تاکید روحانی بر مبارزه با فساد:
گزارش «بورسیهها» را تا چندروز دیگر میدهیم
محمدحسین نجاتی
رییسجمهور، روز گذشته برای چندمینبار از عزم جدی دولت برای پیگیری مساله بورسیههای مسالهدار خبر داد. حسن روحانی که در هشتمین همایش ملی نخبگان سخن میگفت، ضمن تاکید بر اینکه «این دولت آماده است در راه مبارزه با فساد هزینههایی را که باید، پرداخت کند» از تعیین ضربالاجلی برای اعلام گزارش پیرامون پرونده بورسیههای غیرقانونی خبر داد. بخش دیگری از صحبتهای روحانی ناظر بر اتفاقات رویداده در حوزه دانشگاه طی یکسال اخیر بود. او با اشاره به اهمیت وضعیت دانشگاهها، تصریح کرد: «یکبار وزیری را معرفی کردیم، گفتند رایاعتماد نمیآورد و ما گفتیم اهلاوسهلا، پس ما فرد دیگری را بهعنوان سرپرست معرفی کردیم و گفتند او را به مجلس معرفی نکنید که رای نخواهیم داد. باز هم گفتیم اهلاوسهلا. پس سومی را معرفی کردیم و رای اعتماد گرفت، اما در کمتر از یکسال یعنی حدود 9ماه به قضاوت رسیدند که باید کنار برود.» وی با اشاره به اینکه «بعضیها گفته بودند وزیر علوم نباید به بورسیهها دست بزند»، اضافه کرد: «کار ناقص وزیر دانشمند قبلی، آقای دکتر فرجیدانا را توسط سرپرست محترم وزارت علوم، جناب آقای دکتر نجفی بهزودی تکمیل خواهیم کرد و من
امیدوارم تا پایان این هفته یا اوایل هفته آینده گزارش کامل موضوع بورسیهها به اطلاع همه ملت ایران برسد. همزمان با حسن روحانی، محمدعلی نجفی، سرپرست کنونی وزارت علوم نیز با اعلام اینکه «ما تا دو، سهروز آینده گزارش کامل موضوع بورسیهها را اعلام میکنیم» اظهار کرد: «عدد کامل بورسیههای مسالهدار هنوز درنیامده است و هرزمان مشخص شود آن را اعلام خواهیم کرد.» رییسجمهور تصریح کرد: «در بررسی بورسیهها در بعضی موارد به افرادی میرسیم که انتصابها بااخلاق و با استعداد و کار و تلاش و کوشش نبوده است که باید به این نقطه برسیم، اما میدانیم که مشکلات را باید قدمبهقدم از پیش پا برداریم.» روحانی با بیان اینکه «ممکن است دولت یازدهم هم مشکل داشته باشد»، گفت: «اگر در این دولت هم مشکل یا فسادی بود، با کمال صراحت و بیدغدغه هر فردی که باشد باید با فساد مقابله شود. البته میدانیم فساد چیزی نیست که یکروزه ریشهکن شود چون سالها ریشه دوانده است.»رییسجمهور با بیان اینکه «تنها میتوانیم قول دهیم یکسری شاخههای فساد را بزنیم، اما درخت کهنسال آنکه میوه حنظل دارد معلوم نیست چهوقت ریشهکن میشود»، افزود: «نباید ناامید شویم و
باید دست به دست هم دهیم تا در یک جامعه سالم نهال نخبگی رشد یابد و تبدیل به درختی تنومند و پرثمر شود و جامعه ما از این درخت و میوه آن استفاده کند. وی با بیان اینکه فناوری و نخبگی در مجموع میوه علم است و علم میوه اندیشه است و اندیشه میوه جامعه آزاد بدون فساد و تلاشگر است، گفت: نخبگی همانقدر که افتخار است بار سنگینی بر دوش شما میگذارد و اگر مشکلات کشور حل نشود، نخبگان در کنار مسوولان مسوولیت دارند.» سه قوه درگیر بررسی بورسیهها اظهارات حسن روحانی در شرایطی است که هماکنون مساله بورسیههای مسالهدار بهطور همزمان در سه قوه کشور، یعنی قوهقضاییه، قوهمجریه و قوهمقننه در حال پیگیری است و به نظر میرسد، عزم دولت برای پیگیری این موضوع بیش از سایرین باشد. چراکه همزمان با استیضاح رضا فرجیدانا، برخی ناظران سیاسی و دانشگاهی اینطور برداشت کردند که طیف خاصی از نمایندگان مجلس با استیضاح او سعی در بهحاشیهراندن بورسیههای غیرقانونی دارند، اما یکروز پس از این استیضاح دولت بهروشنی موضع خود در اینباره را اعلام کرد؛ به طوریکه در اولین اظهارنظر رسمی خود در این رابطه اعلام کرد: «حتی اگر 10وزیر علوم در این دولت تغییر
