کمبود ریزمغذیها از مهمترین چالشهای حوزه سلامت
بهجای سیاستگذاریهای کلان، از اولین حلقه زنجیر شروع کنیم
مجید حاجیفرجی . رییس انستیتو تحقیقات تغذیهای و صنایع غذایی کشور
1 از مهمترین مشکلات در حوزه امنیت غذا و تغذیه در کشور، کمبود ریزمغذیها در اقشار مختلف جامعه است و حل این معضل، نیازمند سیاستگذاری، حمایتهای اجرایی، پایش و ارزشیابی است. در این راستا دوسال قبل سند ملی تغذیه و امنیت غذایی کشور به سفارش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با همکاری دفتر بهبود تغذیه جامعه و موسسه ملی سلامت تدوین شد. پس از تصویب، این سند در جلسه شورای سلامت و امنیت غذایی اجرایی شد و از سوی شورای مراقبت مربوطه در حال پایش و ارزشیابی است. ضمن اینکه براساس ابلاغ معاونت بهداشت، در سالجاری، پایش غذا و تغذیه (و درواقع دیدهبانی وضعیت غذا و تغذیه) در کشور، برعهده این انستیتو گذاشته شده است. 2 از دیگر مسایل میتوان به مساله اطمینان از سلامت محصولات غذایی اشاره کرد که با توجه به اینکه حوزه ارتباط و شبکههای اجتماعی بهسرعت در حال گسترش هستند، بنابراین اطلاعرسانی صحیح و استفاده از منابع معتبر میتواند نقش مهمی در تصمیمگیری انتخاب مصرفکنندگان داشته باشد. با توجه به اینکه سازمانها و نهادهای مختلفی در کشور متولی امر سلامت محصولات غذایی هستند، لزوم همصدایی و اتخاذ رویههای یکسان در اطلاعرسانی توسط
این نهادها میتواند اعتماد مردم را به سازمانهای نظارتی بیشتر کند. بهنظر میرسد برخی باورهای نادرست و شایعات در زمینه تغذیه و سلامت، میتواند ناشی از اظهارنظرهای متفاوتی باشد که از سوی منابع مختلف در مورد یک موضوع واحد ارایه میشود. 3 مساله مهم دیگر، قوانین متغیری است که در مورد برخی محصولات غذایی اعمال میشود. بهعنوان مثال در مورد خمیر مرغ مورد استفاده در صنعت گوشت، بنابر نگرانی یا جو موجود در جامعه، گاهی مجاز نیز غیرمجاز اعلام میشود که این موضوع میتواند موجب سردرگمی مصرفکنندگان و تولیدکنندگان شود و همچنین در صورت فقدان استاندارد لازم و نظارت و پایش صحیح موجبات تقلبات را فراهم کند. (بحث ذایقهسازی صحیح از جمله موضوعاتی است که باید بهصورت جدی توسط نهادهای مرتبط با سلامت، صنعت غذا و همچنین رسانهها مورد توجه قرار گیرد.) 4 بر اساس آخرین پیمایش کشوری وزارت بهداشت درخصوص عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر که در سال90 صورت گرفت، تغذیه ناسالم، پس از مصرف دخانیات بهعنوان مهمترین عامل مرگهای زودرس بین 30 تا 70سال معرفی شده است. در گروه سنی 40تا 60سال، فشارخون بالا با میزان 59درصد در بین زنان و 36درصد در بین
مردان شیوع دارد که علت آن هم مصرف نمک زیاد است. شیوع دیابت در جمعیت 45 تا 65سال به 40درصد در زنان و 33درصد در مردان میرسد. حدود 30درصد مردان و 36درصد زنان چربی خون بالا دارند که مهمترین علت آن تغذیه ناسالم است. تجدیدنظر در میزان مصرف قند، نمک و چربی در رژیم غذایی ایرانیان ضروری بهنظر میرسد. در صورتی که ذایقه نسلهای آینده به محصولات کمچرب، کمشکر و کمنمک تمایل پیدا کند، میتوان به بهبود شاخصهای تغذیهای در آینده امیدوار بود. 5 بهبود وضعیت برچسبگذاری محصولات غذایی بهنحوی که برای عموم جامعه قابل درک باشد از سایر مسایلی است که میتواند موردتوجه قرار گیرد. روشهای برچسبگذاری فعلی، کمک زیادی به افرادی که خواهان تنظیم رژیم غذایی یا اصلاح سبک تغذیه خود هستند، نمیکند. بنابراین تغییر شیوه برچسبگذاری به نحوی که مصرفکننده با یک نگاه بتواند محتوای تغذیهای محصولات غذایی را تشخیص دهد، لازم است. مفهومیترشدن سیستم برچسبگذاری محصولات غذایی از جمله اقدامات حمایتی است که در پروژههای موفق کاهش قند، نمک و چربی در محصولات غذایی اعمال میشود. بهعنوان مثال درنظرگرفتن آرم چراغ راهنمایی و استفاده از رنگهای
