رفاه در گفتمان اعتدال
روزبه کردونی . مدیرکل دفتر امور آسیبهای اجتماعی
رفاه اجتماعی مفهومی است که با ارزیابی و بهبود زندگی انسانها مرتبط است و تامین نیازهای مختلف و اساسی افراد جامعه را مدنظر قرار میدهد و مفاهیم محوری نظیر نیازها (آنچه مردم باید داشته باشند)، منافع (آنچه برای مردم خوب و سودمند است) و خواستهها (آنچه مردم برای خود انتخاب میکنند) را شامل میشود. معمولا هر ملتی پیگیر دستیابی به شکوفایی و رونق و رفاه است، بنابراین در اینکه رفاه باید وجود داشته باشد یا نه بحثی وجود ندارد، بلکه بحث در این است که چه مقدار امکان دستیابی به امکانات لازم برای فراهمکردن رفاه وجود دارد؟ چه بعدی از ابعاد رفاه باید محقق شود؟ چه رویکردی برای دستیابی به رفاه مدنظر است و هدف تحقق رونق و رفاه چگونه باید پیگیری شود؟ در این میان با توجه به اینکه جلسه شورایعالی رفاه و تامیناجتماعی در هفته گذشته پس از سالها تعطیلی به ریاست رییسجمهور و دبیری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد، ضروری است به این سوال پاسخ داده شود که گفتمان و رویکرد رفاهی در دولت تدبیر واجد چه مولفههایی است. لازم به ذکر است بحث درخصوص گفتمانهای رفاهی از آن رو مفید و مثمر ثمر است که میتواند برای شناخت خط مشی اجتماعی،
تدوین سیاستها، ارایه راهبردها، شناخت صحیح از روابط پیچیده پدیدههای رفاهی و بررسی، ارزیابی و تفسیر دستاوردهای مولفههای مرتبط با رفاه اجتماعی موثر باشد. واکاوی سخنان رییسجمهور نشان میدهد مولفههای رفاهی در گفتمان اعتدال مفاهیم عدالت، توسعه همهجانبه و متوازن، مردمسالاری، مشارکت، دوری از افراط، خردورزی، اخلاقگرایی، افزایش امید و نشاط در جامعه، تفاهم، تعادلبخشی منطقهای، کاهش نابرابری اجتماعی، پاسخگویی امنیت چندجانبهنگر و گفتوگوی اجتماعی میباشند. گفتمان اعتدال آن برداشت خشن و مشت آهنین نئولیبرالی از رفاه و توسعه را که نسبت به آسانگیریهای سیاسی، صرف هزینههای زیاد اجتماعی و برنامههای فقرزدایی نگاه مثبت ندارد و با تاکید بر ضرورت سختگیری در فرآیند توسعه، حمایت از اقشار آسیبپذیر، برخورداری از شبکههای تامیناجتماعی برای حمایت از فقیرترین مردم، ارایه خدمات اجتماعی به مردم، احترام به حقوق سیاسی و مدنی، توانمندسازی محرومان و لزوم شنیدهشدن صدای فقرا را به زمانی موکول میکند که فرآیند توسعه به حد کافی به بار نشسته باشد، نمیپذیرد و رد میکند. گفتمان اعتدال، تامین نیازها، خواستهها و منافع مردم را در
یک فرآیند «دوستانه توسعه» پیگیری میکند که طی آن «گروههای آسیبپذیر مورد حمایت جدی هستند»، «گسترش عاطفه و مهربانی در نهادهای اجتماعی دولتی مورد تاکید است» و «شکلگیری جنبش عظیم برای شنیدن صدای محرومان، فقرا و کارگران مورد توجه است.» پیشفرضهای رفاهی در گفتمان اعتدال بر این اصول استوار است که «فضای آزاد، معنوی و عقلانی جامعه نباید دچار چالش شود»، «باید فرصت برابر در زمینههای اجتماعی برای زنان فراهم شود»، «نباید مبارزه با فساد و تبعیض به حاشیه برود»، «باید زمینه برای مشارکت گسترده مردم در همه زمینهها فراهم شود»، «اخلاق اجتماعی، رشد فردی، دینمداری و آزادیهای مدنی گسترش یابد»، «خرد جمعی مبنای تصمیمگیری و تصمیمسازی باشد»، «حقوق اقلیت استیفا شود» و «حِق دانستن و در جریان اموربودن مردم به رسمیت شناخته شود.» در گفتمان رییسجمهور، از یکسو بیان میشود «توسعه کشور، بالاترین امربهمعروف است» و «بیکاری و فقر بالاترین منکر است» و از سوی دیگر عنوان میشود «۷۵میلیون جمعیت کشور آمربهمعروف و ناهیازمنکر هستند.» این بدین معناست که حرکت به سمت توسعه و رفاه یک امر دولتی، دستوری، آمرانه و از بالا به پایین محسوب
نمیشود، بلکه تحقق رفاه و ازبینرفتن فقر و بیکاری تنها در سایه مشارکت همه شهروندان و شریکبودن آنان در فرآیند توسعه فراهم میشود. جمعبندی اینکه، واکاوی و تحلیل گفتمان سخنان نشان میدهد نقطه عزیمت در گفتمان رفاهی دولت تدبیر و امید، تکیه بر دوستانهبودن و مردمسالاربودن فرآیند توسعه، حمایت از فقرا و توانمندسازی گروههای آسیبپذیر بهمنظور مشارکت در فرآیندهای سیاست رفاهی همراه با گسترش اخلاق اجتماعی، رشد فردی، دینمداری و آزادیهای مدنی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.