|

انتخابات آمریکا و آینده مذاکرات هسته‌ای

خطر از سمت «راست»

امیرعلی ابوالفتح . کارشناس روابط بین‌الملل

در خلال 35سال روابط پرچالش و خصمانه میان جمهوری‌اسلامی ایران و ایالات‌متحده‌آمریکا به استثنای دوران کوتاهی از ماجرای گروگانگیری، در هیچ زمانی به اندازه حال حاضر، نتایج انتخابات در آمریکا برای ایران حیاتی نبوده است. در سال1980، هنگامی‌که جیمی کارتر، رییس‌جمهوری وقت آمریکا از حزب دموکرات وارد انتخابات ریاست‌جمهوری شد، همگان در ایران، منتظر شکست وی بودند تا راه برای رسیدن به توافقی شرافتمندانه با دولت بعدی آمریکا در مورد نحوه پایان‌دادن به ماجرای گروگانگیری هموار شود. این اتفاق رخ داد و دقایقی پس از تحویل کلید کاخ‌سفید از سوی جیمی کارتر شکست‌خورده به رونالد ریگان پیروز، هواپیمای حامل گروگان‌های آزادشده آمریکا باند فرودگاه مهرآباد تهران را ترک کرد تا کارتر در حسرت آزادی این افراد در دولت خود باقی بماند. اکنون یک‌بار دیگر نتایج انتخابات در آمریکا برای روند تحولات سیاسی- اقتصادی ایران حایزاهمیت است. قرار است در ماه نوامبر، کمتر از چند هفته دیگر انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا برگزار شود. در این انتخابات، تمامی کرسی‌های مجلس 435نفری نمایندگان، یک‌سوم کرسی‌های مجلس صدنفره سنا، یک‌سوم کرسی‌های 50 فرمانداری و چند ده‌هزار سمت انتخابی ایالتی و محلی در آمریکا به رای گذاشته می‌شود. انتخابات نوامبر 2014 از این جهت حایزاهمیت است که شاید به کنترل حزب دموکرات - حزبی که قوه‌مجریه را در آمریکا در دست دارد - بر مجلس سنا - یکی از دو مجلس کنگره آمریکا - پایان دهد. در حال حاضر ساختار مشارکت دوحزبی در آمریکا برقرار است. از یک‌سو، ریاست‌جمهوری و سنا در اختیار دموکرات‌هاست و از سوی دیگر، جمهوریخواهان اکثریت مجلس نمایندگان را در دست دارند. در عرصه سیاست خارجی و سیاست امنیتی در آمریکا، حرف اول را دولت می‌زند، از همین‌رو در حال حاضر دیدگاه دولت باراک اوباما، رییس‌جمهوری آمریکا درخصوص تعامل با جمهوری‌اسلامی ایران برای رسیدن به توافق جامع هسته‌ای، راهبرد اصلی این کشور قلمداد می‌شود. با این حال، کنگره به‌دلیل تصویب بودجه‌های مورد نیاز دولت و همچنین اتکا به وظیفه ذاتی خود یعنی وضع قوانین، همواره قادر بوده در مسیر انتخاب‌شده از سوی دولت، اعمال نظر و حتی کارشکنی کند. به همین دلیل طی چند سال گذشته، همپای تمایل کاخ سفید برای کاهش تنش‌ها با ایران، کنگره تحت‌تاثیر محافظه‌کاران و لابی‌های اسراییل، دایم با تصویب قوانین تحریمی علیه ایران، رسیدن به توافق هسته‌ای را سخت‌تر کرده است. در این بین یک نکته قابل تامل است؛ مخالفت‌ها با مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه 1+5 صرفا به حزب جمهوریخواه محدود نبوده است، برخی از متحدان نزدیک اوباما در کنگره همچون «رابرت منندز،» رییس کمیته بانفوذ روابط خارجی سنا که نقش وزیر امور خارجه قوه قانون‌گذاری آمریکا را بازی می‌کند، در صف مخالفان جدی توافق هسته‌ای با ایران بوده است. این موضوع