آمریکاستیزی؛ موج قرن 20
ساناز ایوبی : آمریکاستیزی در بسیاری از مناطق جهان پدیدهای رایج است. در سرتاسر تاریخ قرن بیستم، آمریکاستیزی موج غالب در بین مردم کشورهایی بوده که از دخالتهای آمریکا متضرر شده بودند. درواقع آمریکاستیزی مجموعهای از باورها و رفتارهای مخالف با این دولت است که نهتنها رفتارها و اقدامات این کشور را بلکه هویت، تمدن و موجودیت آن را هدف میگیرد و به آن حمله میکند. تغییر تعریف سیاستهای کلان ایالاتمتحدهآمریکا در قرن بیستم در راستای جنگ سرد باعث شد این کشور دخالتهای گستردهای در سیاست داخلی بسیاری از کشورهای جهانسومی از آمریکایلاتین گرفته تا جنوبشرق آسیا و خاورمیانه داشته باشد. ادامه چنین سیاستهایی در دنیا آمریکاستیزی روزافزونی را ایجاد کرد که تا پس از پایان جنگ سرد ادامه داشته است. پس از جنگ جهانی دوم، ایالاتمتحده نقش خود را در نظام بینالملل تغییر داد؛ تحولی که باعث شکلگیری و اشاعه آمریکاستیزی در بسیاری از کشورهای جهان بهخصوص کشورهای تحت حمایت بلوک شرق و جهانسوم شد. تحولات پس از جنگ دوم جهانی از شرق اروپا آغاز شد. در این دوران هلند، رومانی، چکسلواکی، یوگسلاوی و بسیاری از کشورهای
شرق اروپا شاهد انقلابهای سوسیالیستی بودند. در اواخر دهه 50میلادی نوعی سوسیالیسم بینالمللی ایجاد شده بود و رهبری آن را ابرقدرت اتحاد جماهیر شوروی بهعهده داشت ازسوی دیگر ایالاتمتحدهآمریکا خطر اتحاد شوروی را بهخوبی درک کرده بود و جبهههای جهانی در مقابل ابرقدرت شرقی ایجاد کرد. دهه50میلادی دوران رشد تسلیحاتی برای هردو ابرقدرت بود. در این دهه هردو ابرقدرت، تلاشهای زیادی به کار بستند تا پایگاههای نظامی سیار و ساکن خود را در آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکایلاتین افزایش دهند. در اوایل دهه 60 جنگ سرد به اوج خود رسید. دیگر این جنگ تنها جنگی سیاسی نبود، دامنه این جنگ در ایدئولوژی، علم، فعالیتهای اطلاعاتی و جاسوسی، فرهنگ، صنعت و اقتصاد جهان را در بر گرفت، هردو ابرقدرت تلاش داشتند تا جهان را زیر نفوذ تاثیرات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی خود داشته باشند و بیشترین سربازگیریهای خود را از جهان سوم انجام دادند. شوروی در جنوبشرق آسیا، مثلث ویتنام، لائوس و کامبوج را ایجاد کرده بود و آمریکا در همانجا به مثلث برمه، تایلند و مالزی میپرداخت. در آمریکایلاتین و آفریقا نیز اتفاقات مشابهی روی میداد. دهه1950میلادی
نقطهعطفی برای تاریخ آمریکاستیزی در خاورمیانه نیز بود. نحوه برخورد کابینه آیزنهاور، رییسجمهوری وقت ایالاتمتحده، با دو موضوع بحران سوئز و جریان ملیشدن نفت در ایران، تاثیرات زیادی در خاورمیانه بهدنبال داشت. از یکسو حوادث مربوط به مصر، به شکلگیری موجی از حساسیتهای ضدآمریکایی در قالب ناصریسم منجر شد و کودتا علیه مصدق (بهعنوان دولتی ملی) نیز به عدم رعایت اصول اخلاق بینالملل در دنیا و عدمحمایت واشنگتن از جریانهای دموکراتیک تعبیر شد. البته نظریهپردازان آمریکایی و اروپایی از دهه1960به این موضوع توجه بسیاری کردند و مطالعات زیادی در این مورد انجام شد. در این مورد میتوان به آرای توماس مورگان در سال1967 اشاره کرد که ریشههای آمریکاستیزی را در سهحوزه خلاصه کرد: حسادت، توهم و پیشداوری ایدئولوژیک. پیروزی انقلاباسلامی در ایران، واقعه دیگری بود که به تمایلات آمریکاستیز در جوامع اسلامی بهخصوص در خاورمیانه دامن زد. این آمریکاستیزی، میراث سیاستهای آمریکا در قرن بیستم و حاکمیت شاه بود که در زمان انقلاب به موضع قاطع اغلب گروههای انقلابی تبدیل شد. اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان خطامام را میتوان اوج
بروز و ظهور این پدیده در ایران دانست؛ میراثی که علاوهبر دلایلی که در بالا گفته شد بخشی از آن از ناسیونالیسم عربی و جهانسومی به ایران داده شده بود. بحران کویت در سال 1991 از دیگر مقاطع تاثیرگذار بر امواج آمریکاستیز در منطقه و حتی کشورهای فرامنطقهای بود؛ روندی که تا فعالیتهای تروریستی القاعده علیه آمریکا در کشورهای مختلف ادامه داشت. ادامه این تهدیدها زمینه حمله آمریکا به افغانستان و عراق را فراهم کرد. رهبران آمریکا از گذشته تا امروز از این واقعیت که مشروعیت و مقبولیت آنان در سطوح منطقهای و جهانی و بهویژه در میان جوامع اسلامی با چالشهای مهمی مواجه شده، آگاه هستند بههمین دلیل مبارزه با بنیادگرایی بهویژه در قالب گروههای تروریستی، به مهمترین موضوع در راهبرد امنیتی ایالاتمتحده تبدیل شده است و آنچه که بهعنوان «طرح خاورمیانه بزرگ» معرفی میشود درواقع تلاشی برای جلوگیری از افزایش و رشد آمریکاستیزی در جهان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.