|

آشنایی با «ابولا»، علایم و روش‌های درمان آن

رودی که از آفریقا به همه‌جا جاری شد

مسعود مردانی . فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی - عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهیدبهشتی

بیماری ویروسی «ابولا» که پیش از این، با نام «تب خون‌ریزی‌دهنده ابولا» از آن یاد می‌کردند، یک بیماری ویروسی به‌شدت کشنده در انسان است که متاسفانه میزان مرگ‌ومیر در آن در برخی موارد به 90درصد هم می‌رسد. این بیماری برای اولین‌بار در روستاهای مرکز و غرب آفریقا در نزدیکی جنگل‌های انبوه مناطق گرمسیری رخ داد. این بیماری برای اولین‌بار در سال1976 در سودان و جمهوری دموکراتیک کنگو به‌صورت دومورد همه‌گیری همزمان دیده شد. بار دوم این همه‌گیری در روستایی در نزدیکی رودخانه‌ای به‌نام «ابولا» رخ داد و به همین دلیل این بیماری «ابولا» نام گرفت. امروزه دیگر این بیماری را «تب خون‌ریزی‌دهنده ابولا» نمی‌گویند بلکه می‌‌گویند «بیماری ویروسی ابولا». تاریخچه شیوع «ابولا»: شیوع بیماری «ابولا» از سال1994 در گونه‌های مختلفی از شمپانزه‌ها و گوریل‌ها مشاهده شده است. ویروس این بیماری در میمون‌هایی که از فیلیپین به آمریکا و آفریقا منتقل شدند هم در سال‌های1989، 1990، 1996 دیده شده است. در سال2008 نوعی از این ویروس در چند همه‌گیری، در جمهوری خلق چین در خوک‌ها تشخیص داده شده و عفونت بدون علامت در خوک‌ها گزارش شده است. ویژگی‌های «ابولا»: این بیماری مشخصه‌هایی دارد که آن را از دیگر بیماری‌ها متمایز می‌کند. با توجه به گسترش این بیماری و احتمال گسترش بیشتر، توجه کل جهان به این بیماری معطوف شده است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این بیماری آن است که به‌شدت کشنده است و کمتر بیماری‌ای تا این میزان مرگ‌ومیر را به‌دنبال دارد. دیگر آنکه نه واکسنی برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری وجود دارد و نه اینکه در صورت ابتلای فردی به این بیماری، دارویی برای درمان آن وجود دارد. نکته دیگر درباره این بیماری آن است که این بیماری تاکنون در روستاهای آفریقای غربی و مرکزی کشورهای استوایی مشاهده شده بود، اما به‌تازگی دامنه این بیماری گسترش پیدا کرده و به کشورهای بیرون از قاره آفریقا هم انتشار یافته است. نکته بسیار مهم دیگر درباره این بیماری آن است بیماران بدحالی که دچار این بیماری می‌شوند، به مراقبت‌های شدید پزشکی نیاز دارند. اما متاسفانه این بیماری عمدتا در کشورهای فقیر شایع شده که ممکن است بیماران در اثر نبود امکانات پزشکی، جانشان را از دست دهند. راه‌های انتقال بیماری: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این بیماری آن است که بین انسان و حیوان مشترک است یعنی این بیماری از حیوان به انسان منتقل می‌شود و انتقال از انسان به انسان است که گستره این بیماری را در سطح جامعه بیشتر کرده است. ثابت شده است میوه‌های جنگلی که خفاش‌ها از آن تغذیه می‌کنند، میزبان طبیعی ویروس «ابولا» هستند. ولی حیوانات دیگر هم می‌توانند این بیماری را منتقل کنند. برای مثال مشاهده شده که انتقال این بیماری در اثر تماس با خون، مایعات و ترشحات بدن فرد مبتلا یا حیوان آلوده منتقل می‌شود. باید تاکید کرد حتی تماس با جسد انسان یا حیوان مبتلا به این بیماری، می‌تواند باعث انتقال این بیماری شود. در آفریقا مشاهده شده که جابه‌جایی میمون‌ها، شمپانزه‌ها، گوریل‌ها و میوه‌های جنگلی‌ای که خفاش‌ها از آن تغذیه می‌کنند، با افزایش میزان ابتلا به این بیماری همراه است. در حقیقت انسان عمدتا در اثر تماس با حیوان یا خون و پوست پاره‌شده یا مخاط حیوان آلوده مبتلا می‌شود، ولی وقتی انسان به این بیماری دچار شد، می‌تواند به دیگران هم انتقال دهد. به