|

«مردی برای تمام فصول» ۱۷آبان به صحنه می‌رود

امید فرمان‌آرا به «تدبیر»

فرزانه ابراهیم‌زاده

مردی برای تمام فصول هنر ایران در آستانه 73سالگی از پشت ویزور دوربین به قاب چهارگوشه تئاتر آمده تا آرزوی چندساله‌اش را که اجرای اثر مشهور رابرت بولت است، به صحنه ببرد. او این‌روزها تا 17آبان و بعد از آن هدایت تیمی از اهالی تئاتر را به‌دست گرفته که در میانشان نام‌هایی چون حمید پورآذری به‌عنوان دستیار، رضا کیانیان، سیامک صفری، هدایت هاشمی، سهیلا رضوی، بهناز جعفری، امیررضا دلاوری، احمد ساعتچیان و... به‌عنوان بازیگر، منوچهر شجاع، طراح صحنه و کارن همایون‌فر به‌عنوان آهنگساز به چشم می‌خورد. در کمتر از سه‌هفته مانده به آغاز اجرای نمایش «مردی برای تمام فصول» او به‌همراه گروه اجرایی این نمایش به کافه‌ای در خیابان قدس چندقدم پایین‌تر از در شرقی دانشگاه تهران آمد و از اجرا گفت. فرمان‌آرا زودتر شیرینی به دست آمد. حتی زودتر از خبرنگاران و البته گروه اجرایی که در باران پاییز روز 29مهر با تاخیر رسیدند. حرف‌ها از آن‌جایی شروع شد که فرمان‌آرا که عکسش در نقش اسقف در مرکز پوستر نمایش منتشر شده بود علت بزرگ‌تربودن تصویر او و کیانیان را دلیلی برای اهمیت نقش‌هایشان ندانست و گفت که در این تئاتر هیچ‌کس بزرگ‌تر از دیگری نیست. فرمان‌آرا از حدود هشت‌سال پیش اعلام کرد قصد اجرای این نمایش را دارد؛ قصدی که بارها تا مرز اجرایی‌شدن رفت، اما به صحنه نرسید و در نهایت به پاییز93 رسید که به صحنه تالار وحدت رسیده است که فرمان‌آرا با تجربه سالیان سال حضور در سینما، نخستین تجربه کارگردانی تئاترش را داشته باشد. او دلیل ورودش به تئاتر را حضور دوستی چون رضا کیانیان دانست که او را به این مسیر انداخت. او که قرار است نقش کوتاه کاردینال را در این نمایش اجرا کند به طنز گفت: «در حال حاضر در مقطعی از زندگی‌ام هستم که دوست داشتم این نمایش را اجرا کنم نه اینکه آن را به‌عنوان برگی رو کنم. بلکه دوست داشتم این تجربه را داشته باشم. همچنان که برای اولین‌بار در 73سالگی روی صحنه می‌آیم و نقش کوتاه «کاردینال» را خودم بازی می‌کنم. تنها نقشی که به اندازه جثه من است.» فرمان‌آرا که هشت‌سال کار نکرده بود در یک‌سال اخیر هم یک فیلم ساخته و هم این تئاتر را روی صحنه آورده است. البته او گفت که در این سال‌ها زانوی غم به بغل نگرفته و دوفیلم مستند ساخته، یک کتاب ترجمه کرده و یک نمایشنامه نوشته و به آینده بسیار امیدوار است: «من با توجه به تجربه خودم صحبت می‌کنم. سال گذشته به آقای روحانی رای دادم و فکر می‌کنم امروز فضای فرهنگی آنقدر مناسب است که همه می‌توانند کار کنند. البته در سال‌هایی که از فعالیت سینمایی دور بودم، آثاری را ترجمه کردم و یک نمایشنامه هم نوشتم. اما دوست داشتم حضورم در مطبوعات به‌دلیل کار باشد. حالا هم امیدوار هستیم تا شرایط بهتر شود. فعلا امید هست و سعی می‌کنیم تدبیر را هم اضافه کنیم.»او و رضا کیانیان علت به‌صحنه‌نرفتن «مردی برای تمام فصول» را در همه این سال‌ها به دلایلی غیراز ممیزی دانستند. کیانیان هم تاکید کرد که این متن برای این اجرا هم کوتاه شده ولی ممیزی نشده است: « این متن هرگز مساله ممیزی نداشته است. فیلم آن بارها از تلویزیون پخش شده و نمایشنامه‌اش بارها توسط کارگردان‌های گوناگون اجرا شده است.» من شبیه خودم بازی می‌کنم رضا کیانیان قرار است نقش سر توماس مور، قاضی مشهور قرن شانزدهم انگلستان را بازی ‌کند که به حکم هانری ششم گردن زده شد. نقشی که در فیلم اسکارگرفته فرد زینه‌من، پل اسکافیلد با قدرت آن را بازی کرده است. اما او می‌گوید از این نقش هراسی ندارد و می‌گوید: «فیلم «مردی برای تمام فصول» را در جوانی دیده بودم. پل اسکافیلد بسیار زیبا نقش «سر توماس مور» را بازی می‌کند. او طبق مدل خودش کار می‌کند و من هم شبیه خودم بازی می‌کنم. اگر نوع لباس و گریم من یادآور او ست، به‌دلیل دوره تاریخی است که اتفاقات نمایش در آن رخ داده است. من روایت خودم را از این نقش نمایش می‌دهم. نه‌تنها از بازی در این نقش ترسی ندارم، بلکه دوست داشتم پل اسکافیلد هم بود و نمایش ما را می‌دید و حتما خوشحال می‌شدم که با او صحبت کنم.» کیانیان با انتقاد از اینکه بیشتر قضاوت‌هایی که درباره بازیگران و هنر می‌شود براساس قضاوت نمونه‌های خارجی است، گفت: «ما در ارتباطات بین‌المللی نیستیم، اما اگر به شکل باز، در بازار هنر دنیا بودیم، حتما متوجه می‌شدید هنرمندان ما چیزی از خارجی‌ها کم ندارند بلکه خیلی‌وقت‌ها امتیازاتی اضافه هم داریم. در هالیوود سالی 700‌، 800 فیلم ساخته می‌شود که 20تای آن به ما می‌رسد در حالی‌که در ایران سالی 80 فیلم ساخته می‌شود که پنج‌تای آن خوب است. بنابراین هرچند آن سوی آب آثار بسیار خوبی وجود دارد، این طرف هم چنین است.»