یابند اما باز هم موضوع بورسیههای غیرقانونی پیگیری خواهد شد.» علاوه بر دولت، ضلع اصلی دیگر بررسی بورسیههای غیرقانونی، سازمان بازرسی کل کشور است. در همین رابطه پیش از این رییس «سازمان بازرسی کل کشور» از اتمام بررسی کامل پرونده بورسیههای مسالهدار در سازمان تحت مدیریت خود خبر داد. او در جمع خبرنگاران در پاسخ به سوالی درباره بررسی بحث بورسیهها در «سازمان بازرسی کل کشور» گفت: «بررسی این مساله به طور کامل در این سازمان انجام شده اما پرونده آن هنوز به قوهقضاییه ارسال نشده است.» اظهارات روز گذشته رییس «سازمان بازرسی کل کشور» در شرایطی است که یکماه پس از اعلام ابعاد بورسیههای غیرقانونی در هشتسال فعالیت دولتهای نهم و دهم، «سازمان بازرسی کل کشور» به درخواست دولت، کمیته ویژهای را برای بررسی این تخلفات در محل وزارت علوم تشکیل داد و بازرسان این سازمان بهگفته مسوولان وزارت علوم با آزادی عمل کامل، تمامی پروندههای بورسیههای مسالهدار را طی دوماه بررسی کردند اما محرمانهبودن بررسیهای این سازمان طبق گفتههای ناصر سراج، رییس «سازمان بازرسی کل کشور» در 23تیر1393 مانع از ارایه جزییات بیشتر در رسانهها شد اما در
«بهارستان»، اوضاع کمی متفاوت است. اعضای «کمیسیون آموزش» مجلس که طیف زیادی از آنان از موافقان طرح استیضاح فرجیدانا بودند، پنجنفر از استیضاحکنندگان رضا فرجیدانا را به عنوان کمیته بررسی بورسیههای مسالهدار معرفی کردند؛ کمیتهای که سعی دارد روند اعطای بورسیهها را از سال 1368 به بعد بررسی کند تا شاید با کنارهمگذاشتن خروجی اقدامات دولتهای سازندگی، اصلاحات و دولتهای محمود احمدینژاد در زمینه اعطای بورسیهها، به نتایج مطلوب خود برسند. بر این اساس، جواد هروی، عضو کمیسیون آموزش مجلس پیش از این مدعی شده بود: «تخلفهای بورسیه در دولتهای نهم و دهم به مراتب بیشتر از دولتهای قبل است.» نجفی: تعداد بورسیههای مسالهدار هنوز مشخص نیست علاوه بر روحانی، محمدعلی نجفی نیز یکی دیگر از سخنرانان هشتمین همایش ملی نخبگان بود. او در حاشیه این مراسم با اشاره به آخرین وضعیت بورسیههای غیرقانونی گفت: «بحث بورسیهها به چهارگروه کلی تقسیم میشود؛ یک گروه بورسیههایی بودند که به اسم بورسیه خارج به آنها بورس داخل دادهاند و بعد آن را تبدیل به بورسیه داخل کردهاند و در نتیجه بدون شرکت در آزمون دکترا وارد
دورههای دکترا شدند. این پروندههایی که قرار بود به کمیته پنجنفره ارجاع شود شامل این پروندهها بودند.» نجفی ادامه داد: «گروه دوم بورسیههایی هستند که به خارج اعزام شدند و هماکنون نیز مشغول تحصیل در خارج از کشور هستند. بهطورطبیعی پروندههای آنها را به کمیته پرونده ارجاع نمیدهیم.» به گفته وی، «دسته سوم پرونده بورسیههایی است که خودشان مربی دانشگاهها بودند و از قانون ادامه تحصیل در دانشگاهها استفاده کردند که اینها هم شرایط خاص خود را دارند.» نجفی افزود: «گروه چهارم نیز دستهای بودند که از امتیازات ایثارگران استفاده کردند. حکمی که مربوط به هر کدام از این چهار گروه است با هم متفاوت است. بحثی که یکی از نمایندگان مجلس در اینباره مطرح کرده است مربوط به گروهی است که پروندههای آنها نیز در کمیتههای پنجنفره مطرح شد که انشاءالله طی چهارروز آینده همانطور که رییسجمهور فرمودند اطلاعیهای با توضیحات کامل در مورد بورسیهها خواهیم داد و مردم را در جریان خواهیم گذاشت. البته این کار بدون ذکر نام انجام خواهد شد چرا که ما فکر میکنیم نباید وارد حریم خصوصی شویم اما اگر معلوم شود که عدهای بدون ترتیبات قانونی از بحث