نشان می‌دهد بحث آینده مناسبات با ایران یا به اصطلاح راه مقابله با ایران هسته‌ای، از جمله مقولات حزبی در آمریکا به شمار نمی‌آید که یک حزب با آن موافق و حزبی دیگر مخالف آن باشد. هرچند تمرکز منتقدان توافقنامه هسته‌ای با ایران در مقایسه با سنا، در مجلس نمایندگان تحت کنترل جمهوریخواهان بیشتر است. با توجه به چنین سابقه‌ای، اگر در نوامبر جمهوریخواهان فقط شش کرسی بیشتر در انتخابات کسب کنند، کنترل هر دو مجلس کنگره را از آن خود خواهند کرد. در چنین وضعیتی، پیشبرد برنامه‌های دولت اوباما از جمله اجرای تعهداتش در قبال توافق هسته‌ای با ایران در هاله‌ای از ابهام فروخواهد رفت. اصولا در ادبیات سیاسی آمریکا، به رییس‌جمهوری این کشور در دوسال آخر از دو دوره ریاست‌جمهوری، اردک لنگ گفته می‌شود. علت استفاده از این عبارت نیز، ناتوانی وی در عمل به وظایفش در سایه سنگین انتخابات ریاست‌جمهوری به‌شمار می‌آید. از آنجا که در پایان هشت‌سال زمامداری، رییس‌جمهوری آمریکا دیگر دغدغه انتخاب‌شدن ندارد، وی از ورود به موضوعات جنجالی، پرهزینه و چالش‌برانگیز خودداری می‌کند. به عبارت دیگر، در خلال انتخابات میان‌دوره‌ای و انتخابات ریاست‌جمهوری در دوسال بعد، نوعی بلاتکلیفی و رخوت، دولت آمریکا را دربر می‌گیرد. این شرایط زمانی تشدید خواهد شد که در انتخابات میان‌دوره‌ای، کنترل کنگره به دست حزب رقیب بیفتد. ارتباط نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با مذاکرات هسته‌ای از آنجا شروع می‌شود که در صورت رسیدن به توافق جامع میان ایران و گروه 1+5، آمریکا ملزم می‌شود که در ازای حسن‌نیت ایران و اثبات اطمینان نظر غرب به برنامه‌های هسته‌ای ایران، تحریم‌های وضع‌شده را برچیند. برخلاف تحریم‌های وضع‌شده از سوی شورای‌ امنیت سازمان‌‌ملل، اتحادیه اروپا و برخی کشورها همچون کانادا و ژاپن، تحریم‌های وضع‌شده در کنگره آمریکا باید با رای اکثریت هر دو مجلس این کشور لغو شود. در حالی‌که دولت دموکرات آمریکا نه می‌تواند و نه می‌خواهد در جریان مذاکرات با ایران، از طرف قانونگذاران آمریکایی تعهدی را بر گردن بگیرد. در عین حال، هیچ تضمینی نیست که پس از حصول نتایج مذاکرات و در برابر اجرای تعهدات ایران، کنگره آمریکا، قوانین تحریمی خود علیه تهران را باطل کند. در حال حاضر پیش‌بینی می‌شود با پیروزی قابل انتظار جمهوریخواهان در انتخابات سنا، شرایط برای لغو قوانین مصوب کنگره علیه ایران دشوار‌تر شود. زیرا رقبای سیاسی اوباما مایل نیستند افتخار حل بحران هسته‌ای ایران را به نام دولت دموکرات باراک اوباما در تاریخ به ثبت برسانند. اگر وی بتواند یکی از به‌اصطلاح حادترین بحران‌های امنیتی آمریکا یعنی مساله ایران هسته‌ای را از طریق دیپلماسی حل‌وفصل کند، از کارت برنده‌ای در انتخابات دوسال بعد برخوردار خواهد شد که با استفاده از آن، نامزدهای دموکرات در انتخابات ریاست‌جمهوری و کنگره قادر خواهند بود بر رقبای جمهوریخواه خود فایق آیند. در حالی که اثبات ناتوانی دولت اوباما در غلبه بر مشکل ایران هسته‌ای، فرصت