مختلف بهمنظور آگاهی سریع مصرفکننده از محتوای قند، نمک و چربی محصولات غذایی راهکاری است که در سایر کشورها به کار گرفته شده است. خوشبختانه با توجه به اعلام ریاست محترم سازمان غذا و دارو، پروژه مشابهی در سازمان غذا و دارو در دست بررسی است که میتواند همراستا با هدف پروژه حاضر باشد. مساله مهم دیگر در موضوع برچسبگذاری، ادعاهای تغذیهای است که برخی تولیدکنندگان روی محصولات خود درج میکنند. اما نکته مهم در این میان، راستیآزمایی ادعاهای نوشتهشده روی برچسب این محصولات است. 6 از موضوعات مهم دیگری که میتواند در بهبود وضعیت تغذیه جامعه مفید واقع شود، نظارت بر محصولات تولیدی کارخانجات صنایع غذایی، توسط سازمانهای مختلفی از جمله سازمان غذا و دارو و موسسه استاندارد نظارت است. امکان ردیابی محصولات تولیدشده توسط کارخانجات بهمراتب بیشتر از اصناف است، اما چنین نظارتی در مورد اصناف وجود ندارد. بهعنوان مثال روغن مصرفی در بیشتر قنادیها، روغنی جامد است که دارای ایزومر ترانس بالایی است و با وجود تلاشهای صورتگرفته و موفقیتهای حاصلشده در بحث کاهش مصرف روغنهای جامد و کاهش ایزومر ترانس در این روغنها، هیچ محدودیت یا
آموزشی در استفاده از روغنهای جامد در این صنف مشاهده نمیشود. زیرا نهاد نظارت بر اصناف فاقد آزمایشگاههای مجهز است. 7 روز جهانی غذا، از سال1981، همهساله در روز شانزدهماکتبر (24مهر، روز تاسیس سازمان خواروبار و کشاورزی مللمتحد در سال1945) برگزار میشود. این روز در حقیقت، روزی برای اقدام علیه گرسنگی است. در جهانی که در تسخیر رسانههاست، درک اهمیت موضوع گرسنگی کمی دشوار است، اما اهمیت این روز را میتوان با توجه به برخی آمارها بیشتر درک کرد. 5/8میلیوننفر (در حدود یکنهم) از جمعیت جهان با گرسنگی مزمن زندگی میکنند. همچنین 60درصد گرسنگان جهان را زنان تشکیل میدهند. هرساله پنجمیلیونکودک زیر پنجسال به دلایل مرتبط با سوءتغذیه جان خود را از دست میدهند و 40درصد کودکان در کشورهای فقیر در اثر سوءتغذیه، دچار آسیبهای بدنی و ذهنی میشوند. 26درصد کودکان جهان بهدلیل سوءتغذیه دچار کوتاهیقد هستند و دومیلیاردنفر هم از کمبود یک یا چند ریزمغذی رنج میبرند. در ایالاتمتحدهآمریکا که کشوری غنی و ثروتمند است حدود یکهفتم جمعیت (14/3درصد) کمتر از حد نیاز خود غذا میخورند. بنابراین گرسنگی مختص یک منطقه جغرافیایی خاص نیست.
هزینهای که گرسنگی در طول یکسال بر اقتصاد جهانی تحمیل میکند در حدود 3/5تریلیوندلار برآورد میشود. گرسنگان علاوهبر دشواریهای آموزشی، کارایی کمتری نیز در محیطهای کاری خواهند داشت. از سوی دیگر، گرسنگی مشکلات امنیتی و حتی زیستمحیطی نیز بههمراه خواهد داشت. بنابراین ازبینبردن گرسنگی در سطح جهانی، نهتنها وظیفهای اخلاقی است، بلکه یک سرمایهگذاری نیز محسوب میشود. با توجه به شعار سال2014 روز جهانی غذا «کشاورزی خانواده-تغذیه جهان، مراقبت از زمین» بهنظر میرسد فائو در نبرد با موضوع گرسنگی و در راه رسیدن به امنیت غذایی بهجای پرداختن به سیاستگذاریهای کلان، شروع از اولین حلقه زنجیر را پیشنهاد میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.