بورس استفاده کردند با آنها برخورد میشود.» وی در پاسخ به این سوال که دقیقا چند نفر از بحث بورس استفاده کردند، گفت: «عدد کامل درنیامده است و هر زمان مشخص شود آن را اعلام خواهیم کرد.» این اظهارات در شرایطی است که نجفی پیش از این از کاهش آمار تعداد بورسیههای غیرقانونی خبر داده بود. او گفته بود: «تاکنون پرونده 450دانشجو مورد بررسی قرار گرفته است اما نیمی از کار هنوز باقی مانده و اینکه چه زمانی به اتمام برسد، بستگی به میزان وقتی دارد که اعضای جلسه برای کمیسیون اختصاص دهند.» وی با بیان اینکه «برخی پروندهها نیاز به اختصاص وقت بیشتری دارند»، اظهار کرد: «امیدواریم تا پایان هفته همه پروندهها بررسی شود.» سرپرست وزارت علوم ادامه داد: «پرونده 480نفر از مربیان دانشگاهها برای تصمیمگیری به هیات امنای دانشگاهها ارسال شده و دانشگاهها باید در مورد آن تصمیم بگیرند. تاکنون به برخی از پروندهها پاسخ داده شده است.» نجفی از ارزیابی اولیه دوهزاروصدنفر در اداره کل بورسیه وزارت علوم خبر داد و گفت: «این دوهزاروصدنفر مشکلی نداشتند. پرونده هزاروصدنفر باقی مانده که پرونده 450نفر در کمیته بررسی شده و پرونده 650نفر هنوز در حال
بررسی است.» وی در مورد اعلام نتیجه بررسی بورسیهها گفت: «بهطور کلی نتیجه بررسی سههزارو700 بورسیه یکجا اعلام میشود و امیدواریم تا هفته آینده مشخص شود.» سرپرست وزارت علوم تاکید کرد: «ممکن است برخی از افراد متخلف از تحصیل محروم شوند. در این راستا ابتدا تکلیف بورسیهها و بعد تکلیف مسوولان متخلف مشخص خواهد شد.» اعلام این آمار از سوی محمدعلی نجفی در شرایطی بود که پیش از این معاون دانشجویی وزارت علوم در خردادماه سالجاری اعلام کرد از سال1385 تا سال 1392، در هشتسال فعالیت وزارت علوم در دولتهای محمود احمدینژاد که با وزارت محمدمهدی زاهدی و کامران دانشجو همراه بود، 73دانشجو با معدل کارشناسی زیر 14 و 70 دانشجو با معدل کارشناسیارشد زیر 16 به دانشگاههای خارج از کشور اعزام شدهاند. همچنین 228دانشجوی بورسیه خارج به داخل کشور با معدل کارشناسی زیر 14 و 305دانشجو بورسیه خارج به داخل با معدل کارشناسیارشد زیر 16 جذب دانشگاههای داخل کشور شدهاند. همچنین 235 دانشجوی بورسیه خارج از کشور به داخل کشور دارای معدل نامعلوم بودهاند و 325نفر دیگر نیز فاقد شرایط سنی برای بورس بودند و به عبارت دیگر، سن آنها بالای 33سال
بوده است. علاوه بر تمامی این آمارها، رییس سازمان دانشجویان ایران همچنین اعلام کرد سههزارودو دانشجو بدون شرکت در آزمون ورودی، بورسیه دوره دکترا شدهاند. اما نکتهای که بیشازپیش مورد غفلت قرار گرفته، بستری است که محمدمهدی زاهدی وزیر علوم در دولت نهم و کامران دانشجو وزیر علوم در دولت دهم با وضع قوانین خاص برای این تخلفات ایجاد کردند. مبنای اختلاف آماری دولت و مخالفان در بورسیههای مسالهدار بخش اصلی بورسیههای مسالهدار، ناظر به عملکرد محمدمهدی زاهدی و کامران دانشجو، وزرای علوم در دولتهای نهم و دهم است. کسانی که یکی از آنان یعنی محمدمهدی زاهدی در حال حاضر در راس کمیسیونی است که میخواهد این تخلفات را بررسی کند و دیگری یعنی کامران دانشجو، گزارش این کمیسیون را معیار صحت یا عدمصحت این تخلفات میداند. اما نکتهای که بیشازپیش مورد غفلت قرار گرفته و مبنای اختلاف آماری دولت و مخالفان در بورسیههای مسالهدار است، بستری است که محمدمهدی زاهدی وزیر علوم در دولت نهم و کامران دانشجو وزیر علوم در دولت دهم با وضع بخشنامههایی خاص در سال 1385 و 1389 برای این تخلفات ایجاد کردند. برهمین اساس در حال
