درباره مهمترین منبع انرژی سرزمین ما
به نیروی خورشید، راهی برآید
امیر حاجیان . پژوهشگر ارشد مرکز اخترفیزیک نظری تورنتو
آفتاب، بزرگترین داده طبیعی است که در کشور ما به فراوانی و رایگان در اختیار همه مردم قرار دارد. ایران بهطور متوسط بیش از ۳۰۰روز آفتابی در سال دارد، اما متاسفانه کشورمان، دانش و فناوری مناسب برای بهکارگرفتن انرژی خورشیدی در زندگی روزمره را بومی و نهادینه نکرده و از روزهای خشک و بدونابر این سالهایمان، تنها کمآبی و زیان برای کشورمان بهجا مانده است. براساس گزارش سالانه انرژیهای تجدیدپذیر، در سال گذشته، ۲۲درصد از برق تولیدشده در جهان، با استفاده از انرژیهای نو به دست آمده که سهم انرژی خورشیدی و باد در تولید برق جهان در سال گذشته، حدود ششدرصد تولید کل بوده است. برای مثال آلمان که روزهای آفتابیاش حدود نصف روزهای آفتابی ما در ایران است، تا پایان سال۲۰۱۳، توان تولید بیش از ۳۰هزارمگاوات برق خورشیدی در سال را بهدست آورد که ۳۰برابر توان تولید برق نیروگاه بوشهر است. طبیعت گونهای از منبعهای تمامنشدنیای از انرژی را به رایگان در اختیار ما گذارده که هرروز هم نو میشوند بدون آنکه کسی برایشان کاری کرده باشد. به این انرژیها، انرژیهای نوشونده و تجدیدپذیر میگویند. انرژی خورشیدی از همین دسته است. اگر اجاق
خوراکپزی شما بهجای گاز با برق خورشیدی کار کند، هرچه در طول یکروز از آن استفاده کنید، نگرانیای برای روزهای آینده نخواهید داشت. اهمیت چنین منبع تمامنشدنی و ارزان و پاکی از انرژی برای ما که برای تامین نیازهای انرژیمان متکی به نفت هستیم، نیاز به توضیح ندارد. افزون بر اینها، انرژی خورشیدی در مقایسه با منبعهای دیگر انرژی، برتریهای ویژهای برای کشور ما دارد: 1- انرژی خورشیدی بومی زیستگاه ماست. با توجه به تعداد روزهای آفتابی که در سرتاسر سال در کشورمان داریم، انرژی خورشیدی بهترین گزینه برای منبع اول انرژی کشورمان است. در تابستانها که روزها درازتر است و خورشید بیشتر میتابد، برق خورشیدی بیشتری تولید میشود و این با توجه به زیادشدن مصرف برق در روزهای گرم تابستان در کشورمان، برتری مهمی برای استفاده از برق خورشیدی است. 2- انرژی خورشیدی پاک است. در فرآیند فرآوری انرژی خورشیدی نه چیزی میسوزد که دودش هوا را آلوده کند و نه پسماندی دارد که محیطزیست را آلوده کند. این روش نزدیکترین روش به شیوهای است که طبیعت از نور آفتاب بهره میگیرد و به محیطزیست آسیبپذیر کشورمان (که تا همینجا هم آسیب زیادی دیده)، آسیب
بیشتری نمیزند. 3- انرژی خورشیدی ارزان است. وقتی که دستگاههای تبدیل آفتاب به برق در مقیاس وسیع در کنار شهرها و روستاها نصب شدند، هزینه کارکردن و نگهداری مجموعه، در مقایسه با دیگر انواع انرژی ناچیز خواهد بود. کمبودن هزینه تولید برق خورشیدی برای تولیدکننده، ارزانبودن برق مصرفی را برای مردم به دنبال دارد. 4- انرژی خورشیدی دریچه نوینی را به روی دانش و فناوری بومی کشورمان میگشاید. با تجربهای که در زمینه