فرمان‌آرا در تایید صحبت‌های کیانیان به گروه بازیگری و اجرایی این نمایش که همه از چهره‌های شناخته‌شده تئاتر هستند، اشاره کرد و گفت: «با بعضی از دوستان در فیلم‌های سینمایی‌ام همکاری داشتم اما تجربه تئاتر و آشنایی آنها در این مدیوم برایم مشخص کرد که این هنرمندان در حد عالی این هنر هستند. اما متاسفانه بازتاب‌ها در تئاتر در حد کمترین است چراکه اجرای نمایش بعد از 45شب به پایان می‌رسد و مانند بوی خوشی است که فقط اثری از آن در فضا باقی می‌ماند. در ایران هرگز وقت و هزینه‌ای را که برای سینما صرف کرده‌ایم و آثار سینمایی را به خارج از کشور فرستاده‌ایم، برای تئاتر هزینه نکرده‌ایم و کمترین سرمایه‌گذاری در زمینه تئاتر انجام شده است. اما جالب است وقتی هنرمندان خارجی به ایران می‌آیند، از توانمندی بچه‌های تئاتر ما شگفت‌زده می‌شوند و من امروز بسیار خوشحالم که با وجود دشواری این مدیوم، این فرصت به من داده شد تا در تئاتر با این بازیگران همکاری کنم.» رضا کیانیان هم در ادامه به حضور اوژن یونسکو در اجرای کرگدن به کارگردانی حمید سمندریان اشاره کرد و این نقل‌قول که گفته بود این بهترین اجرایی بوده که از شاهکار خودش دیده است را تعریف کرد. تقابل میان تئاتر و سینما و بحث‌هایی که درباره حضور بازیگران و کارگردانان سینما در تئاتر است، موضوع یک‌سوال بود که گروه بازیگری شرکت‌کننده در این نشست از آن استقبال کردند. رضا کیانیان در پاسخ به این پرسش گفت: اصلا این خط‌کشی‌ها را درک نمی‌کنم. بیشتر سینمایی‌های جهان‌، تئاتری هستند. البته بازیگرانی هم داریم که قبل از تئاتر به هردلیلی سینمایی شده‌اند. همیشه معتقدم ورود به سینما می‌تواند شانسی باشد، اما ماندگاری‌اش حتما شانسی نیست. بلکه ماندگاری به این دلیل است که آن بازیگر واقعا بازیگر است. بازیگر تئاتر به‌خاطر شهرت و پول به سینما می‌رود، اما بازیگر سینما فقط به‌خاطر اعتبار و آبرو به تئاتر می‌آید و این نکته مهمی است که باید به آن توجه داشت.»امیررضا دلاوری که در این نمایش نقش هنری‌شاه را بازی می‌کند، به اعتراضی که یکی از بازیگران پیشکسوت تئاتر و سینما در مخالفت با حضور چهره‌های سینمایی در تئاتر مطرح کرده بود‌، اشاره کرد و گفت: آن دوست پیشکسوت خودش همزمان با تئاتر‌، درسینما و تلویزیون فعالیت می‌کرد، اما متاسفانه چندسال پیش در یک برنامه تلویزیونی خیلی شعاری رفتار کرد. خوشبختانه در این نمایش اعصاب همه ما راحت است؛ با خیلی از مشکلات روبه‌رو نیستیم و با آرامش کار تئاتر می‌کنیم. سیامک صفری نیز از حضور بازیگران سینما در تئاتر ابراز خوشحالی کرد و گفت شاید همین فردا به سینما بروم. هدایت هاشمی بازیگر دیگری بود که سابقه حضور موفق در سه‌حوزه سینما، تئاتر و تلویزیون را دارد و علت بروز چنین بحث‌هایی را کمبود زیرساخت‌ها دانست و گفت: «اگر امکانات سخت‌افزاری مناسب داشته باشیم، این مشکلات ایجاد نمی‌شود.»اما رضا کیانیان در پاسخ به حرف‌های او گفت: «همه ما چشممان به دولت است ولی چشم تئاتر و سینما باید به دست خودشان باشد. نباید فکر کنیم دولت باید همه کارها را انجام بدهد. انتظار نداریم کسی سالنی مانند تئاترشهر بسازد، اما حتی در لابی‌های مجتمع‌های مسکونی هم می‌توان یک سالن تئاتر کوچک درست کرد.»هدایت هاشمی البته در جایی از این نشست وقتی درباره سابقه کارکردن با فرمان‌آرا صحبت کرد، گفت: «به‌نظرم اجرای این نمایش در شرایط فعلی بسیار لازم است. چون بزرگ‌ترین معضل جامعه ما اخلاق و فرهنگ است... .»کیانیان در اینجا صحبت‌ هدایت هاشمی را قطع کرد و گفت: «هدایت جان فقط در مورد تئاتر صحبت کن!» هدایت هاشمی هم گفت پیش از آمدن به این جلسه دزد، ضبط و باقی سیستم صوتی ماشینش را برده و «به‌خاطر همین هم که شده باید این نمایش را روی صحنه ببریم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.