همین دلیل اولین انسان مبتلایی که به بیمارستان مراجعه می‌کند، ممکن است پزشکان یا پرستاران را نیز مبتلا کند. به همین دلیل است که پزشکان، پرستاران و کادر درمانی، بخش زیادی از افراد مبتلا به این بیماری را تشکیل می‌دهند. متاسفانه در برخی از کشورها مانند لیبریا، عده زیادی از پرسنل درمانی از رفتن به سر کار خودداری می‌کنند و می‌گویند ما از لحاظ بهداشتی در امنیت نیستیم و به همین دلیل نمی‌توانیم سر کارمان حاضر شویم. گفته می‌شود افرادی که در کفن و دفن قربانیان این بیماری شرکت می‌کنند یا افرادی که در مراسم عزاداری متوفیان شرکت می‌کنند یا در این مراسم تغذیه می‌کنند، در اثر تماس مستقیم با آلودگی‌ها ممکن است بیمار شوند. به همین دلیل است که قربانیان این بیماری را تحت شرایط حفاظتی و بهداشتی خاصی به خاک می‌سپارند. نکته جالب دیگر در مورد این بیماری آنکه جان به‌دربردگان از این بیماری، می‌توانند این بیماری را تا هفت‌هفته، از طریق مایع منی خود انتقال دهند. پس حتی کسانی که از این بیماری جان به‌دربردند، تا 50روز می‌توانند ناقل این بیماری باشند و به همین دلیل نزدیکان باید به‌شدت مراقب احتمال سرایت بیماری باشند. علایم «ابولا»: «ابولا» یک بیماری ویروسی حاد است که با بروز ناگهانی تب، ضعف شدید، سردرد، گلودرد و ضعف عضلانی خود را نشان می‌دهد. از نشانه‌های دیگر این بیماری می‌توان به اسهال، استفراغ، بثورات جلدی، اختلال کار کلیه و کبد و در برخی موارد خونریزی‌های داخلی و خارجی اشاره کرد. این بیماران ممکن است تا مدت‌های طولانی این ویروس را در خون خود داشته باشند یا آن را از طریق ترشحات دفع کنند. به همین دلیل یکی از مهم‌ترین منابع آلودگی و ابتلا به این بیماری در واقع خود مبتلایان هستند. دوره نهفتگی: از زمانی که فردی با یک انسان یا حیوان آلوده تماس پیدا می‌کند، تا زمانی که علایم این بیماری در وی آشکار می‌شود، دوره نهفتگی نام دارد که در این بیماری از دو تا 21روز است. ممکن است این بیماری با برخی دیگر از بیماری‌های منطقه آفریقا مانند مالاریا، حصبه، وبا، طاعون، تب راجعه، مننژیت، هپاتیت، اسهال‌های حاد عفونی یا دیگر تب‌های خونریزی‌دهنده اشتباه شود. تشخیص بیماری: تشخیص این بیماری برای طبیب در مناطق آلوده به این بیماری چندان سخت نیست. عمده مشکل زمانی پیش می‌آید که پزشک در منطقه‌ای با این بیماری روبه‌رو می‌شود که تاکنون این بیماری شایع نبوده است. از نظر شیوه‌های تشخیص این بیماری نیز باید گفت شمار گلبول‌ها و پلاکت‌های افراد در این بیماری کم می‌شود. خوشبختانه در سال‌های اخیر روش‌های دقیقی برای تشخیص بیماری در دسترس است که از آن جمله می‌توان به تست‌های تشخیصی آنتی‌ژنی و آزمون خنثی‌سازی سرم و بالاخره روش‌های مولکولی اشاره کرد. اگرچه می‌توان خود ویروس را هم کشت داده و زیر میکروسکوپ الکترونی آن را دید. موارد ایمنی: باید در نظر داشت برای کار با ویروس این بیماری مانند کشت‌دادن آن یا تماشای آن زیر یک میکروسکوپ الکترونی، به یک آزمایشگاه با سطح زیستی دو یا سه نیاز داریم که متاسفانه به نظر می‌رسد آزمایشگاهی با چنین سطح ایمنی در کل کشورهای خاورمیانه وجود نداشته باشد. پس می‌توان گفت کارکردن با این ویروس، مشکلات خاص خودش را دارد و بالاخره نکته دیگری که باید در مورد این بیماری بدانیم، این است که بیماری ابولا ممکن است در حیوانات دیده شود. روش‌های درمان: متاسفانه درمان اختصاصی‌ و واکسنی برای این بیماری وجود ندارد، ولی داروهای تجربی زیادی در حال بررسی هستند. دارویی که به‌تازگی در اروپا و آمریکا استفاده شده، دارویی است به‌نام «زی‌مپ» که هنوز اداره غذا و داروی آمریکا (FDA) اجازه استفاده از آن را صادر نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.