انرژی هستهای داریم، میدانیم واردکردن یک منبع انرژی نو به چرخه نیروی کشور، گذشته از نتیجهای که برای تامین انرژی آیندهمان دارد، کشور را وارد سرزمینهای نویی از دانش و دانشگاهها را پویا میکند و مهندسان کشور را به تکاپوی کشف قلمروهای تازهای میاندازد. انرژی خورشیدی محل تلاقی علوم پایه، مهندسی و اقتصاد است و میتواند گام بزرگی در پژوهش و فناوری کشور باشد. 5- انرژی خورشیدی به برابری اجتماعی کمک میکند. آفتاب به همهجای ایران یکسان میتابد. این بزرگترین موهبت است برای اینکه حتی در دورافتادهترین نقاط کشور هم انرژی ارزان و پاک را همانطور که در کلانشهرها تولید میکنیم، برسانیم. در ایران، کسی به خاطر
دوربودن از پایتخت، آفتاب کمتری نصیبش نمیشود. بهخاطر همین، برقرسانی به نقاط دورافتاده آسان میشود چون به جای تولید برق در یک نیروگاه متمرکز و انتقال آن به نقطهای دوردست، برق خورشیدی در هرمنطقهای بهطور محلی تولید میشود. 6- انرژی خورشیدی ضدضربه است. با بهبود رابطه کشورمان با بقیه کشورهای دنیا، امید آن هست که این تحریمها بهتدریج برای همیشه برداشته شوند. ولی باز هم تجربه سالیان گذشتهمان نشان داده ساختن قطعات فناوریهای پیشرفته، دیگر سد غیرقابل نفوذی برای دانشمندان و فناوران کشورمان نیست. وقتی که بهرهبرداری از انرژی خورشیدی را آغاز کنیم، کشورمان به منبع بیپایانی از انرژی مجهز شده که کسی توان گرفتنش را از مردم ما ندارد. نه زلزله خرابش میکند، نه در اثر پیشامد دیگری، آسیب قابلتوجهی به همه آن وارد میشود چون شبکههای فرآوری انرژی خورشیدی، برخلاف منابع انرژیهای سنتی، متمرکز نیستند و در سطح وسیعی پهن شدهاند. برای همین اگر به دلیلی بخشی از آن آسیب ببیند، بهسرعت قابل بازسازی است و شبکه برق کشور آسیبی نمیبیند. خوشبختانه این نکتهها از چشم برنامهریزان دولت در کشورمان دور نمانده است. دولت بنا دارد
تا دوسال دیگر، پنجهزارمگاوات برق را با استفاده از منابع تجدیدپذیر انرژی تولید کند. (مصاحبه یک مقام ارشد وزارت نیرو با آسوشیتدپرس). در بودجه امسال کل کشور، انرژیهای تجدیدپذیر در چهار بند مختلف ذکر شدهاند و دولت تعهد کرده است انرژیهای نو، بهویژه انرژی خورشیدی را «بهصورت طرح نصب نیروگاههای کوچک و پیشگرمکنهای خورشیدی بر فراز بامها، بوستانها و معابر کشور» به کار گیرد (بودجه سال۱۳۹۳ کل کشور). بودن چنین مواردی در بودجه کشور، نشانه دلگرمکنندهای از اراده دستگاه اجرایی کشور برای استفاده از انرژی خورشیدی است. ولی این به تنهایی کافی نیست. خیز کشور به سوی استفاده از خورشید به عنوان منبع انرژی، همکاری ملی وسیعی را میطلبد که جز با برنامهریزی جدی و دقیق در ابعاد گسترده، به نتیجه نمیرسد. ساختن نیروگاههای خورشیدی یک نیاز ملی و نیازمند توجهی در همان سطح نیز است. پس باید مردم را برای استفاده بهینه از این چشمه انرژی نو آموزش داد و گذار فرهنگی از سوختهای فسیلی به برق خورشیدی را سرعت بخشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.