|

سیدرضا اکرمی در گفت‌وگو با «شرق»:

اتحاد مسلمانان نباید به حاشیه رانده شود

سعید شمس

خلافت‌اسلامی قسمتی از حکومت اسلامی است که برمبنای اصول‌اسلامی در آن زمامداری واجدشرایط به‌عنوان خلیفه، زمام امور مسلمانان را به دست بگیرد و حکومت کند. «خلافت» از ریشه‌ خلف به ‌معنی جانشینی، آیندگان و پشت به‌کار برده می‌شود. در میان شیعیان و اهل تسنن شرایط بسیار متفاوت و بعضا متناقضی برای احراز منصب خلیفه یا حاکم اسلامی عنوان شده است. غیراز بحث‌های الهیاتی و تئولوژیک در مورد لزوم وجود عصمت برای اولوالامر یا خلیفه‌ مسلمانان از دیدگاه شیعه و لازم‌نبودن عصمت برای اولوالامر از نظر اهل سنت که در ارتباط با آیه‌ «اطیعواالله و اطیعواالرسول و اولی‌الامر منکم» مطرح می‌شود، شیعه به لحاظ عملی نیز معتقد است که خلیفه باید عادل باشد و این مقام برای اشخاصی که عدالت ندارند اصولا جایز نیست، اما اهل سنت در این‌باره نیز با شیعیان اختلاف‌نظر دارند و عدالت را از شروط خلافت برنمی‌شمارند و اطاعت از اولوالامر را تحت هر شرایطی لازم و واجب تلقی می‌کنند و معتقدند که در موارد حاد باید صرفا به اندرز خلفا و به‌اصطلاح «نصیحت ائمه‌ مسلمین» پرداخت و هیچ‌کس تحت هیچ شرایطی حق خروج بر هیچ خلیفه‌ مسلمانی را ندارد، حتی اگر آن خلیفه حکومت خویش را از راه غلبه، قهر و استیلا (کودتا، خشونت و چیرگی) به چنگ آورده باشد. سیدرضا اکرمی، پژوهشگر دینی، با گفتن اینکه «کشورهای اسلامی باید بیشتر از آنچه تا به امروز مشاهده شده است، با هم متحد باشند و به همصدایی برسند تا دنیایی که به‌طور آشکار در تضاد با اسلام و مسلمان است، نتواند به اهداف ضداسلامی خود دست‌ یابد» تاکید دارد که «اتحاد» می‌تواند دنیای اسلام را برابر دنیای استکبار باصلابت نشان دهد تا آنها در راستای تحرکات کارشکنانه خود راهی به‌غیر از بن‌بست پیدا نکنند. گفت‌وگوی «شرق» با این پژوهشگر دینی که از آغاز دولت یازدهم به‌عنوان رییس شورای‌فرهنگی نهاد ریاست‌جمهوری فعالیت می‌کند، درخصوص باید‌هاونبایدهایی است که کشورهای اسلامی به توجه به آنها نیاز دارند. بارزه‌های مشخص خلافت اسلامی چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ نظامی که قرار است برپایه دین اسلام فعالیت کند و داعیه دینداری داشته باشد، باید بر اساس کتاب الهی عمل کند و در همه تصمیم‌گیری‌هایش قوانین اسلام را در نظر بگیرد و قرآن، احادیث و سیره اصحاب پیامبر را به‌عنوان الگو مورد توجه قرار دهد تا بلکه از این طریق بتواند در این دنیای پرهیاهو به سر‌منزل مقصود برسد. سوال را طور دیگری مطرح می‌کنم. دنیای اسلام توانسته است در مدیریت صحیح و همچنین تلاش برای پیشرفت دستاوردهایی داشته باشد؟ ببینید، دنیای اسلام متشکل از کشورهایی است که هرکدام سبک‌و‌سیاق خود را دارند و به همین دلیل نمی‌توان پاسخی کلی به این پرسش داد. مساله مهم اما این است که کشورهای اسلامی باید بیشتر از آنچه تا به امروز مشاهده شده است، با هم متحد باشند و به همصدایی برسند تا دنیایی که به‌طور آشکار در تضاد با اسلام و مسلمانان است، نتواند به اهداف ضداسلامی خود دست یابد. پس معتقدید که دنیا، دنیایی است که به فکر تقابل با دنیای اسلام است؟ حتما. نه‌تنها من، بلکه افکار عمومی جهان نسبت به این مساله که دنیای استکبار در تضاد با دنیای اسلام قرار دارد آگاه هستند. آمریکا، اسراییل و هم‌پیمانانشان همیشه این هدف را پی گرفته‌اند تا کشورهای مسلمان را تحت سلطه خود درآورند تا بلکه بتوانند از پتانسیل‌های موجود آنها برای اجرایی‌شدن برنامه‌هایشان استفاده یا بهتر است گفته شود، سوءاستفاده کنند. درواقع آنها هرکاری که لازم باشد را انجام می‌دهند تا مسلمانان رشد نکنند و همیشه و در هر بحثی محتاج غرب باشند، چرا که در این‌صورت می‌توانند با مسلمانان به شیوه برده‌داری رفتار کنند و کنترل کار‌هایشان را به دست بگیرند. آنها دنیای اسلامی را تابع محض می‌خواهند و برای رسیدن به این موضوع تلاش‌های فراوانی را انجام می‌دهند. کشورهای اسلامی از هوشیاری کافی برای فریب‌نخوردن برخوردار هستند؟ نه. نه‌تنها هوشیار نیستند، بلکه با عملکرد خود وضعیت را به‌نفع استکبار رقم زده‌اند و به همین دلیل متاسفانه شاهد نوعی رکود و عدم تعالی در دنیای اسلام هستیم. چرایی چنین عملکردی را در چه علل یا معلولی می‌توان مشاهده کرد؟ مشکل بزرگ کشورهای مسلمان این است که نه‌تنها نمی‌توانند با هم متحد شوند، بلکه به‌طور دایم به آتش اختلاف هم دامن می‌زنند تا به همین راحتی منافع دنیای اسلام به خطر بیفتد و مسلمانان در خدمت استکبار باشند. این فضای تنش هم دلیلی ندارد غیر از اینکه در برخی از کشور‌ها سرانشان فقط به این فکر هستند تا موقعیت خود را حفظ کنند و به همین دلیل به‌راحتی تن به سرسپردگی در قبال استکبار می‌دهند و آنها هم از حقارت رهبرانی اینچنینی سوءاستفاده می‌کنند. برای رهایی از این وضعیت چه باید کرد؟ اول از همه، باید آگاه‌سازی و مسلمانان را نسبت به وضعیت و جایگاهی که دارند، مطلع کرد تا بتوانند در تصمیم‌گیری‌هایشان درست عمل کنند. همچنین لازم به ذکر است که «اتحاد» بایدی است که تحت هیچ شرایطی نباید حاشیه‌نشین شود. اگر کشورهای اسلامی بتوانند در کنار هم و با هم باشند، گروه‌هایی نظیر داعش نمی‌توانند امنیت و آسایش دنیای اسلام را تهدید کنند. داعش و آنچه این گروه با نام اسلام انجام می‌دهد، چه تهدیدی برای دنیای اسلام دارد؟ آنچه اهمیت دارد، وجهه خدشه‌ناپذیر اسلام است که با چنین تحرکاتی آسیب نمی‌بیند. ما در اوایل جمهوری‌اسلامی گروه‌های زیادی را دیدیم که در مخالفت با نظام به‌‌پا ‌خاستند که می‌توان به مجاهدین، فداییان خلق یا کومله‌ها اشاره کرد. اما از آنجا که در نظام اسلامی یکپارچگی مثال‌زدنی‌ای وجود داشت، هیچ‌کدام نتوانستند کمترین حرفی برای گفتن داشته باشند و در ‌‌نهایت به بن‌بست رسیدند. درباره داعش هم می‌توان اینطور گفت که اگر مسلمانان دنیا به آگاهی کامل برسند و اگر سران کشورهای اسلامی به معنای واقعی کلمه دغدغه دنیای اسلام را داشته باشند، حتی بدون کمک کشورهای غربی می‌توان این غده سرطانی را ریشه‌کن کرد. درواقع داعشی‌ها‌‌ همان ادامه القاعده و گروهی سلفی هستند که می‌‎خواهند حکومت اسلامی برمبنای اندیشه سیاسی سلفی‌گری این حکومت را پیاده کنند. در حقیقت باید گفت که این گروه، مخالف سرسخت شیعه‌گری هستند. بنابراین در آغاز بهار عربی جریان‎های مخالف حکومت‎‌ها در این قلمرو شکل گرفت که در شروع حرکتی سیاسی و دموکراتیک بود که با مقابله خشونت‌آمیز دولت‌های مرکزی بر ضد آنان و عدم توجه به خواسته‎های آنان، جریان‎‌ها رادیکالی شده و با دخالت نیروهای مداخله‌گر خارجی و پیوستن گروه‎های تروریستی خارجی جنگ داخلی تمام‌عیاری شکل گرفت. یکی از این گروه‎های معاند و تروریستی، داعش بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.