|

آسیب اغراض جناحی به عاشورا

علی‌اکبر گلقندشتی . پژوهشگر

آغاز محرم در فرهنگ عرب هنگامه تحویل سال است ولی برای شیعیان آغاز یک‌مسیر است. اگر عرب جاهلی از ماه‌های قبل، خود را برای استفاده بهتر از فرصت «ترک‌جنگ» در ماه‌های محرم و صفر آماده می‌کردند، محبان اهل‌بیت از عیدقربان خود را برای سیر و سلوکی ویژه در محرم مهیا می‌کنند؛ سیری که کودکان را با معنویت آشنا می‌کند، جوانان آن را تجربه و سپیدمویان تا واپسین نفس برای تکامل نفس از آن استفاده می‌کنند. به این جهت محرم و صفر برای محبان اهل‌بیت با ماه‌های دیگر متفاوت است و بزرگان برای آن آداب خاصی برقرار دانسته‌اند. مرحوم میرزاجواد آقاملکی‌تبریزی در کتاب «المراقبات» می‌نویسد: «علاقه‌مندان آل‌محمد(ص) شایسته است که دهه‌اول محرم‌الحرام را در حزن و اندوه در دل‌وسیمای خود بگذرانند. لازم است مقداری از لذت‌ها را که عبارتند از خوردن، آشامیدن، خوابیدن و سخن‌گفتن کم کنند... دیدار و رفت‌وآمد با برادران دینی را رهاکرده و عاشورا را روز حزن، اندوه و گریه بدانند و سعی کنند دهه‌اول محرم را با خواندن زیارت‌عاشورا و زیارت سیدالشهداء سپری کنند. اگر از برپایی مجلس سوگواری در منزل خود مانعی ندارد این کار را انجام دهد.» امام‌رضا(ع) در روایتی در آغاز محرم به یکی از یاران خود ویژگی‌های ماه‌محرم و روندی را که سالک می‌تواند حقایق این ماه را درک کند، بیان کرده‌اند. امام می‌فرماید: «ای‌پسر شبیب اگر بر حسین گریه کنی تا اشک بر گونه‌ات روان شود هر گناه کوچک و بزرگ، کم و زیاد که داری خدا بیامرزد؛‌ای پسر شبیب اگر خواهی بی‌گناه، خدای عزوجل را ملاقات کنی حسین را زیارت کن؛‌ای پسر شبیب اگر دوست داری ثواب شهیدان در رکاب حسین را ببری هروقت او را یاد کردی بگو:‌ ای‌کاش با آنها بودم و به ‌فوز عظیم رسیده بودم؛‌ ای‌پسر شبیب اگر دوست داری در درجات اعلای بهشت با ما همنشین باشی در اندوه و شادی ما شریک باش و ملازم ولایت ما باش. اگر کسی ولایت سنگی را بپذیرد خدایش در قیامت با او محشورش کند.» در حقیقت برای دریافت فیض الهی باید خلوص داشته باشد و می‌توان مدعی بود که خلوص و پرهیز از ریا شرط هر عمل عبادی است. میرزاجواد ملکی‌تبریزی درباره ورود ریا به مجالس عزاداری هشدار می‌دهد و می‌نویسد: «نفوذ ریا در مجالس عزاداری بسیار وسیع و آسان است و برای جلوگیری از این نفوذ باید اعمال خود را به‌طور پنهانی انجام دهد. به این ترتیب که مجلس سوگواری را در منزل دیگران برقرار و به شکلی رفتار کند که دیگران پی به مساله نبرند.» علاوه‌بر پرهیز از ریا، داشتن خلوص در عزاداری با تاکید بیشتری بیان ‌شده است. مرحوم ملااحمد نراقی در کتاب «معراج‌السعاده» در تعریف اخلاص می‌گوید: «اخلاص عبارت است از خالص‌ساختن قصد از غیر خدا و پرداختن نیت از ماسوی‌الله و هر عبادتی که قصد آن در این حد نباشد از اخلاص عاری است.» اخلاص در موارد بی‌شماری به‌دلیل ریا از بین می‌رود ولی امور دیگری غیر از ریا نیز می‌تواند باعث ازدست‌رفتن اخلاص شود. مرحوم‌ملااحمد نراقی همراه‌کردن اغراض دنیوی با عبادات را نمونه‌هایی از موارد نفی اخلاص عمل ذکر می‌کند: «در حج، نیت خلاصی از بعضی گرفتاری‌های وطن یا شر دشمنان را کند یا در تحصیل علم قصد عزت و برتری نماید.» متاسفانه در سال‌های اخیر برخی از مداحان، مجالس عزاداری را با اغراض حزبی و جناحی مخلوط کرده و اخلاصی که لازمه رسیدن به مقامات معنوی است را به‌همراه ندارند. اینگونه برداشت علاوه‌بر این نتایج، باعث عدم‌نفوذ و درس‌آموزی جریان عاشورا در میان تمام طبقات جامعه می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.