک‌تر بودند. علت محدودبودن اندازه آنها، احتمالا به‌دلیل محدودیت و نوع گیاهان آن زمان ایران بوده است. فسیل‌های گیاهی ایران نشان می‌دهد کشور ما در دوره ژوراسیک محل مناسبی برای گیاهخواران بزرگ نبوده است. 2- گوشتخوارهای بزرگ: در ایران به گواه دندانی که سال1381 کشف شد و ردپاهایی که تاکنون پیدا کرده‌ایم، گوشتخوارهای بزرگ‌تری هم وجود داشته‌اند. طبق شواهدی که تاکنون به‌دست آمده، اندازه این دایناسورها بیش از چهار یا پنج‌متر نبوده، ولی سنگواره‌های گزارش‌نشده‌ای از شکارچی‌هایی بزرگ‌تر وجود دارند که شاید اندازه آنها به 10متر نیز برسد. تا زمانی که این سنگواره‌ها توصیف نشوند، نمی‌توان درباره آنها با قطعیت سخن گفت. 3- گوشتخوارهای کوچک: یکی از اصلی‌ترین اعضای تشکیل‌دهنده اکوسیستم دوران دایناسورها در همه جهان از جمله ایران، گوشتخوارهای کوچک بودند که اغلب‌شان بین 50 تا 200سانتیمتر طول داشتند.. چه دایناسورهایی در ایران نمی‌زیستند؟ وقتی صحبت از دایناسورها می‌شود، همه یاد برخی دایناسورهای مشهور می‌افتند اما به دلایل روشنی، ما هیچ‌کدام از این حیوانات محبوب فیلم‌های سینمایی را نداشتیم. دایناسورهایی مثل تیرانوسوروس، نه‌تنها میلیون‌هاسال پس از دوره ژوراسیک تکامل یافتند، بلکه این موجودات فقط‌وفقط در غرب آمریکای‌شمالی زندگی می‌کردند. یک‌گروه دیگر از دایناسورها که در ایران وجود نداشتند، دایناسورهای گیاهخوار غول‌آسای گردن‌دراز بودند. این دایناسورها برای زندگی به درختان بلند و سرزمین‌های وسیع پر از درخت احتیاج داشتند، جاهایی مثل آفریقا و آسیا و آمریکای‌شمالی برای زندگی آنها در دوره ژوراسیک بهشت بود، اما ایران و اروپای دوره ژوراسیک جای مناسبی برای این غول‌های گیاهخوار نبوده است. در اروپا نمونه‌های مینیاتوری و کوچک‌تر این دایناسورها پیدا شده‌اند و انتظار داریم در ایران نیز تنها همین نمونه‌های مینیاتوری زندگی کرده باشند. آخرین ردپاهای کشف‌شده از دایناسورها در ایران، از قضا متعلق به همین گروه از دایناسورها، منتها با اندازه‌ای مشخصا کوتوله هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.