مناسبی را در اختیار حزب رقیب قرار می‌دهد تا افکار عمومی و لابی‌های بانفوذ اسراییل در آمریکا را علیه نامزدهای دموکرات بشوراند. گرچه پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات سنا برای رسیدن به توافق جامع هسته‌ای میان ایران و گروه 1+5 خبر ناگواری خواهد بود، اما حتی باقی‌ماندن آرایش سیاسی کنونی کنگره آمریکا بعد از انتخابات کنگره نیز رافع نگرانی‌ها نخواهد بود. لغو قوانین تحریمی علیه ایران نیاز به مصوبه هر دو مجلس کنگره دارد و اگر دولت آمریکا بتواند با استفاده از برتری عددی خود در سنا، تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران را لغو یا کاهش دهد، رسیدن به چنین هدفی در مجلس نمایندگان تحت کنترل حزب رقیب بسیار دشوار خواهد بود. به‌هرحال نباید فراموش کرد که دوقطبی‌شدن فضای سیاسی و ایدئولوژیکی آمریکا در دوسال گذشته بعد از نیمه‌دهه1990 سابقه نداشته است و اختلاف نظرات میان دو حزب حتی فعالیت‌های دولت آمریکا را به تعطیلی کشاند و این کشور را تا آستانه سقوط به پرتگاه مالی و اعلام ورشکستگی پیش برد. آنچه که می‌تواند این مشکل را تا حدودی برطرف کند، یکدست‌شدن حکومت در آمریکاست. به عبارت دیگر، تا زمانی که دو قوه ‌مجریه و مقننه در آمریکا در اختیار دو حزب قرار دارد، تضمینی برای عمل به تعهدات دولت آمریکا در قبال مذاکرات جامع هسته‌ای وجود نخواهد داشت. از این‌رو، بهترین گزینه این است که یا در انتخابات نوامبر سال‌جاری دموکرات‌ها اکثریت مجلس نمایندگان را به دست آورند یا اینکه دوسال بعد، کاخ سفید، مجلس نمایندگان و سنای آمریکا به یکی از دوحزب دموکرات یا جمهوریخواه برسد. از آنجا که موفقیت دموکرات‌ها در انتخابات مجلس نمایندگان در نوامبر سال‌جاری بسیار دور از انتظار به نظر می‌رسد، تنها گزینه مطلوب، نتایج انتخابات سال2016 خواهد بود. شاید چه‌بسا همچون انتخابات سال2008 که دموکرات‌ها تمامی نهادهای قدرت در آمریکا شامل ریاست‌جمهوری، کنگره، فرمانداری‌ها و مجالس ایالتی را درو کردند، در انتخابات سال2016 نیز حکومت در این کشور یکدست شود تا وعده‌های دولت آمریکا در پای میز مذاکره، از سوی کنگره به اجرا گذاشته شود. در غیراین صورت هیچ رییس‌جمهوری در آمریکا قادر نخواهد بود رقبای سیاسی خود را در کنگره به کاری وادارد که مغایر با مصالح حزبی آنان خواهد بود. با توجه به چنین شرایطی، حتی اگر تحریم‌های اعمال شده از سوی کاخ‌سفید و وزارتخانه‌های امور خارجه، خزانه‌داری و انرژی آمریکا به همراه تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل و اتحادیه اروپا لغو شود، گره تحریم‌های وضع شده از سوی کنگره آمریکا به‌راحتی باز نمی‌شود مگر اینکه باراک اوباما بخواهد با استفاده از اختیارات ریاست‌جمهوری، اجرای این تحریم‌ها را هر شش‌ماه یک‌بار به تاخیر اندازد. در عین حال، هیچ تضمینی نیز وجود ندارد که جانشین اوباما در کاخ‌سفید حتی فردی از حزب دموکرات بخواهد به تعهدی که رییس‌جمهوری قبلی بر عهده گرفته است، عمل کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.