حاضر مخالفان دولت معتقدند که بورسیهها براساس بخشنامههای دولتی صادر شده، فارغ از اینکه این بخشنامهها بستر تخلفاتی را ایجاد کردهاند و براساس آن، رقم تخلفات به سههزارو700بورسیه میرسد. اما مخالفان به استناد این بخشنامهها تعداد تخلفات رویداده را پایینتر میدانند. دستورالعمل سهمیههای ویژه دکترا مصوب سال 1385 کار اعزام دانشجو به خارج براساس قانون مصوب سال 64 مجلس شورای اسلامی و آییننامه اجرایی آن انجام میشد که مسیر پیشبینیشده، برگزاری آزمون برای داوطلبان بود. در همان سالهای قدیم، مسیر دیگری برای مربیان دانشگاهها اضافه شد که شرایط آن شرایط علمی، امتیازات ارتقا و شرط سنی بود. اما در ادامه و در سال1385 درست در ابتدای حضور محمدمهدی زاهدی در وزارت علوم، دستورالعملی تنظیم شد که براساس آن، برخی دانشجویان میتوانستند بدون آزمون، بورسیه اعزام به خارج از کشور دریافت کنند. براساس این دستورالعمل رتبههای ممتاز و دانشجویان المپیادی واجدشرایط میتوانستند از طریق فراخوان متقاضی اعزام شوند که این دستورالعمل به تایید وزیر وقت علوم نیز رسید و بر اساس آن از طریق سایت، متقاضیان میتوانستند اقدام
کنند. شاید تا اینجای کار مشکلی متوجه این دستورالعمل نبود اما پس از آن، حدود دوسال بعد بندی به این دستورالعمل اضافه شد که براساس آن، افرادی که دارای خدمات و فعالیتهای برجسته فرهنگی و اجتماعی بودند میتوانستند متقاضی اعزام شوند که به تدریج در سالهای اخیر این بند بیشترین متقاضیان را به خود اختصاص میداد. همچنین داوطلبان علاوه بر داشتن شرایط، نیاز به معرف داشتند. معرفانی که پیشبینی شده بود معاون فرهنگی وزارت علوم، یک تشکل دانشجویی، مدیرکل بورس، روسای دانشگاهها و مراکز پژوهشی بودند که البته در اوایل، فقط روسای دانشگاهها معرف بودند؛ اما در سالهای بعد معرفهای دیگری نیز به این دستورالعمل اضافه شدند؛ دستورالعملی که باعث شد بورسیهها به صورت سلیقهای میان برخی افراد خاص توزیع شود. دستورالعمل بورسیههای خارج به داخل مصوب سال 1389 گروه دوم که از بورسیههای خارج از روال استفاده کردهاند، دانشجویان ایرانی بودند که از دانشگاههای خارجی به دانشگاههای داخلی بورس شدهاند. این گروه از دانشجویان کسانی هستند که با بالارفتن قیمت ارز در کشور، توانایی پرداخت هزینههای تحصیل در کشورهای خارجی را نداشتند
و مجبور به بازگشت به کشور شدند. از سال 89 بحث تبدیل قبولیهای خارج به داخل مطرح شد که در سالهای آخر این موضوع تبدیل به یک روند شد. اما آنچه بستر بورسیههای مسالهدار را ایجاد کرد، دستورالعمل کامران دانشجو در این رابطه و وفادارنبودن به آن بود چرا که در این دستورالعمل شرط معدل پیشبینی شده بود. اما از سال 88 تا 92، در چهار سال فعالیت کامران دانشجو در وزارت علوم، 1884 مورد تبدیل بورس خارج به داخل انجام شد که به دانشگاههای کشور معرفی و با گرفتن پذیرش از دانشگاهها مشغول به تحصیل شدند. از این تعداد 228 نفر معدل کارشناسی زیر14 داشتند که هفت نفر آنها معدل زیر 12، 70نفر معدل 12 تا 13 و 151 نفر معدل 13 تا 14 را دارا بودهاند. همچنین معدل کارشناسی ارشد 305 نفر از تبدیل به داخلکنندگان زیر 16 بوده و از این تعداد نیز چهارنفر معدل زیر 14، 54 نفر معدل 14 تا 15 و 247 نفر معدل 15 تا 16 داشتهاند. در پرونده 235 نفر نیز از این افراد معدلشان اعلام نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.